H20, kanker
Kanker incidentie, de kankerincidentie neemt exponentieel toe met de leeftijd. Je kan
de grafiek die rechts te zien is fitten en dan kom je erachter dat er 4/5 factoren nodig
zijn om een dergelijke toename in kanker te verklaren. Met de kennis van nu betekent
dat dat 4 à 5 mutaties genoeg zijn om kanker te ontwikkelen. Kanker is een genetische
ziekte die ontstaat door mutaties en naarmate je ouder wordt, hopen mutaties op en
wordt de kans op kanker steeds groter.
Longkanker, als je kijkt naar de globale toename in
sigarettenconsumptie, wordt deze een paar jaar later opgevolgd door
eenzelfde toename in longkanker.
Toename kanker, steeds meer mensen overlijden aan kanker en dat
komt o.a. omdat we in staat zijn andere ziektes goed te genezen.
Soorten kanker, verschillende soorten kankers
hebben verschillende namen. Het belangrijkste
onderscheid zit hem in goed- en kwaadaardig. Als
cellen opeens gaan delen zonder daar externe
informatie voor krijgen, heb je te maken met een
goedaardige tumor. Zodra tumorcellen loskomen en zich door het
lichaam gaan verspreiden (metastase), heb je te maken met een
kwaadaardige tumor:
- Adenoma, goedaardige tumor aan epitheliale gland
- Carcinoma, kwaadaardige tumor aan epitheelcellen
- Sarcoma, kwaadaardige tumor in bind- of spierweefsel
- Leukemie & lymphomas, kwaadaardige witte bloedcel of bloedstamcel tumor
- Glyomas, kwaadaardige hersentumor
- Melanomas, kwaadaardige huidkanker
Huidkanker ontwikkeling, rechts zie je
zowel schematisch als histologisch hoe
een huidkanker zich kan ontwikkelen. Het
begint met cellen die zonder
extracellulaire signalen gaan prolifereren
(door mutaties die intracellulair
veranderingen teweeg brengen). Als
gevolg krijg je eerst een goedaardige
tumor, maar naarmate de mutaties zich
ophopen, kan deze tumor zich
kwaadaardig gaan ontwikkelen.
Genetische aandoening, zoals vermeld is kanker een genetische ziekte. Deze wordt
veroorzaakt door puntmutaties (bv UV-licht → T dimeren) en gen arrangements. Door DNA
probes toe te voegen aan de chromosomen van een cel kan je ze kleuren. Normaal
gesproken bestaat elk chromosoom uit 1 kleur. Rechts is te zien hoe het DNA van een
kankercel eruitziet door multiple translocations.
Philadelphia chromosoom, ontstaat door een specifieke translocatie tussen
chromosoom 9 en 22. In een philadelphia chromosoom wordt BCR-Abl gevormd. Abl is
een tyrosine kinase die dan onder expressie controle komt van BCR. BCR komt veel
vaker tot expressie dan Abl, waardoor je dus een overactieve Abl krijgt in vergelijking met
normale cellen. Tyrosine kinases spelen vaak een rol bij de regulatie van celdeling en vorming
van philadelphia chromosoom resulteert dan ook in overmatige celdeling.
Gleevec, is een medicijn dat o.a. aan Abl bindt en daardoor in staat is tumoren met een
philadelphia chromosoom te onderdrukken.
, Loss of contact inhibition, normale weefsels zijn netjes
georganiseerd, want zodra een cel een naastgelegen cel
‘voelt’, zal die stoppen met delen. In kweek vormen cellen
dan ook een nette monolaag. Op het moment dat contact-
inhibitie niet meer werkt, kan een cel ongecontroleerd kan
delen en krijg je hoopjes cellen i.p.v. 1 nette laag. Je kan
kijken of iemand een kwaadaardige tumor heeft, door een
biopt te nemen en in kweek te zetten. Als je dan ziet dat er
hoopjes cellen ontstaan, bezit de betreffende patiënt cellen
die contact-inhibitie zijn verloren dat is de eerste stap in
het proces van metastase.
Tumor imaging, een kankercel doet aan deling en groei. Voordat een cel deelt moet die namelijk
groeien. Dit zijn 2 processen die bij kanker gedereguleerd moeten
worden. Om te groeien moeten structuren geproduceerd worden
en daar zijn bouwblokken voor nodig. Een groot deel van deze
bouwblokken is afkomstig uit glycolyse en kankercellen doen dan
ook aan heel veel glycolyse. Daarnaast doen ze bijna niet aan de
citroenzuurcyclus, waardoor veel lactaat ontstaat en de tumor
aan de binnenkant een zure omgeving creëert. Omdat de
glycolyse zo hardt aan de slag gaat, heeft een tumor heel veel
glucose nodig. Door radioactief glucose (FDG,
fluorodeoxyglucose) aan een patiënt te geven, kan je de hoogste
radioactiviteit meten op de plek van de tumoren (PET-scan). In de
afbeelding zie je een kwaadaardige kanker die al uitgezaaid is.
