Samenvatting Psychopathologie voor sociaal werk

PSYCHOPATHOLOGIE MW
1. De psychische stoornis: Inleiding .............................................................................................................. 4
1.1. Het psychisch functioneren ............................................................................................................... 4
1.2. De psychische gezondheid................................................................................................................. 4
1.3. Kwetsbaarheid en veerkracht............................................................................................................ 5
1.4. Psychische stoornis............................................................................................................................ 5
2. Obsessief- compulsieve en verwante stoornissen .................................................................................... 6
2.1. Inleiding ............................................................................................................................................. 6
2.2. Kenmerken van obsessief- compulsieve stoornis (DSM-V) ............................................................... 6
2.3. Gestoorde lichaamsbeleving (body dysmorphic disorder – BDS) ..................................................... 8
2.4. Hamsteren (hoarding) ....................................................................................................................... 8
2.5. Trichotillomanie................................................................................................................................. 8
2.6. Tillomanie (skin picking disorder) ...................................................................................................... 9
3. Ontwrichtende impuls- en gedragsstoornissen ........................................................................................ 9
3.1. Impulsen en zelfbeheersing............................................................................................................... 9
3.2. Oppositioneel- opstandige gedragsstoornis...................................................................................... 9
3.3. Periodiek explosieve stoornis .......................................................................................................... 10
3.4. Gedragsstoornis............................................................................................................................... 10
3.5. Pyromanie........................................................................................................................................ 11
3.6. Kleptomanie .................................................................................................................................... 11
4. Depressieve stoornissen .......................................................................................................................... 12
4.1. Algemeen ......................................................................................................................................... 12
4.2. Ontregelende stemmingsstoornis ................................................................................................... 12
4.3. Depressieve stoornis ....................................................................................................................... 13
4.4. Dysthyme stoornis ........................................................................................................................... 14
5. Angststoornissen ..................................................................................................................................... 15
5.1. Scheidingsangststoornis .................................................................................................................. 15
5.2. Selectief mutisme ............................................................................................................................ 15
5.3. Fobieën ............................................................................................................................................ 16
5.3.1. Enkelvoudige/specifieke fobie................................................................................................. 16
5.3.2. Complexe fobie ........................................................................................................................ 16
5.4. Paniekstoornis ................................................................................................................................. 16
5.5. GAS (Gegeneraliseerde angststoornis) ............................................................................................ 17
6. Dissociatieve stoornissen ........................................................................................................................ 17
6.1. Algemeen ......................................................................................................................................... 17

1

, 6.2. Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) ............................................................................................. 18
6.3. Dissociatieve amnesie ..................................................................................................................... 18
6.3.1. Psychogene fugue .................................................................................................................... 18
6.4. Depersonalisatie en derealisatie ..................................................................................................... 19
6.5. Andere dissociatieve stoornissen .................................................................................................... 19
7. Bipolaire en verwante stoornissen .......................................................................................................... 19
7.1. Manische periode ............................................................................................................................ 20
7.2. Hypomanische periode .................................................................................................................... 20
7.3. Depressieve stoornis kenmerken .................................................................................................... 21
7.4. Bipolaire I-stoornis .......................................................................................................................... 22
7.5. Bipolaire II-stoornis ......................................................................................................................... 22
7.6. Cyclothyme stoornis ........................................................................................................................ 22
7.7. Bijkomende karakteristieken ........................................................................................................... 23
8. Schizofreniespectrumstoornis en andere psychotische stoornissen ...................................................... 23
8.1. Algemeen ......................................................................................................................................... 23
8.2. Schizofrenie ..................................................................................................................................... 23
8.2.1. Cognitieve stoornissen ............................................................................................................ 24
8.2.2. Gevoelsstoornissen.................................................................................................................. 24
8.2.3. Motorische stoornissen ........................................................................................................... 25
8.2.4. Wanen en hallucinaties ........................................................................................................... 25
8.2.5. Bijkomende karakteristieken ................................................................................................... 25
8.3. Schizofreniforme stoornis ............................................................................................................... 26
8.4. Schizoaffectieve stoornis ................................................................................................................. 26
8.5. Psychosen – waanstoornis (niet- schizofrene) ................................................................................ 26
8.5.1. Wanen ..................................................................................................................................... 26
8.5.2. Hallucinaties ............................................................................................................................ 27
8.6. Korte psychotische stoornis ............................................................................................................ 27
9. Persoonlijkheids- stoornissen .................................................................................................................. 27
9.1. Cluster A .......................................................................................................................................... 28
9.1.1. Paranoïde................................................................................................................................. 28
9.1.2. Schizoïde .................................................................................................................................. 28
9.1.3. Schizotypisch ........................................................................................................................... 28
9.2. Cluster B........................................................................................................................................... 29
9.2.1. Borderline ................................................................................................................................ 29
9.2.2. Histronische ............................................................................................................................. 29


