Slaapstoornissen:
Overzicht slaap-waakstoornissen zoals in de DSM-V:
- Dyssomniëen (slechte slaap)
o insomnie (slaaptekort)
o slaap gebonden ademhalingsstoornis (slaapapneu)
o hypersomnie (teveel aan slaap)
o narcolepsie (verstoorde REM-slaap)
o slaapstoornis gebonden aan de circadiane ritmiek (= biologische klok)
- parasomnieën
o problemen in de overgang van waken naar slapen*
o pavor nocturnus
o slaapwandelen
o nachtmerrie
- slaap gebonden bewegingsstoornissen
o restless legs syndrome
o bruxisme*
(* niet in DSM-V, wel typisch voor de kindertijd)
- in de DSM-V worden 12 slaap-waakstoornissen onderscheiden.
- Criteria gehanteerd in DSM-v zijn vaak gebaseerd op volwassenen.
- We spreken van een stoornis als (1) de slaap over langere tijd (meestal meer dan drie
maanden) verstoord is en (2) het duidelijke negatieve effecten heeft op de activiteiten
overdag.
- Voor jonge kinderen wordt vaak Zero to Three als classificatiesysteem gebruikt.
o Er kan pas sprake zijn van insomie vanaf 1 jaar
o Primaire insomie: minimaal 5 keer per week, gedurende 4 weken verstoorde slaap.
o Inslaapstoornis: inslapen duurt een half uur of langer. Doorslaapstoornis: kind wordt
minstens drie maal per nacht minimaal 20 minuten wakker, of wordt na het wakker
worden bij ouders in bed genomen.
Dyssomniëen
- Insomnie
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Jonge kinderen:
Slaapproblemen bij kinderen zijn vrijwel altijd verknoopt met het
pedagogisch handelen van ouders een pedagogisch probleem.
Slaapproblemen ontstaan niet omdat kinderen ’s nachts wakker worden,
want dat gebeurt bij alle kinderen en is een normaal verschijnsel.
Bij kinderen met een slaaptekort is een aantal risicofactoren aanwezig op
het niveau van het kind en het niveau van de kind-ouderrelatie,
bijvoorbeeld ouders die zich ten onrechte zorgen maken.
Kinderen met slaapproblemen zijn goed te behandelen en als gunstig
neveneffect verdwijnen vaak ook de gedragsproblemen overdag.
o Adolescenten:
Belangrijke levensgebeurtenissen
Lichamelijke processen
Verkeerde slaapgewoonten
Jongeren die zich veel zorgen maken, piekeren, somber of
perfectionistisch zijn lopen meer kans.
Moment & prevalentie
, o Doorslaapproblemen zijn bij jonge kinderen een veelvoorkomend verschijnsel.
o Adolescentie: Circa 8% heeft last van chronische insomnie
o 25-50% van de kinderen heeft op enig moment last van insomnie
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Inslaapprobleem
o Doorslaapprobleem
o Te vroeg opstaan
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
Gedragstherapie:
o Extinctieprocedure: uitdoving van gedrag (negeren kan schuldgevoelens
oproepen bij ouders)
o Stimuluscontroletechniek: het kind en ouders leren dat naar bed brengen niet
langer te associëren is met ruzie en strijd. (het kind pas naar bed brengen als hij
doodop is, dit een aantal nachten herhalen en terugbouwen naar het gewenste
tijdstip)
- Slaapgebonden ademhalingsstoornis slaapapneu
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Pasgeborene: Onrijpheid van de (ademhalings)hersenen (slaapapneu met
centrale oorzaak)
o Kinderen: Versperring van de luchtwegen, vaak door relatief grote amandelen (2-
6 jaar) en overgewicht (obstructieve slaapapneu)
Moment & prevalentie
o 1-2% van de kinderen; de piek ligt tussen de 2 en 6 jaar (relatief grote
amandelen)
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Adolescenten:
Oververmoeidheid overdag
Onrustig gedrag tijdens de slaap
Snurken
Vreemde slaaphouding
o Kinderen:
Stokken van de ademhaling
Slecht en onregelmatig slapen
Overdag: druk, humeurig en afgeleid
- hypersomnie
Moment & prevalentie
o Zeldzaam bij kinderen en volwassenen (totaal <1%)
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Slaapaanvallen ondanks voldoende nachtrust
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
o Onbekend
- narcolepsie
, Ontstaanswijze/ oorzaak
o Erfelijkheid
o Stressvolle gebeurtenissen
o Wellicht prenatale infecties
Moment & prevalentie
o Wordt vaak pas tijdens de adolescentie, jong/ volwassen leeftijd vastgesteld. Bij
jongere kinderen zijn nog niet alle symptomen aanwezig.