Warburg effect, het veranderende metabolisme van kankercellen wat
hierboven besproken is, wordt het Warburg effect genoemd.
Ontstaan van tumoren, zoals vermeld kan een tumor ontstaan ter
gevolge van 4 à 5 mutaties. Om te kijken wat voor mutaties
aanwezig zijn in een kanker wordt het hele genoom van een
kankercel gescand en vergeleken met een normale cel. Een tumor
kan gevormd worden door een toename in celdeling en/of een
afname in apoptose en er moet met name gezocht worden naar
mutaties die deze processen controleren.
Solid tumor, rechts zie je een solid tumor die verzuurt en in het
midden van de tumor gaan de cellen daardoor dood, maar ook
door gebrek aan voedsel (suiker). De cellen aan de buitenkant pikken alle
voedingsstoffen in. Als een cel gaat metastaseren, ‘flopt’ die weg uit zijn
oorspronkelijk plek en komt die vervolgens ergens tot stilstand. Hier gaat die dan
delen totdat die niet meer genoeg zuurstof, voeding etc. krijgt, waardoor die stopt
met delen. Dit resulteert in een klompje kankercellen van zo’n 2-3 mm. De hypoxie
zorgt dat de tumor o.a. VEGF (vesicular endothelial growthfactor) gaat produceren,
waardoor bloedvaten naar de tumor gevormd worden en de tumor weer kan gaan
delen. Deze tumoren zijn te klein voor PET-scan imaging, waardoor gedacht kan
worden dat iemand kankervrij is, maar deze persoon jaren later toch weer kanker ontwikkeld
doordat een ‘slapend’ klompje van 2-3 mm opeens genoeg zuurstof krijgt en kan gaan prolifereren.
Het kan soms wel 20 jaar duren voor een bloedvat wordt aangelegd naar een klompje tumorcellen en
dan kan die opeens gaan prolifereren door voldoende zuurstof en voedingstoffen. Behandelde
kankerpatiënten moeten dus altijd terugkomen op controles.
Hypoxie, als een cel te weinig zuurstof meet in zijn omgeving, zal een bepaald genetisch programma
gestart worden. Als gevolg zal o.a. VEGF geproduceerd worden.
Metastase, op de volgende pagina zie je hoe een cel kan gaan prolifereren door verlies aan contact-
inhibitie. Je krijgt dan eerst kleine cellen die vervolgens groeien tot normale cellen (2
Kanker incidentie, de kankerincidentie neemt exponentieel toe met de leeftijd. Je kan
de grafiek die rechts te zien is fitten en dan kom je erachter dat er 4/5 factoren nodig
zijn om een dergelijke toename in kanker te verklaren. Met de kennis van nu betekent
dat dat 4 à 5 mutaties genoeg zijn om kanker te ontwikkelen. Kanker is een genetische
ziekte die ontstaat door mutaties en naarmate je ouder wordt, hopen mutaties op en
wordt de kans op kanker steeds groter.
Longkanker, als je kijkt naar de globale toename in
sigarettenconsumptie, wordt deze een paar jaar later opgevolgd door
eenzelfde toename in longkanker.
Toename kanker, steeds meer mensen overlijden aan kanker en dat
komt o.a. omdat we in staat zijn andere ziektes goed te genezen.
Soorten kanker, verschillende soorten kankers
hebben verschillende namen. Het belangrijkste
onderscheid zit hem in goed- en kwaadaardig. Als
cellen opeens gaan delen zonder daar externe
informatie voor krijgen, heb je te maken met een
goedaardige tumor. Zodra tumorcellen loskomen en zich door het
lichaam gaan verspreiden (metastase), heb je te maken met een
kwaadaardige tumor:
- Adenoma, goedaardige tumor aan epitheliale gland
- Carcinoma, kwaadaardige tumor aan epitheelcellen
- Sarcoma, kwaadaardige tumor in bind- of spierweefsel
- Leukemie & lymphomas, kwaadaardige witte bloedcel of bloedstamcel tumor
- Glyomas, kwaadaardige hersentumor
- Melanomas, kwaadaardige huidkanker
Huidkanker ontwikkeling, rechts zie je
zowel schematisch als histologisch hoe
een huidkanker zich kan ontwikkelen. Het
begint met cellen die zonder
extracellulaire signalen gaan prolifereren
(door mutaties die intracellulair
veranderingen teweeg brengen). Als
gevolg krijg je eerst een goedaardige
tumor, maar naarmate de mutaties zich
ophopen, kan deze tumor zich
kwaadaardig gaan ontwikkelen.
Genetische aandoening, zoals vermeld is kanker een genetische ziekte. Deze wordt
veroorzaakt door puntmutaties (bv UV-licht → T dimeren) en gen arrangements. Door DNA
probes toe te voegen aan de chromosomen van een cel kan je ze kleuren. Normaal
gesproken bestaat elk chromosoom uit 1 kleur. Rechts is te zien hoe het DNA van een
kankercel eruitziet door multiple translocations.