2

, 9.2.3. Narcistische ............................................................................................................................. 29
9.2.4. Antisociale ............................................................................................................................... 30
9.2.5. Psychopathie ........................................................................................................................... 30
9.3. Cluster C........................................................................................................................................... 30
9.3.1. Ontwijkende ............................................................................................................................ 30
9.3.2. Afhankelijke ............................................................................................................................. 31
9.3.3. Obsessief- compulsieve ........................................................................................................... 31
9.4. Persoonlijkheidsverandering als gevolg van een medische toestand ............................................. 31
9.5. Cognitiefpsychologische benadering ............................................................................................... 31
10. Parafiele stoornissen ........................................................................................................................... 31
10.1. Algemeen ..................................................................................................................................... 32
10.2. Soorten ........................................................................................................................................ 32
10.3. Forensische therapie ................................................................................................................... 33
11. Neurocognitieve stoornissen............................................................................................................... 33
11.1. Delirium ....................................................................................................................................... 33
11.2. Neurocognitieve stoornissen (NCD) ............................................................................................ 34
11.2.1. Dementie ................................................................................................................................. 35
11.2.2. Geheugenstoornissen .............................................................................................................. 35




3

, 1. De psychische stoornis: Inleiding
Als je vrijheid wordt ingeperkt en je zelf geen keuzes mag maken.

1.1. Het psychisch functioneren
Biopsychosociaal model

Voor het begrijpen van het functioneren van mensen met een psychische stoornis is het onmogelijk de
psychische stoornis louter vanuit lichamelijke of sociale factoren te voorspellen. Mensen geven immers
betekenis aan elke ervaring.

Er is een medische, lichamelijke factor maar vaak heeft een erfelijke factor ook invloed, de omgevingheeft
ook invloed. Dit is de sociale component. De psychische factor
is tegen gebeurtenissen

Referentiekader is van groot belang bij psychische stoornissen

Betekenis

Persoon Situatie

Doelgericht
handelen


Vrijheid: de realisatie van een bewuste en vrijwillige keuze voor en binding aan mensen, ideeën en taken (=
basis voor psychische integratie) Gevoel hebben dat je zelfbeslist is zeer essentieel. Als iets anders dit
bepaalt is er sprake van onvrijheid en worden mensen gedwongen om dingen te doen is er sprake van
disfyctioneel gedrag.

Integratie: De mens kan de verschillende psychische functies, kennen, voelen en willen op een
harmonische manier gebruiken in de relaties met de omgeving.

Hoe de interactie tussen psyche, lichaam en sociale omgeving uiteindelijk tot psychisch lijden en
stoornissen lijdt is voorwerp van heel wat discussie binnen de wetenschap. In de praktijk is dit vaak niet het
geval. Vanuit de professie wordt er vaak gereduceerd om door een oogpunt iets te bekijken.
Verschillende polen in het oog houden! (Biopsychosociale model)

1.2. De psychische gezondheid
Normaal gedrag is de uitdrukking van evoluerende mens- en maatschappijopvattingen en
machtsverhoudingen binnen een samenleving.

Normaal vs abnormaal bestaat niet. Normaal hangt af van zeer veel factoren. Machtsverhoudingen en
c pp j z ’ ’z f . Abnormaliteit niet steeds negatief.
Abnormaliteit kan ervaren worden als zeer positief bv. een hoog IQ hebben.

Psychische gezondheid Andere benadering: stoornis als ziekte tegenover psychische gezondheid.

- Indeling ziek en gezond volstaat niet om een diagnose te stellen.
- In puur medische zin wordt iemand die niet ziek is, lichamelijk gezond genoemd, maar deze
eenvoudige indeling volstaat niet meer om het wezen van de psychische stoornis te begrijpen

4

, 1.3. Kwetsbaarheid en veerkracht
Bij psychische stoornis geen monocausale redenering gebruiken en ook geen lineaire. De stoornis is te zien
op verschillende dimensies waarin kwetsbaarheid een belangrijke factor is. ( Diathese-stressmodel)




Risicofactoren= factoren die ermee kunnen voor zorgen dat iemand een aandoening/ stoornis krijgt

- Persoonsgebonden factoren: erfelijkheid of genetische aanleg. bv bij verslavingenvan ouders is er
een kans dat het kind dit ook krijgt of hier vatbaar voor is.
- Omgevingsgebonden factoren: bv als je ouder depressief is (genetisch) schijnt het dit uit in de
omgeving en neem je het gedrag over.
- Ingrijpende levenservaringen zijn vaak verlies ervaringen

Beschermde factoren = factoren die een persoon kunnen beschermen tegen het krijgen van een stoornis

- Persoonsgebonden factoren: bv intelligentie , temperament. Veerkracht is beschermend tegen
psychologische aandoeningen en je kan hier zelf rond oefenen.
- Omgevingsfactoren: goed p k , c u , ,w k … zorgen
ervoor dat je minder kwetsbaar bent.
- Goede levenservaringen: successen, partn ….

Kwetsbaarheid: Hoe je iets waarneemt en er betekenis aan geeft




1.4. Psychische stoornis
Er bestaat geen eenduidige omschrijving. Deskundigen kijken vaak vanuit zeer verschillende
wetenschappelijke achtergronden en mensbeelden naar de stoornis

- De objectivistische visie: Stoornis objectiveren tot een schadelijke dysfuctie.
- De constructivistische visie: stoornis is een sociaal construct. De maatschappij bepaalt hoe je er
naar kijkt.

5