o Zeldzaam
o Etnische verschillen
Kernsymptomen & symptoomclusters
o constant moe voelen/ slaapaanvallen overdag (jonge kinderen)
o bij heftige emoties treedt acute spierslapte op kataplexie (adolescenten)
o bij inslapen ongewoon heldere hallucinaties (adolescenten)
o ‘slaapverlamming’ bij ontwaken. (adolescenten)
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
o Medicinale behandeling geneest niet
o Praktische tips
o Dagschema met dutjes preventief
- Slaapstoornissen gebonden aan de circadiane ritmiek/ stoornis in het slaap-waakritme:
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Adolescentie:
Psychosociale veranderingen: minder ouderlijk toezicht, meer verplichtingen,
TV-kijken.
Biologische oorzaak: verschuiving van melatonine productie naar een later
tijdstip (door toename van geslachtshormoon)
Geproduceerd licht
Moment & prevalentie
o Adolescentie, onduidelijk: VS: 5-1-%. NL <1%?
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Slapen op verkeerde tijden: niet goed afgestemd op de 24-uurs cyclus.
Adolescenten:
Uitgestelde-slaapfasesyndroom: niet op de gewenste tijd in slaap
vallen/ uit bed kunnen komen.
o Problemen in het dagelijks functioneren op school: te
laat komen, spijbelen, onvoldoende concentratie, in
slaap vallen tijdens de lessen, ruzies over bedtijden.
parasomnieën:
ontstaanswijze/ oorzaak
o combinatie van erfelijke aanleg en rijpingsprocessen van de hersenen
o vooral bij jonge kinderen (normaal)
o pedagogisch handelen speelt vrijwel geen rol bij ontstaan
- ritmisch gedrag in de overgang van waken naar slapen
moment & prevalentie
, o normaal bij jonge kinderen
o 58% van de baby’s van 9 maanden vertoont minstens één kenmerk
o 33% van de kinderen van 18 maanden
o 22% bij 24 maanden
o Verdwenen bij 3-4 jarigen, groeien er vanzelf overheen.
kernsymptomen & symptoomclusters
o hoofdbonzen
o slaapschokken
o praten in de slaap
o kramp in de benen
gangbare behandelvorm en context/ effectiviteit
o uitleg
o beschermende materialen
- Pavor nocturnus (nachtelijke paniek)
ontstaanswijze/ oorzaak:
o genetische aanleg
o oorzaak: rijping van hersenen en lichaam
o grotere kans: vermoeidheid/ ongebruikelijke stress overdag
moment & prevalentie:
o kan voorkomen vanaf de leeftijd van 18 maanden tot ongeveer 6 jaar
ongeveer 3% van de kinderen
o de meeste kinderen groeien er overheen, na 1 of 2 jaar meestal helemaal
voorbij.
o Komt niet voor in de adolescentie
kernsymptomen & symptoomclusters
o treedt op tijdens de NREM-fase van de slaap, vooral in het eerste kwart van de
slaap. (ouders zijn nog wakker)
o kind is moeilijk wakker te krijgen
o kind kan zich er niets van herinneren/ hebben er geen last van.
gangbare behandelvorm en context/ effectiviteit
o uitleg aan ouders dat zorgen maken niet nodig is.
o Korte middagslaap kan helpen. Kort voordat het optreedt gedeeltelijk wakker
maken.
- Slaapwandelen (vorm van pavor nocturnus)
moment & prevalentie:
o van 4 tot 12 jaar
o zeldzaam vanaf adolescentie
o schatting: 40% van alle kinderen wandelt wel eens,
o 1-6% doet dit vaker, één of meer keren per week
kernsymptomen & symptoomclusters :
o in de NREM-fase, de diepe slaapfase tijdens het eerste deel van de nacht.
Wakker maken lukt niet.
