PERSONEN EN FAMILIERECHT
Inhoudsopgave
inleiding................................................................................................................. 5
1. situering...................................................................................................................... 5
2. ontwikkelingen en actuele tendensen.........................................................................5
familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden..............................................5
ontwikkelingen............................................................................................................. 5
bronnen van het recht.................................................................................................... 8
nationale bronnen........................................................................................................ 8
internationale normen................................................................................................. 8
hoofdstuk 1: afstamming.......................................................................................9
inleiding.......................................................................................................................... 9
evoluties in het afstammingsrecht................................................................................10
1) Burgerlijk Wetboek 1804.......................................................................................10
2) Arrest Marckx........................................................................................................ 10
3) afstammingswetten van 31/03/1987 en 1/06/2006................................................10
4) wet 6/06/2007 medisch begeleide voortplanting...................................................10
5) wet 5/05/2014 vaststelling afstamming meemoederszijde....................................10
6) rechtspraak grondwettelijk hof..............................................................................10
7) toekomst: meerouderschap....................................................................................11
afstamming langs moederszijde....................................................................................11
overzicht.................................................................................................................... 11
1. geboorteakte.......................................................................................................... 11
erkenning door een vrouw......................................................................................... 12
gerechtelijke vaststelling van moederschap..............................................................13
afstamming langs vaderszijde.......................................................................................13
inleiding..................................................................................................................... 13
vaderschapsregel....................................................................................................... 13
vaderlijke erkenning.................................................................................................. 15
gerechtelijke vaststelling........................................................................................... 17
afstamming na medisch begeleide voortplanting en vaststelling van het
meemoederschap.......................................................................................................... 18
medisch begeleide voortplanting...............................................................................18
afstamming na medisch begeleide voortplanting.......................................................19
afstamming van meemoederszijde.............................................................................19
betwisting van het meemoederschap van de echtgenote...........................................20
donorkinderen: het recht van een kind om zijn afstamming te kennen.....................21
rechtsgevolgen van afstamming................................................................................21
hoofdstuk 2: identiteit van de persoon: naam en geslacht..................................21
1. naam......................................................................................................................... 21
, begrip......................................................................................................................... 22
aard en kenmerken.................................................................................................... 22
2. familienaam.............................................................................................................. 22
begrip......................................................................................................................... 22
historiek..................................................................................................................... 22
vaststelling van de naam: het huidige stelsel............................................................22
naamsverandering..................................................................................................... 24
3. voornaam.................................................................................................................. 26
begrip......................................................................................................................... 26
vaststelling voornaam................................................................................................ 26
veranderen voornaam................................................................................................ 26
4. geslacht..................................................................................................................... 26
vaststelling van het geslacht......................................................................................26
aanpassing van de registratie van het geslacht.........................................................27
hoofdstuk 3: het minderjarige kind.....................................................................28
inleiding: het statuut van de minderjarige....................................................................28
1. handelingsonbekwaamheid van de minderjarige......................................................28
begrip en situering..................................................................................................... 28
2. uitzonderlijke handelingsbekwaamheid....................................................................29
2.1 inleiding en achtergrond......................................................................................29
2.2 niet-leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid.................................................29
2.3 leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid........................................................29
3. volledige handelingsonbekwaamheid.......................................................................29
3.1 beginsel................................................................................................................ 29
3.2 wie vertegenwoordigt het kind?...........................................................................29
3.3 machtigingsvereiste............................................................................................. 30
3.4 sanctieregeling..................................................................................................... 30
4. beperkte handelingsonbekwaamheid.......................................................................32
4.1 handeling waarvoor minderjarige bijstand nodig heeft.......................................32
4.2 handeling waarvoor minderjarige toestemming of machtiging nodig heeft van de
rechter....................................................................................................................... 32
4.3 handelingen die minderjarige zelf stelt tenzij verzet...........................................32
ouderlijke rechten en plichten......................................................................................32
hoofdstuk 1: ouderlijk gezag......................................................................................... 32
1. inleiding................................................................................................................. 32
2. historiek................................................................................................................. 32
3. toepassingsgebied.................................................................................................. 32
4. bestanddelen.......................................................................................................... 32
5. titularissen van het ouderlijk gezag.......................................................................34
6. uitoefening van het ouderlijk gezag.......................................................................34
7. procedurele aspecten m.b.t. he ouderlijk gezag, verblijf en recht op persoonlijk
contact....................................................................................................................... 36
8. ouderlijk gezag in situaties met een internationaal element.................................37
hoofdstuk 2: ouderlijke verplichtingen.........................................................................37
1. overzicht................................................................................................................ 37
2. de verplichting tot levensonderhoud en opvoeding...............................................37
2
, 3. plicht tot respect.................................................................................................... 39
hoofdstuk 3: voogdij en pleegvoogdij............................................................................40
1. ontstaan en einde aan de voogdij...........................................................................40
2. organisatie van de voogdij.....................................................................................40
3. werking van de voogdij.......................................................................................... 41
4. verantwoording over de voogdij.............................................................................41
pleegvoogdij............................................................................................................... 42
ontvoogding............................................................................................................... 42
hoofdstuk 4: recht op persoonlijk contact.....................................................................42
1. inleiding................................................................................................................. 42
2. contactrecht ouders............................................................................................... 42
3. contactrecht voor grootouders...............................................................................42
4. contactrecht derden............................................................................................... 43
modaliteiten............................................................................................................... 43
ontzetting uit het ouderlijk gezag..............................................................................43
hoofdstuk 4: het huwelijk en de samenwoning....................................................43
1. inleiding: institutionalisering van de tweerelatie.....................................................43
2. huwelijk: het aangaan van een huwelijk...................................................................43
