Samenvatting GZW1022 Bedreigingen van
gezondheid
Studiejaar 2018/2019
Samenvatting van alle taken (inclusief bronnen) en colleges van blok 2
Inclusief biologie colleges
Aanvullingen/tips in het rood
,Inhoudsopgave
Taak 1: ‘Bedreigingen van (volks-)gezondheid?’ 3
College Public health 11
Taak 2: ‘Serieus? Zeven jaar verschil in levensverwachting?’ 21
College Sociaal economische verschillen 35
Taak 3: ‘Roken en preventie, een (on)mogelijke combinatie?’ 38
College COPD 50
Biologie college: Longen 54
Taak 4: ‘Nieuwe en oude vijanden’ 58
College Microbiologie 67
Taak 5: ‘Griepprik’ 73
College Immunologie deel 1&2 82
Taak 6: ‘Beweegredenen?’ 102
College Infectieziektenbestrijding 129
College Preventie 135
Biologie college: Hart en vaten 141
Taak 7: ‘En dan ben je opeens ziek, en soms zelfs chronisch ziek’ 148
Taak 8: ‘Chronisch ziek, wat kun je zelf en wie helpt je?’ 157
Taak 9: ‘Blijven participeren, ook me teen chronische ziekte of beperking’ 165
College Bedreigingen van gezondheid in de arbeidssituatie 176
College Hervorming van de ouderenzorg 186
College Verzuim en arbeidsparticipatie bij chronisch zieken 192
Taak 10: ‘Niet de beestjes…’ 197
College Wetenschap en de samenleving 200
Taak 11: ‘Wat is er met mijn moeder aan de hand?’ 204
College Ziekenrol en arts-patiënt communicatie 220
College Dementie 224
Taak 12: ‘Hoe verklaar ik dan die pijn?’ 229
College SOLK 235
Taak 13: ‘De zorg voor oudere mensen met complexe problematiek’ 245
Taak 14: ‘Bedreigingen? Of kansen?’ 255
College Bedreigingen? Kansen! 260
2
, Taak 1: ‘Bedreigingen van (volks-)gezondheid?’
1. Wat is de geschiedenis van de volksgezondheid?
De gezondheid van de huidige Nederlandse bevolking is het resultaat van een lange historische
ontwikkeling. In Europa en Noord-Amerika tras pas vanaf de tweede helft van de negentiende
eeuw een blijvende verbetering van de volksgezondheid en daarmee een stijging van de
levensverwachting op. Rond 1850 bedroeg de levensverwachting 38 jaar voor mannen en 40 jaar
voor vrouwen. In ongeveer 150 jaar, dus in slechts vijf generaties, is de levensverwachting meer
dan verdubbeld. Aan deze toename van de levensverwachting ligt een spectaculaire daling van
de sterftecijfers ten grondslag. Deze daling werd met een vertraging van een aantal decennia
gevolgd door een sterke daling van de geboortecijfers. Deze combinatie wordt wel aangeduid
met de term ‘demografische transitie’. Er vindt tijdens de demografische transitie in een
tijdsbestek van 100 tot 150 jaar een overgang plaats van een situatie met hoge sterfte- en
geboortecijfers naar een situatie met lage sterfte- en geboortecijfers. De daling van
geboortecijfers treedt later op dan die van de sterftecijfers , omdat het enige tijd duurt voordat
mensen hun reproductiepatroon aanpassen aan de hogere overlevingskansen van kinderen.
Door die vertraging neemt de bevolkingsomvang tijdelijk sterk toe. Sinds de achttiende eeuw is
de wereldbevolking dan ook vertienvoudigd tot een omvang van ruim 7 miljard mensen
(Mackenbach).
De daling van de sterftecijfers berust op een radicale verschuiving in het doodsoorzakenpatroon,
die wel met de term ‘epidemiologische transitie’ wordt aangeduid. In de epidemiologische
transitie werden oorspronkelijk drie fasen onderscheiden:
▪ Het ‘tijdperk van epidemieën en hongersnood’ → (heeft voor Europa en Noord-Amerika tot
diep in de negentiende eeuw geduurd) sterfte is nog hoog en wordt gedomineerd door
infectieziekten, samen met incidentele hongersnoden zorgen frequent voorkomende
epidemieën van onder meer maag-darminfecties (bijv. cholera) en luchtweginfecties (zoals
mazelen) voor heftige fluctuaties in het sterfteniveau.