Philadelphia chromosoom, ontstaat door een specifieke translocatie tussen
chromosoom 9 en 22. In een philadelphia chromosoom wordt BCR-Abl gevormd. Abl is
een tyrosine kinase die dan onder expressie controle komt van BCR. BCR komt veel
vaker tot expressie dan Abl, waardoor je dus een overactieve Abl krijgt in vergelijking met
normale cellen. Tyrosine kinases spelen vaak een rol bij de regulatie van celdeling en vorming
van philadelphia chromosoom resulteert dan ook in overmatige celdeling.
Gleevec, is een medicijn dat o.a. aan Abl bindt en daardoor in staat is tumoren met een
philadelphia chromosoom te onderdrukken.
, Loss of contact inhibition, normale weefsels zijn netjes
georganiseerd, want zodra een cel een naastgelegen cel
‘voelt’, zal die stoppen met delen. In kweek vormen cellen
dan ook een nette monolaag. Op het moment dat contact-
inhibitie niet meer werkt, kan een cel ongecontroleerd kan
delen en krijg je hoopjes cellen i.p.v. 1 nette laag. Je kan
kijken of iemand een kwaadaardige tumor heeft, door een
biopt te nemen en in kweek te zetten. Als je dan ziet dat er
hoopjes cellen ontstaan, bezit de betreffende patiënt cellen
die contact-inhibitie zijn verloren dat is de eerste stap in
het proces van metastase.
Tumor imaging, een kankercel doet aan deling en groei. Voordat een cel deelt moet die namelijk
groeien. Dit zijn 2 processen die bij kanker gedereguleerd moeten
worden. Om te groeien moeten structuren geproduceerd worden
en daar zijn bouwblokken voor nodig. Een groot deel van deze
bouwblokken is afkomstig uit glycolyse en kankercellen doen dan
ook aan heel veel glycolyse. Daarnaast doen ze bijna niet aan de
citroenzuurcyclus, waardoor veel lactaat ontstaat en de tumor
aan de binnenkant een zure omgeving creëert. Omdat de
glycolyse zo hardt aan de slag gaat, heeft een tumor heel veel
glucose nodig. Door radioactief glucose (FDG,
fluorodeoxyglucose) aan een patiënt te geven, kan je de hoogste
radioactiviteit meten op de plek van de tumoren (PET-scan). In de
afbeelding zie je een kwaadaardige kanker die al uitgezaaid is.
Warburg effect, het veranderende metabolisme van kankercellen wat
hierboven besproken is, wordt het Warburg effect genoemd.
Ontstaan van tumoren, zoals vermeld kan een tumor ontstaan ter
gevolge van 4 à 5 mutaties. Om te kijken wat voor mutaties
aanwezig zijn in een kanker wordt het hele genoom van een
kankercel gescand en vergeleken met een normale cel. Een tumor
kan gevormd worden door een toename in celdeling en/of een
afname in apoptose en er moet met name gezocht worden naar
mutaties die deze processen controleren.
Solid tumor, rechts zie je een solid tumor die verzuurt en in het
midden van de tumor gaan de cellen daardoor dood, maar ook
door gebrek aan voedsel (suiker). De cellen aan de buitenkant pikken alle
voedingsstoffen in. Als een cel gaat metastaseren, ‘flopt’ die weg uit zijn
oorspronkelijk plek en komt die vervolgens ergens tot stilstand. Hier gaat die dan
delen totdat die niet meer genoeg zuurstof, voeding etc. krijgt, waardoor die stopt
met delen. Dit resulteert in een klompje kankercellen van zo’n 2-3 mm. De hypoxie
zorgt dat de tumor o.a. VEGF (vesicular endothelial growthfactor) gaat produceren,
waardoor bloedvaten naar de tumor gevormd worden en de tumor weer kan gaan
delen. Deze tumoren zijn te klein voor PET-scan imaging, waardoor gedacht kan
worden dat iemand kankervrij is, maar deze persoon jaren later toch weer kanker ontwikkeld
doordat een ‘slapend’ klompje van 2-3 mm opeens genoeg zuurstof krijgt en kan gaan prolifereren.
Het kan soms wel 20 jaar duren voor een bloedvat wordt aangelegd naar een klompje tumorcellen en
dan kan die opeens gaan prolifereren door voldoende zuurstof en voedingstoffen. Behandelde
kankerpatiënten moeten dus altijd terugkomen op controles.
Hypoxie, als een cel te weinig zuurstof meet in zijn omgeving, zal een bepaald genetisch programma
gestart worden. Als gevolg zal o.a. VEGF geproduceerd worden.
Metastase, op de volgende pagina zie je hoe een cel kan gaan prolifereren door verlies aan contact-
inhibitie. Je krijgt dan eerst kleine cellen die vervolgens groeien tot normale cellen (2
