Praktische info
• Iedere vrijdag les van 11u tot 15u
• 5 weken les
• Proefexamen op 4 november → hierop geslaagd = geen examen in januari
• Studiemateriaal
o Powerpoint (canvas)
o Achtergrondteksten (canvas)
o Eigen lesnotities
• Planning lessen:
30/09 Inleiding
7/10 Semantiek en pragmatiek
14/10 Morfologie
21/10 Syntaxis
28/10 Fonetiek en fonologie
1. Inleiding
Waarover gaat taalkunde?
Een taalkunde houdt zich bezig met het bestuderen van de taal.
→ men heeft het dan over het bestuderen van menselijke talen, dus
• Geen dierentalen of dierlijke communicatie
• Geen bedachte of onnatuurlijke talen
o Geschikt voor menselijke communicatie
o Geschikt voor computercommunicatie
Hoeveel talen zijn er?
Er zijn 7151 gesproken talen, MAAR het precieze aantal is moeilijk te achterhalen (eerder tussen de 5000 en 10 000).
Waarom moeilijk te achterhalen?
• Vaak worden er nog nieuwe talen ontdekt
• Talen sterven uit (aan hoog tempo)
o Vb: nog maar 2 mensen spreken Ayapaneco → door ruzie spraken ze niet meer met elkaar en dus stierf
taal uit
o Vb: ouders geven een taal(variatie) niet door aan kinderen → taal(variatie) sterf uit
• Dode talen kunnen terug opduiken
• Nieuwe talen kunnen worden geboren
o Kolonialisme als voornaamste oorzaak hiervan → zorgde voor mengtaal
o Oorlogsomstandigheden ook als oorzaak → denk aan oorlog Joegoslavië
• Talen veranderen
o Vb: Afrikaans is ontstaan uit Nederlands doordat kolonisatoren hun taal meenamen)
Ook is het moeilijk te zeggen hoeveel sprekers een taal heeft, door:
• Ongeletterdheid
• Methodologische problemen (vb: thuis 2 talen spreken)
, • Toegankelijkheid van gebieden
• Politieke omstandigheden (vb: vroeger in Catalonië was het toegeven dat je Spaans sprak strafbaar)
Waar komen talen vandaan?
• Onwetenschappelijke verklaringen:
o Mythes van goddelijke interventie
o Antieke mythologie (mythologische verhalen)
• Vóór-wetenschappelijke verklaringen:
o Otto Jespersen (1925)
▪ “bow-bow” theorie: mensen imiteren geluiden vanuit de natuur en dat zijn basissen voor taal
▪ “pooh-pooh” theorie: tussenwerpsels uitroepen
▪ “yo-he-yo" theorie: menselijke uitingen tijdens fysieke arbeid
• Wetenschappelijke verklaringen:
o Het ontstaan van de mens, homo sapiens
o Taal produceren gaat samen met hersencapaciteit → de grootte van de hersenen en de positie van het
strottenhoofd spelen een rol
Polygenese of multiregionaal perspectief = taal is ontstaan op verschillende plaatsen op de wereld en is vandaar uit
verspreid
Monogenese of uniregionaal perspectief = taal is ontstaan op 1 plek en vandaar uit verspreid
De wetenschappelijke taalstudie
William Jones (1746 – 1794) → Engelse linguïst en rechtskundige, “The Sanskrit Language”
• Neogrammarians/Jungrammatiker
• Comparatieve methode → woorden voor ‘vader’ in verschillende talen lijken op elkaar DUS zoeken naar een
verwantschap (Is er een voorouder? Is er een stamboom? → zorgt voor taalfamilies)
• Taalfamilies
• Taalwetten → Wetten van Grimm (eerste Germaanse klankverschuiving): gaat vooral om het verklaren waarom
iets niet binnen de wet past
o Voorbeelden:
, Indo-Europees Engels
bhero → bear
ghans → goose
pater → father
treyes → three
kornu → horn
Wat als de wetten niet opgaan?
→ nieuwe verklaring (taalwet) zoeken
vb: wet van Verner
Ferdinand de Saussure en het ontstaan van de moderne taalkunde
Ferdinand de Saussure = vader van de moderne taalkunde
• Zwitserse taalkundige (1857 – 1913)
• Begon als vergelijkende taalwetenschapper
• Bouwt als een van de eerste een systematische taalkundige theorie op over hoe taal in elkaar zit EN die los staat
van een individuele taal (maakt niet uit over welke taal het gaat)
• Tijdgenoot van Durkheim (sociologie), Freud (psychiater) en Hebert Mead (filosoof-socioloog)
• → nood aan ‘objectieve’ observatie
• → relatie tussen mens en maatschappij
• → relatie tussen sociale context en menselijke ontwikkeling
Cours de linguistique générale (1916)
= basis van de moderne taal
→ op zoek naar algemeen geldende principes, ongeacht de taal
→ op zoek naar de aard van taal
→ Is het belangrijkste boek over linguïstiek dat in de eerste helft van de 20e eeuw wordt gepubliceerd
→ 7 belangrijke concepten/principes:
1) Taal bestaat uit tekens
• Taal is een systeem van tekens met een structurele samenhang
• ‘Un système où tout se tient’ (alles hangt samen kijk bv. naar opgestapelde kaarten, als je er eentje uittrekt dan
stort alles in
• Structuralistische (taal)visie
• Verreikende gevolgen:
- taalsysteem maakt deel uit van andere symbolische tekensystemen (zoals gebarentaal)
- semiologie waaruit de semiotiek is ontstaan
• Iedere vrijdag les van 11u tot 15u
• 5 weken les
• Proefexamen op 4 november → hierop geslaagd = geen examen in januari
• Studiemateriaal
o Powerpoint (canvas)
o Achtergrondteksten (canvas)
o Eigen lesnotities
• Planning lessen:
30/09 Inleiding
7/10 Semantiek en pragmatiek
14/10 Morfologie
21/10 Syntaxis
28/10 Fonetiek en fonologie
1. Inleiding
Waarover gaat taalkunde?