Overzicht slaap-waakstoornissen zoals in de DSM-V:
- Dyssomniëen (slechte slaap)
o insomnie (slaaptekort)
o slaap gebonden ademhalingsstoornis (slaapapneu)
o hypersomnie (teveel aan slaap)
o narcolepsie (verstoorde REM-slaap)
o slaapstoornis gebonden aan de circadiane ritmiek (= biologische klok)
- parasomnieën
o problemen in de overgang van waken naar slapen*
o pavor nocturnus
o slaapwandelen
o nachtmerrie
- slaap gebonden bewegingsstoornissen
o restless legs syndrome
o bruxisme*
(* niet in DSM-V, wel typisch voor de kindertijd)
- in de DSM-V worden 12 slaap-waakstoornissen onderscheiden.
- Criteria gehanteerd in DSM-v zijn vaak gebaseerd op volwassenen.
- We spreken van een stoornis als (1) de slaap over langere tijd (meestal meer dan drie
maanden) verstoord is en (2) het duidelijke negatieve effecten heeft op de activiteiten
overdag.
- Voor jonge kinderen wordt vaak Zero to Three als classificatiesysteem gebruikt.
o Er kan pas sprake zijn van insomie vanaf 1 jaar
o Primaire insomie: minimaal 5 keer per week, gedurende 4 weken verstoorde slaap.
o Inslaapstoornis: inslapen duurt een half uur of langer. Doorslaapstoornis: kind wordt
minstens drie maal per nacht minimaal 20 minuten wakker, of wordt na het wakker
worden bij ouders in bed genomen.
Dyssomniëen
- Insomnie
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Jonge kinderen:
Slaapproblemen bij kinderen zijn vrijwel altijd verknoopt met het
pedagogisch handelen van ouders een pedagogisch probleem.
Slaapproblemen ontstaan niet omdat kinderen ’s nachts wakker worden,
want dat gebeurt bij alle kinderen en is een normaal verschijnsel.
Bij kinderen met een slaaptekort is een aantal risicofactoren aanwezig op
het niveau van het kind en het niveau van de kind-ouderrelatie,
bijvoorbeeld ouders die zich ten onrechte zorgen maken.
Kinderen met slaapproblemen zijn goed te behandelen en als gunstig
neveneffect verdwijnen vaak ook de gedragsproblemen overdag.
o Adolescenten:
Belangrijke levensgebeurtenissen
Lichamelijke processen
Verkeerde slaapgewoonten
Jongeren die zich veel zorgen maken, piekeren, somber of
perfectionistisch zijn lopen meer kans.
Moment & prevalentie
, o Doorslaapproblemen zijn bij jonge kinderen een veelvoorkomend verschijnsel.
o Adolescentie: Circa 8% heeft last van chronische insomnie
o 25-50% van de kinderen heeft op enig moment last van insomnie
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Inslaapprobleem
o Doorslaapprobleem
o Te vroeg opstaan
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
Gedragstherapie:
o Extinctieprocedure: uitdoving van gedrag (negeren kan schuldgevoelens
oproepen bij ouders)
o Stimuluscontroletechniek: het kind en ouders leren dat naar bed brengen niet
langer te associëren is met ruzie en strijd. (het kind pas naar bed brengen als hij
doodop is, dit een aantal nachten herhalen en terugbouwen naar het gewenste
tijdstip)
- Slaapgebonden ademhalingsstoornis slaapapneu
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Pasgeborene: Onrijpheid van de (ademhalings)hersenen (slaapapneu met
centrale oorzaak)
o Kinderen: Versperring van de luchtwegen, vaak door relatief grote amandelen (2-
6 jaar) en overgewicht (obstructieve slaapapneu)
Moment & prevalentie
o 1-2% van de kinderen; de piek ligt tussen de 2 en 6 jaar (relatief grote
amandelen)
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Adolescenten:
Oververmoeidheid overdag
Onrustig gedrag tijdens de slaap
Snurken
Vreemde slaaphouding
o Kinderen:
Stokken van de ademhaling
Slecht en onregelmatig slapen
Overdag: druk, humeurig en afgeleid
- hypersomnie
Moment & prevalentie
o Zeldzaam bij kinderen en volwassenen (totaal <1%)
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Slaapaanvallen ondanks voldoende nachtrust
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
o Onbekend
- narcolepsie
, Ontstaanswijze/ oorzaak
o Erfelijkheid
o Stressvolle gebeurtenissen
o Wellicht prenatale infecties
Moment & prevalentie
o Wordt vaak pas tijdens de adolescentie, jong/ volwassen leeftijd vastgesteld. Bij
jongere kinderen zijn nog niet alle symptomen aanwezig.