▪ Het ‘tijdperk van afnemende pandemieën’ → (begon rond 1875 en duurde tot ongeveer
1920) infectiezaken raken op hun retour om geleidelijk plaats te maken voor ziekten als
kanker, hart- en vaatziekten en ongevalsletsels.
▪ Het ‘tijdperk van degeneratieve en door de mens veroorzaakte aandoeningen’ → (van
1920 tot ongeveer 1970) dit proces zet zich door en het doodsoorzakenpatroon wordt mede
door de forse stijging van de sterfte aan hart- en vaatziekten vrijwel volledig gedomineerd
door niet-infectieziekten.
Doordat de infectieziekten die rond 1875 heersten hun slachtoffers vooral op jeugdige leeftijd
maakten, terwijl de ‘moderne’ ziekten die ervoor in de plaats kwamen vooral op middelbare en
oudere leeftijd toeslaan, vindt tijdens de epidemiologische transitie ook een sterke toename van
de levensverwachting bij de geboorte plaats (Mackenbach).
Volgens Thomas McKeown kan de snelle sterftedaling in de tweede helft van de negentiende
eeuw en circa 1970 alleen worden verklaard door verbeteringen in de ‘omgeving’, waarbij
McKeown een onderscheid maakt tussen hygiënische maatregelen en een toegenomen
welvaart. Waarschijnlijk hebben beide een belangrijke rol gespeeld. De aanleg van
drinkwaterleiding en riolering (met een effect op diarreeziekten), verbeteringen in de
volkshuisvesting (met een effect op luchtweginfecties) en verbeteringen van
arbeidsomstandigheden zijn voorbeelden van hygiënische maatregelen. De verhoging van de
welvaart heeft onder andere geleid tot een verbeterde voedingstoestand. Mede dankzij deze
verbeterde voedingstoestand zijn de incidentie (=nieuwe gevallen van een ziekte) en letaliteit
(=mate van dodelijkheid) van veel infectieziekten afgenomen (Mackenbach).
3
gezondheid
Studiejaar 2018/2019
Samenvatting van alle taken (inclusief bronnen) en colleges van blok 2
Inclusief biologie colleges
Aanvullingen/tips in het rood
,Inhoudsopgave
Taak 1: ‘Bedreigingen van (volks-)gezondheid?’ 3
College Public health 11
Taak 2: ‘Serieus? Zeven jaar verschil in levensverwachting?’ 21
College Sociaal economische verschillen 35
Taak 3: ‘Roken en preventie, een (on)mogelijke combinatie?’ 38
College COPD 50
Biologie college: Longen 54
Taak 4: ‘Nieuwe en oude vijanden’ 58
College Microbiologie 67
Taak 5: ‘Griepprik’ 73
College Immunologie deel 1&2 82
Taak 6: ‘Beweegredenen?’ 102
College Infectieziektenbestrijding 129
College Preventie 135
Biologie college: Hart en vaten 141
Taak 7: ‘En dan ben je opeens ziek, en soms zelfs chronisch ziek’ 148
Taak 8: ‘Chronisch ziek, wat kun je zelf en wie helpt je?’ 157
Taak 9: ‘Blijven participeren, ook me teen chronische ziekte of beperking’ 165
College Bedreigingen van gezondheid in de arbeidssituatie 176
College Hervorming van de ouderenzorg 186
College Verzuim en arbeidsparticipatie bij chronisch zieken 192
Taak 10: ‘Niet de beestjes…’ 197
College Wetenschap en de samenleving 200
Taak 11: ‘Wat is er met mijn moeder aan de hand?’ 204
College Ziekenrol en arts-patiënt communicatie 220
College Dementie 224
Taak 12: ‘Hoe verklaar ik dan die pijn?’ 229
College SOLK 235
Taak 13: ‘De zorg voor oudere mensen met complexe problematiek’ 245
Taak 14: ‘Bedreigingen? Of kansen?’ 255
College Bedreigingen? Kansen! 260
2
, Taak 1: ‘Bedreigingen van (volks-)gezondheid?’
