Macroscopie van hersenen: hersenkwabben
Lobus: hersenlob
Gyrus: hersenwinding
Sulcus: hersengroeve
Als je de sulcus centralis uit elkaar trekt ligt er in de diepte een schorsdeel
= insula
Telencefalon
Lobus Frontalis (frontale kwab) Plannen, doelgericht handelen, zelfbewustzijn
Lobus partiële Zintuigelijke en cognitieve functies
Lobus temporalis Taal, gehoor, geheugen, gedrag en concentratie
Lobus occipitalis Zien
Hogere corticale functies
Gebieden in de lobus frontalis (prefrontale schors) zorgen voor planning en sturing van gedrag, daarbij zit ook de wijze van
reageren op de omgeving
Vb. klappen voor een lezing maar niet na een kerkdienst
Prefrontale schors speelt ook een rol bij organisatie, wat je doet waar en wanneer; zo heeft de context invloed op de
handeling
Vb. boodschappen doe je op basis van wat er de vorige dagen is op gegaan
Het korte termijn geheugen is gelokaliseerd in de hippocampus
Indelingsprincipe van cortex cerebri
Microscopische opbouw
A. Verticaal microkolommen: functionele micomodulen
B. Horizontaal lagen met specifieke functies en connecties
1. Evolutionair (fylogenetische ouderdom: archi, paleo, neo)
2. Cytoarchitectuur (microscopische opbouw)
3. Functie en stadia van informatieverwerking
1. Indeling cortex op basis van evolutionaire ouderdom:
1. Archicortex (3 lagen): oudst
o.a. hippocampus
2. Paleocortex ( 3 – 5 lagen)
o.a. reukcortex en deel van gyrus parahippocampalis
allocortes: 1. (archicortex), 2.(paleocortex) En overgangszones (periallocortex) naar:
3. Neocortex (6 lagen): meest recent ontstaan
>90% van de cortex
2. Indeling cortex op basis van cytoarchitectuur
Kelly van Dijk
, 3. Indeling cortex op basis van functie en stadia van informatieverwerking
a. Primaire schors à komen vooral prikkels binnen
b. Secundaire (associatie schors à informatieverwerking,
- Secundaire motorische schors of premotorische schors: voorbereiding
van een handeling vindt hier plaats
- Somatosensorische cortex II: somato-topisch geordend secundair
sensibel cortexgebied
Tweede sensibel cortexgebied in bovenzijde van pariëtale deel van
sulcus lateralis
o Betrokken bij o.a. verwerking van pijnprikkels
o Verbinding van insula: o.a. voor evaluatie van aard en mate
van pijn
- Supplementaire motorische cortex (M2)
o Functie is onbekend
o O.a. betrokken bij
§ Initiatie van intern gegenereerde handelingen
§ Planning van complexe handelingen (opeenvolgende acties in de tijd)
§ Bilaterale (bimanuele) coördinatie
§ Houdingsstabilisatie bij staan/lopen
Tertiaire cortex: multi-/supramodale associatiegebieden
- Sensorische integratie van meerdere zintuiggebieden
- Hogere cognitieve functies: planning, abstract denken etc.
1. Primaire cortex - Deel van visuele schors dat als eerste door de Sensorisch: binnenkomt elementaire signalen binnen één
prikkel wordt bereikt (prikkel komt hier als eerst zintuiggebied (unimodaal): visueel, auditief of sensibel
Unimodaal binnen, ook tijdens slaap)
- Voorwerp wordt gesignaleerd en elementaire Treedt GEEN bewustwording op
aspecten (beweging, richting, kleur, helderheid
etc.) worden geanalyseerd
2. Secundaire schors Voorwerp wordt herkend: visuele gnosis Sensorisch: verdere (vooral unimodale) integratie van
Prikkel wordt herkend (100 á 200 m/sec na optreden informatie tot waarneming (percept)
van visuele prikkel) Vb. rond en beweegt = bal
3. Tertiaire - situatie wordt herkend) Sensorische integratie van meerdere zintuiggebieden
schors/associatieve - Uit hoeveelheid prikkels wordt synthese gemaakt Twee typische tertiaire functies:
schors à synthese van informatie wordt vergeleken met 1. Taal: bouwen talige kennis op via mondelinge taal,
wat in het geheugen opgeslagen is à combinatie schrift, gebarentaal, braille
Multimodaal bekend – prikkel krijgt betekenis – treedt 2. Ruimtelijke oriëntatie: bouwen een beeld op van de
herkenning van situatie op ruimte om ons heen door te kijken, geluid, tasten en
Vb. een rollende bal + geschreeuw van kinderen = zelfs de motoriek
spelende kinderen
4. Tertiaire Motorische schors: op basis van herkennen en begrijpen
motorische schors van de situatie wordt een adequate handeling gekozen
Snappen van de situatie is en voorwaarde voor kunnen
kiezen van juiste handeling: is het een kassa? Dan betalen
(Wat moet je doen in welke situatie)
5. Secundaire Motorisch: (liggen vlak voor primaire gebieden =
motorische schors premotorische schors
Voorbereiding van actie, selectie van motorische
programma’s voor complexere handelingen, sensorisch-
ruimtelijke sturing (bv. Bij reiken/grijpen),
axiale/proximale motorische sturing
gekozen handeling wordt geprogrammeerd.