Een taalkunde houdt zich bezig met het bestuderen van de taal.
→ men heeft het dan over het bestuderen van menselijke talen, dus
• Geen dierentalen of dierlijke communicatie
• Geen bedachte of onnatuurlijke talen
o Geschikt voor menselijke communicatie
o Geschikt voor computercommunicatie
Hoeveel talen zijn er?
Er zijn 7151 gesproken talen, MAAR het precieze aantal is moeilijk te achterhalen (eerder tussen de 5000 en 10 000).
Waarom moeilijk te achterhalen?
• Vaak worden er nog nieuwe talen ontdekt
• Talen sterven uit (aan hoog tempo)
o Vb: nog maar 2 mensen spreken Ayapaneco → door ruzie spraken ze niet meer met elkaar en dus stierf
taal uit
o Vb: ouders geven een taal(variatie) niet door aan kinderen → taal(variatie) sterf uit
• Dode talen kunnen terug opduiken
• Nieuwe talen kunnen worden geboren
o Kolonialisme als voornaamste oorzaak hiervan → zorgde voor mengtaal
o Oorlogsomstandigheden ook als oorzaak → denk aan oorlog Joegoslavië
• Talen veranderen
o Vb: Afrikaans is ontstaan uit Nederlands doordat kolonisatoren hun taal meenamen)
Ook is het moeilijk te zeggen hoeveel sprekers een taal heeft, door:
• Ongeletterdheid
• Methodologische problemen (vb: thuis 2 talen spreken)
, • Toegankelijkheid van gebieden
• Politieke omstandigheden (vb: vroeger in Catalonië was het toegeven dat je Spaans sprak strafbaar)
Waar komen talen vandaan?
• Onwetenschappelijke verklaringen:
o Mythes van goddelijke interventie
o Antieke mythologie (mythologische verhalen)
• Vóór-wetenschappelijke verklaringen:
o Otto Jespersen (1925)
▪ “bow-bow” theorie: mensen imiteren geluiden vanuit de natuur en dat zijn basissen voor taal
▪ “pooh-pooh” theorie: tussenwerpsels uitroepen
▪ “yo-he-yo" theorie: menselijke uitingen tijdens fysieke arbeid
• Wetenschappelijke verklaringen:
o Het ontstaan van de mens, homo sapiens
o Taal produceren gaat samen met hersencapaciteit → de grootte van de hersenen en de positie van het
strottenhoofd spelen een rol
Polygenese of multiregionaal perspectief = taal is ontstaan op verschillende plaatsen op de wereld en is vandaar uit
verspreid
Monogenese of uniregionaal perspectief = taal is ontstaan op 1 plek en vandaar uit verspreid
De wetenschappelijke taalstudie
William Jones (1746 – 1794) → Engelse linguïst en rechtskundige, “The Sanskrit Language”
• Neogrammarians/Jungrammatiker
• Comparatieve methode → woorden voor ‘vader’ in verschillende talen lijken op elkaar DUS zoeken naar een
verwantschap (Is er een voorouder? Is er een stamboom? → zorgt voor taalfamilies)
• Taalfamilies
• Taalwetten → Wetten van Grimm (eerste Germaanse klankverschuiving): gaat vooral om het verklaren waarom
iets niet binnen de wet past
o Voorbeelden:
, Indo-Europees Engels
bhero → bear
ghans → goose
pater → father
treyes → three
kornu → horn
Wat als de wetten niet opgaan?
→ nieuwe verklaring (taalwet) zoeken
vb: wet van Verner
Ferdinand de Saussure en het ontstaan van de moderne taalkunde
Ferdinand de Saussure = vader van de moderne taalkunde
• Zwitserse taalkundige (1857 – 1913)
• Begon als vergelijkende taalwetenschapper
• Bouwt als een van de eerste een systematische taalkundige theorie op over hoe taal in elkaar zit EN die los staat
van een individuele taal (maakt niet uit over welke taal het gaat)
• Tijdgenoot van Durkheim (sociologie), Freud (psychiater) en Hebert Mead (filosoof-socioloog)
• → nood aan ‘objectieve’ observatie
• → relatie tussen mens en maatschappij
• → relatie tussen sociale context en menselijke ontwikkeling
Cours de linguistique générale (1916)
= basis van de moderne taal
→ op zoek naar algemeen geldende principes, ongeacht de taal
→ op zoek naar de aard van taal
→ Is het belangrijkste boek over linguïstiek dat in de eerste helft van de 20e eeuw wordt gepubliceerd
→ 7 belangrijke concepten/principes:
1) Taal bestaat uit tekens
• Taal is een systeem van tekens met een structurele samenhang
• ‘Un système où tout se tient’ (alles hangt samen kijk bv. naar opgestapelde kaarten, als je er eentje uittrekt dan
stort alles in
• Structuralistische (taal)visie
• Verreikende gevolgen:
- taalsysteem maakt deel uit van andere symbolische tekensystemen (zoals gebarentaal)
- semiologie waaruit de semiotiek is ontstaan