1. Wat is de geschiedenis van de volksgezondheid?
De gezondheid van de huidige Nederlandse bevolking is het resultaat van een lange historische
ontwikkeling. In Europa en Noord-Amerika tras pas vanaf de tweede helft van de negentiende
eeuw een blijvende verbetering van de volksgezondheid en daarmee een stijging van de
levensverwachting op. Rond 1850 bedroeg de levensverwachting 38 jaar voor mannen en 40 jaar
voor vrouwen. In ongeveer 150 jaar, dus in slechts vijf generaties, is de levensverwachting meer
dan verdubbeld. Aan deze toename van de levensverwachting ligt een spectaculaire daling van
de sterftecijfers ten grondslag. Deze daling werd met een vertraging van een aantal decennia
gevolgd door een sterke daling van de geboortecijfers. Deze combinatie wordt wel aangeduid
met de term ‘demografische transitie’. Er vindt tijdens de demografische transitie in een
tijdsbestek van 100 tot 150 jaar een overgang plaats van een situatie met hoge sterfte- en
geboortecijfers naar een situatie met lage sterfte- en geboortecijfers. De daling van
geboortecijfers treedt later op dan die van de sterftecijfers , omdat het enige tijd duurt voordat
mensen hun reproductiepatroon aanpassen aan de hogere overlevingskansen van kinderen.
Door die vertraging neemt de bevolkingsomvang tijdelijk sterk toe. Sinds de achttiende eeuw is
de wereldbevolking dan ook vertienvoudigd tot een omvang van ruim 7 miljard mensen
(Mackenbach).
De daling van de sterftecijfers berust op een radicale verschuiving in het doodsoorzakenpatroon,
die wel met de term ‘epidemiologische transitie’ wordt aangeduid. In de epidemiologische
transitie werden oorspronkelijk drie fasen onderscheiden:
▪ Het ‘tijdperk van epidemieën en hongersnood’ → (heeft voor Europa en Noord-Amerika tot
diep in de negentiende eeuw geduurd) sterfte is nog hoog en wordt gedomineerd door
infectieziekten, samen met incidentele hongersnoden zorgen frequent voorkomende
epidemieën van onder meer maag-darminfecties (bijv. cholera) en luchtweginfecties (zoals
mazelen) voor heftige fluctuaties in het sterfteniveau.
▪ Het ‘tijdperk van afnemende pandemieën’ → (begon rond 1875 en duurde tot ongeveer
1920) infectiezaken raken op hun retour om geleidelijk plaats te maken voor ziekten als
kanker, hart- en vaatziekten en ongevalsletsels.
▪ Het ‘tijdperk van degeneratieve en door de mens veroorzaakte aandoeningen’ → (van
1920 tot ongeveer 1970) dit proces zet zich door en het doodsoorzakenpatroon wordt mede
door de forse stijging van de sterfte aan hart- en vaatziekten vrijwel volledig gedomineerd
door niet-infectieziekten.
Doordat de infectieziekten die rond 1875 heersten hun slachtoffers vooral op jeugdige leeftijd
maakten, terwijl de ‘moderne’ ziekten die ervoor in de plaats kwamen vooral op middelbare en
oudere leeftijd toeslaan, vindt tijdens de epidemiologische transitie ook een sterke toename van
de levensverwachting bij de geboorte plaats (Mackenbach).
Volgens Thomas McKeown kan de snelle sterftedaling in de tweede helft van de negentiende
eeuw en circa 1970 alleen worden verklaard door verbeteringen in de ‘omgeving’, waarbij
McKeown een onderscheid maakt tussen hygiënische maatregelen en een toegenomen
welvaart. Waarschijnlijk hebben beide een belangrijke rol gespeeld. De aanleg van
drinkwaterleiding en riolering (met een effect op diarreeziekten), verbeteringen in de
volkshuisvesting (met een effect op luchtweginfecties) en verbeteringen van
arbeidsomstandigheden zijn voorbeelden van hygiënische maatregelen. De verhoging van de
welvaart heeft onder andere geleid tot een verbeterde voedingstoestand. Mede dankzij deze
verbeterde voedingstoestand zijn de incidentie (=nieuwe gevallen van een ziekte) en letaliteit
(=mate van dodelijkheid) van veel infectieziekten afgenomen (Mackenbach).
3