Vb. afremmen van een auto = rechter voet opheffen; 8 cm
naar linksdraaien en het rempedaal indrukken
6. Primaire Motorisch: commando’s (prikkels) voor afzonderlijke,
motorische schors elementaire bewegingen (codering kracht, richting,
(precentrale gyrus) afstand, snelheid) Laatste vertrekplaats voor motorische
prikkel die naar ruggenmerg en spieren gaan
Kelly van Dijk
Lobus: hersenlob
Gyrus: hersenwinding
Sulcus: hersengroeve
Als je de sulcus centralis uit elkaar trekt ligt er in de diepte een schorsdeel
= insula
Telencefalon
Lobus Frontalis (frontale kwab) Plannen, doelgericht handelen, zelfbewustzijn
Lobus partiële Zintuigelijke en cognitieve functies
Lobus temporalis Taal, gehoor, geheugen, gedrag en concentratie
Lobus occipitalis Zien
Hogere corticale functies
Gebieden in de lobus frontalis (prefrontale schors) zorgen voor planning en sturing van gedrag, daarbij zit ook de wijze van
reageren op de omgeving
Vb. klappen voor een lezing maar niet na een kerkdienst
Prefrontale schors speelt ook een rol bij organisatie, wat je doet waar en wanneer; zo heeft de context invloed op de
handeling
Vb. boodschappen doe je op basis van wat er de vorige dagen is op gegaan
Het korte termijn geheugen is gelokaliseerd in de hippocampus
Indelingsprincipe van cortex cerebri
Microscopische opbouw
A. Verticaal microkolommen: functionele micomodulen
B. Horizontaal lagen met specifieke functies en connecties
1. Evolutionair (fylogenetische ouderdom: archi, paleo, neo)
2. Cytoarchitectuur (microscopische opbouw)
3. Functie en stadia van informatieverwerking
1. Indeling cortex op basis van evolutionaire ouderdom:
1. Archicortex (3 lagen): oudst
o.a. hippocampus
2. Paleocortex ( 3 – 5 lagen)
o.a. reukcortex en deel van gyrus parahippocampalis
allocortes: 1. (archicortex), 2.(paleocortex) En overgangszones (periallocortex) naar:
3. Neocortex (6 lagen): meest recent ontstaan
>90% van de cortex
2. Indeling cortex op basis van cytoarchitectuur
Kelly van Dijk
, 3. Indeling cortex op basis van functie en stadia van informatieverwerking
a. Primaire schors à komen vooral prikkels binnen
b. Secundaire (associatie schors à informatieverwerking,
- Secundaire motorische schors of premotorische schors: voorbereiding
van een handeling vindt hier plaats
- Somatosensorische cortex II: somato-topisch geordend secundair
sensibel cortexgebied
Tweede sensibel cortexgebied in bovenzijde van pariëtale deel van
sulcus lateralis
o Betrokken bij o.a. verwerking van pijnprikkels
o Verbinding van insula: o.a. voor evaluatie van aard en mate
van pijn
- Supplementaire motorische cortex (M2)
o Functie is onbekend
o O.a. betrokken bij
§ Initiatie van intern gegenereerde handelingen
§ Planning van complexe handelingen (opeenvolgende acties in de tijd)
§ Bilaterale (bimanuele) coördinatie
§ Houdingsstabilisatie bij staan/lopen
Tertiaire cortex: multi-/supramodale associatiegebieden
- Sensorische integratie van meerdere zintuiggebieden
- Hogere cognitieve functies: planning, abstract denken etc.
1. Primaire cortex - Deel van visuele schors dat als eerste door de Sensorisch: binnenkomt elementaire signalen binnen één
prikkel wordt bereikt (prikkel komt hier als eerst zintuiggebied (unimodaal): visueel, auditief of sensibel
Unimodaal binnen, ook tijdens slaap)
- Voorwerp wordt gesignaleerd en elementaire Treedt GEEN bewustwording op
aspecten (beweging, richting, kleur, helderheid
etc.) worden geanalyseerd
2. Secundaire schors Voorwerp wordt herkend: visuele gnosis Sensorisch: verdere (vooral unimodale) integratie van
Prikkel wordt herkend (100 á 200 m/sec na optreden informatie tot waarneming (percept)
van visuele prikkel) Vb. rond en beweegt = bal
3. Tertiaire - situatie wordt herkend) Sensorische integratie van meerdere zintuiggebieden
schors/associatieve - Uit hoeveelheid prikkels wordt synthese gemaakt Twee typische tertiaire functies:
schors à synthese van informatie wordt vergeleken met 1. Taal: bouwen talige kennis op via mondelinge taal,
wat in het geheugen opgeslagen is à combinatie schrift, gebarentaal, braille
Multimodaal bekend – prikkel krijgt betekenis – treedt 2. Ruimtelijke oriëntatie: bouwen een beeld op van de
herkenning van situatie op ruimte om ons heen door te kijken, geluid, tasten en
Vb. een rollende bal + geschreeuw van kinderen = zelfs de motoriek
spelende kinderen
4. Tertiaire Motorische schors: op basis van herkennen en begrijpen
motorische schors van de situatie wordt een adequate handeling gekozen
Snappen van de situatie is en voorwaarde voor kunnen
kiezen van juiste handeling: is het een kassa? Dan betalen
(Wat moet je doen in welke situatie)
5. Secundaire Motorisch: (liggen vlak voor primaire gebieden =
motorische schors premotorische schors
Voorbereiding van actie, selectie van motorische
programma’s voor complexere handelingen, sensorisch-
ruimtelijke sturing (bv. Bij reiken/grijpen),
axiale/proximale motorische sturing
gekozen handeling wordt geprogrammeerd.
Vb. afremmen van een auto = rechter voet opheffen; 8 cm
naar linksdraaien en het rempedaal indrukken
6. Primaire Motorisch: commando’s (prikkels) voor afzonderlijke,
motorische schors elementaire bewegingen (codering kracht, richting,
(precentrale gyrus) afstand, snelheid) Laatste vertrekplaats voor motorische
prikkel die naar ruggenmerg en spieren gaan
Kelly van Dijk