o Zeldzaam
o Etnische verschillen
Kernsymptomen & symptoomclusters
o constant moe voelen/ slaapaanvallen overdag (jonge kinderen)
o bij heftige emoties treedt acute spierslapte op kataplexie (adolescenten)
o bij inslapen ongewoon heldere hallucinaties (adolescenten)
o ‘slaapverlamming’ bij ontwaken. (adolescenten)
Gangbare behandelvorm, context en effectiviteit
o Medicinale behandeling geneest niet
o Praktische tips
o Dagschema met dutjes preventief
- Slaapstoornissen gebonden aan de circadiane ritmiek/ stoornis in het slaap-waakritme:
Ontstaanswijze/ oorzaak
o Adolescentie:
Psychosociale veranderingen: minder ouderlijk toezicht, meer verplichtingen,
TV-kijken.
Biologische oorzaak: verschuiving van melatonine productie naar een later
tijdstip (door toename van geslachtshormoon)
Geproduceerd licht
Moment & prevalentie
o Adolescentie, onduidelijk: VS: 5-1-%. NL <1%?
Kernsymptomen & symptoomclusters
o Slapen op verkeerde tijden: niet goed afgestemd op de 24-uurs cyclus.
Adolescenten:
Uitgestelde-slaapfasesyndroom: niet op de gewenste tijd in slaap
vallen/ uit bed kunnen komen.
o Problemen in het dagelijks functioneren op school: te
laat komen, spijbelen, onvoldoende concentratie, in
slaap vallen tijdens de lessen, ruzies over bedtijden.
parasomnieën:
ontstaanswijze/ oorzaak
o combinatie van erfelijke aanleg en rijpingsprocessen van de hersenen
o vooral bij jonge kinderen (normaal)
o pedagogisch handelen speelt vrijwel geen rol bij ontstaan
- ritmisch gedrag in de overgang van waken naar slapen
moment & prevalentie
, o normaal bij jonge kinderen
o 58% van de baby’s van 9 maanden vertoont minstens één kenmerk
o 33% van de kinderen van 18 maanden
o 22% bij 24 maanden
o Verdwenen bij 3-4 jarigen, groeien er vanzelf overheen.
kernsymptomen & symptoomclusters
o hoofdbonzen
o slaapschokken
o praten in de slaap
o kramp in de benen
gangbare behandelvorm en context/ effectiviteit
o uitleg
o beschermende materialen
- Pavor nocturnus (nachtelijke paniek)
ontstaanswijze/ oorzaak:
o genetische aanleg
o oorzaak: rijping van hersenen en lichaam
o grotere kans: vermoeidheid/ ongebruikelijke stress overdag
moment & prevalentie:
o kan voorkomen vanaf de leeftijd van 18 maanden tot ongeveer 6 jaar
ongeveer 3% van de kinderen
o de meeste kinderen groeien er overheen, na 1 of 2 jaar meestal helemaal
voorbij.
o Komt niet voor in de adolescentie
kernsymptomen & symptoomclusters
o treedt op tijdens de NREM-fase van de slaap, vooral in het eerste kwart van de
slaap. (ouders zijn nog wakker)
o kind is moeilijk wakker te krijgen
o kind kan zich er niets van herinneren/ hebben er geen last van.
gangbare behandelvorm en context/ effectiviteit
o uitleg aan ouders dat zorgen maken niet nodig is.
o Korte middagslaap kan helpen. Kort voordat het optreedt gedeeltelijk wakker
maken.
- Slaapwandelen (vorm van pavor nocturnus)
moment & prevalentie:
o van 4 tot 12 jaar
o zeldzaam vanaf adolescentie
o schatting: 40% van alle kinderen wandelt wel eens,
o 1-6% doet dit vaker, één of meer keren per week
kernsymptomen & symptoomclusters :
o in de NREM-fase, de diepe slaapfase tijdens het eerste deel van de nacht.
Wakker maken lukt niet.
