Rode loper Schizofrenie en psychose
1. Begripsbepaling Om welke ziekte gaat het? Nederlandse naam, medische naam, eventuele
andere benamingen (in de volksmond).
De naam schizofrenie is het eerst gebruikt in 1908 door de Zwitserse psychiater Bleuler toen hij bezig
was met deze ‘ingewikkelde ziekte met vaak ernstige psychische en sociale gevolgen’ te omschrijven.
Hij zag een splitsing tussen emoties, gedachten en gedrag bij de zorgvragers. Dit was de basis voor
het kiezen van de Griekse term schizofrenie, wat staat voor ‘splitsen of scheuren van de geest’
(‘schizo’ betekent ‘splitsen of scheuren’ en ‘frenes’ betekent ‘geest’).
2. Verspreiding (epidemiologie) Hoe vaak komt de ziekte voor? Bij welke groepen mensen komt de
ziekte voor? In welke gebieden komt de ziekte voor?
De ziekte komt over de gehele wereld voor, in alle lagen van de bevolking. In Nederland zijn er naar
schatting 100.000 mensen die aan schizofrenie lijden. Mannen blijken meer risico te lopen om
schizofrenie te ontwikkelen dan vrouwen. Daarnaast begint de ziekte bij
mannen vaak jonger dan bij vrouwen. Bij vrouwen is het ziekteverloop
meestal minder ernstig dan bij mannen. Bij mannen worden grotere
cognitieve beschadigingen gezien en grotere gedragstekorten. Daarnaast
reageren mannen gemiddeld minder goed op de toegepaste medicijnen dan
vrouwen. Door de invaliderende gevolgen van de ziekte kan het voor de
zorgvrager met schizofrenie moeilijk zijn om in het dagelijks leven en/of in
het werk te functioneren. Ongeveer een derde van de zorgvragers met
schizofrenie lukt het na een eerste psychose om weer redelijk tot goed te
functioneren in de maatschappij.
3. Anatomie / fysiologie Welke anatomie en welke fysiologie is bij dit ziektebeeld betrokken?
Onderzoek heeft uitgewezen dat er bij schizofrenie sprake is van een verstoring van de balans van
bepaalde stoffen in de hersenen. Er zijn geen opvallende afwijkingen aan de hersenen, wel wordt
vaak een vergroting van de laterale ventrikels gevonden en een gering volumeverlies van het totale
brein en de hippocampus. Het blijkt dat sommige neuropsychologische en fysiologische afwijkingen
vaker voorkomen bij zowel patiënten met schizofrenie als bij hun familieleden zonder schizofrenie:
afwijkingen in oogspierbewegingen (SPEM), geheugenproblemen, aandacht stoornissen,
verminderde cognitieve flexibiliteit, afwijkingen van grijze stof in de hersenschors en schizo typische
trekken. Patiënten met schizofrenie en hun familieleden verschillen met personen in de algemene
bevolking in hun reactie op dagelijkse stress.
4. Oorzaken (etiologie) Welke oorzaken (inwendige en/of uitwendige) zijn er?
Voor schizofrenie is niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen. Aangenomen wordt dat een
ingewikkeld samenspel tussen biologische afwijkingen, psychologische factoren en invloeden vanuit
de omgeving verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van de ziekte. Er is ondertussen veel bewijs dat
erfelijke factoren (genetische factoren) een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van
schizofrenie. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat broers of zussen van de zorgvrager met
schizofrenie een tienmaal grotere kans hebben om schizofrenie te ontwikkelen dan mensen in het
algemeen. Daarnaast zijn er bewijzen uit tweelingonderzoek. Bij eeneiige tweelingen is de kans op
het ontwikkelen van de ziekte zelfs bijna vijftigprocent als de andere helft het heeft, ook als ze niet
1. Begripsbepaling Om welke ziekte gaat het? Nederlandse naam, medische naam, eventuele
andere benamingen (in de volksmond).
De naam schizofrenie is het eerst gebruikt in 1908 door de Zwitserse psychiater Bleuler toen hij bezig
was met deze ‘ingewikkelde ziekte met vaak ernstige psychische en sociale gevolgen’ te omschrijven.
Hij zag een splitsing tussen emoties, gedachten en gedrag bij de zorgvragers. Dit was de basis voor
het kiezen van de Griekse term schizofrenie, wat staat voor ‘splitsen of scheuren van de geest’
(‘schizo’ betekent ‘splitsen of scheuren’ en ‘frenes’ betekent ‘geest’).
2. Verspreiding (epidemiologie) Hoe vaak komt de ziekte voor? Bij welke groepen mensen komt de
ziekte voor? In welke gebieden komt de ziekte voor?
De ziekte komt over de gehele wereld voor, in alle lagen van de bevolking. In Nederland zijn er naar
schatting 100.000 mensen die aan schizofrenie lijden. Mannen blijken meer risico te lopen om
schizofrenie te ontwikkelen dan vrouwen. Daarnaast begint de ziekte bij
mannen vaak jonger dan bij vrouwen. Bij vrouwen is het ziekteverloop
meestal minder ernstig dan bij mannen. Bij mannen worden grotere
cognitieve beschadigingen gezien en grotere gedragstekorten. Daarnaast
reageren mannen gemiddeld minder goed op de toegepaste medicijnen dan
vrouwen. Door de invaliderende gevolgen van de ziekte kan het voor de
zorgvrager met schizofrenie moeilijk zijn om in het dagelijks leven en/of in
het werk te functioneren. Ongeveer een derde van de zorgvragers met
schizofrenie lukt het na een eerste psychose om weer redelijk tot goed te
functioneren in de maatschappij.
3. Anatomie / fysiologie Welke anatomie en welke fysiologie is bij dit ziektebeeld betrokken?
Onderzoek heeft uitgewezen dat er bij schizofrenie sprake is van een verstoring van de balans van
bepaalde stoffen in de hersenen. Er zijn geen opvallende afwijkingen aan de hersenen, wel wordt
vaak een vergroting van de laterale ventrikels gevonden en een gering volumeverlies van het totale
brein en de hippocampus. Het blijkt dat sommige neuropsychologische en fysiologische afwijkingen
vaker voorkomen bij zowel patiënten met schizofrenie als bij hun familieleden zonder schizofrenie:
afwijkingen in oogspierbewegingen (SPEM), geheugenproblemen, aandacht stoornissen,
verminderde cognitieve flexibiliteit, afwijkingen van grijze stof in de hersenschors en schizo typische
trekken. Patiënten met schizofrenie en hun familieleden verschillen met personen in de algemene
bevolking in hun reactie op dagelijkse stress.
4. Oorzaken (etiologie) Welke oorzaken (inwendige en/of uitwendige) zijn er?
Voor schizofrenie is niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen. Aangenomen wordt dat een
ingewikkeld samenspel tussen biologische afwijkingen, psychologische factoren en invloeden vanuit
de omgeving verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van de ziekte. Er is ondertussen veel bewijs dat
erfelijke factoren (genetische factoren) een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van
schizofrenie. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat broers of zussen van de zorgvrager met
schizofrenie een tienmaal grotere kans hebben om schizofrenie te ontwikkelen dan mensen in het
algemeen. Daarnaast zijn er bewijzen uit tweelingonderzoek. Bij eeneiige tweelingen is de kans op
het ontwikkelen van de ziekte zelfs bijna vijftigprocent als de andere helft het heeft, ook als ze niet