2.1 grondvereisten..................................................................................................... 44
2.2 vormvereisten...................................................................................................... 46
2.3 nietigverklaring van het huwelijk........................................................................47
3. gevolgen van het huwelijk........................................................................................48
het primair huwelijksstelsel..........................................................................................48
1. situering................................................................................................................. 48
2. kenmerken............................................................................................................. 48
3. handelingsbekwaamheid van de echtgenoten........................................................48
4. persoonlijke huwelijksverplichtingen.....................................................................49
5. verplichting tot hulp en bijdrage in het lasten van de huwelijk.............................49
6. bescherming van de gezinswoning........................................................................50
7. vrijheid van beroep................................................................................................ 51
8. inning en besteding van inkomsten........................................................................51
9. openen van bankrekening of kluis.........................................................................52
10. de hoofdelijkheid van huishoudelijke schuld........................................................52
11. bescherming gezinsbelang tegen schenkingen en persoonlijke zekerheden.......52
12. dringende maatregelen........................................................................................52
hoofdstuk 5: de echtscheiding.............................................................................53
algemeen...................................................................................................................... 53
eoo................................................................................................................................ 53
1. grond tot echtscheiding......................................................................................... 53
2. procedure............................................................................................................... 56
3. voorlopige maatregelen......................................................................................... 56
4. gevolgen eoo.......................................................................................................... 57
EOT............................................................................................................................... 59
1. situering................................................................................................................. 59
2. voorafgaande overeenkomsten..............................................................................60
3. procedure............................................................................................................... 60
3
, 4. gevolgen van echtscheiding door onderlinge toestemming...................................60
hoofdstuk 6: wettelijke samenwoning.................................................................61
inleiding........................................................................................................................ 61
het aangaan van een wettelijke samenwoning.............................................................61
1. grondvoorwaarden................................................................................................. 61
2. vormvoorwaarden.................................................................................................. 61
3. gevolgen................................................................................................................. 62
hoofdstuk 7: feitelijke samenwoning...................................................................63
inleiding........................................................................................................................ 63
gevolgen van de feitelijke samenwoning......................................................................64
vermogensrechtelijke gevolgen van feitelijke samenwoning........................................64
evaluatie: vrijheid, blijheid?.......................................................................................... 64
hoofdstuk 8: meerderjarige beschermde personen.............................................64
begrip en situering....................................................................................................... 64
publiekrechtelijke maatregelen houdende vrijheidsberoving.......................................65
inleiding..................................................................................................................... 65
1. de Geïnterneerde persoon met een geestesstoornis..............................................65
2. gedwongen opname, behandeling en verpleging geesteszieken............................65
privaatrechtelijke bescherming: doelstellingen en uitgangspunten.............................67
beschermde persoon..................................................................................................... 67
1. wilsonbekwaam...................................................................................................... 67
2. verkwisters............................................................................................................ 68
buitengerechtelijke bescherming.................................................................................69
1. preventieve bescherming in de vorm van lastgeving.............................................69
2. toepassingsgebied.................................................................................................. 69
3. vormvoorwaarden.................................................................................................. 69
4. aanvang.................................................................................................................. 69
5. uitvoering............................................................................................................... 69
6. einde...................................................................................................................... 70
rechterlijke bescherming.............................................................................................. 70
1. beginselen.............................................................................................................. 70
2. procedure............................................................................................................... 70
3. aanvang en einde................................................................................................... 70
4. onbekwaamheid..................................................................................................... 70
5. bewind.................................................................................................................... 71
bescherming van de gehuwde wilsonbekwame............................................................73
4
Inhoudsopgave
inleiding................................................................................................................. 5
1. situering...................................................................................................................... 5
2. ontwikkelingen en actuele tendensen.........................................................................5
familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden..............................................5
ontwikkelingen............................................................................................................. 5
bronnen van het recht.................................................................................................... 8
nationale bronnen........................................................................................................ 8
internationale normen................................................................................................. 8
hoofdstuk 1: afstamming.......................................................................................9
inleiding.......................................................................................................................... 9
evoluties in het afstammingsrecht................................................................................10
1) Burgerlijk Wetboek 1804.......................................................................................10
2) Arrest Marckx........................................................................................................ 10
3) afstammingswetten van 31/03/1987 en 1/06/2006................................................10
4) wet 6/06/2007 medisch begeleide voortplanting...................................................10
5) wet 5/05/2014 vaststelling afstamming meemoederszijde....................................10
6) rechtspraak grondwettelijk hof..............................................................................10
7) toekomst: meerouderschap....................................................................................11
afstamming langs moederszijde....................................................................................11
overzicht.................................................................................................................... 11
1. geboorteakte.......................................................................................................... 11
erkenning door een vrouw......................................................................................... 12
gerechtelijke vaststelling van moederschap..............................................................13
afstamming langs vaderszijde.......................................................................................13
inleiding..................................................................................................................... 13
vaderschapsregel....................................................................................................... 13
vaderlijke erkenning.................................................................................................. 15
gerechtelijke vaststelling........................................................................................... 17
afstamming na medisch begeleide voortplanting en vaststelling van het
meemoederschap.......................................................................................................... 18
medisch begeleide voortplanting...............................................................................18
afstamming na medisch begeleide voortplanting.......................................................19
afstamming van meemoederszijde.............................................................................19
betwisting van het meemoederschap van de echtgenote...........................................20
donorkinderen: het recht van een kind om zijn afstamming te kennen.....................21
rechtsgevolgen van afstamming................................................................................21
hoofdstuk 2: identiteit van de persoon: naam en geslacht..................................21
1. naam......................................................................................................................... 21
, begrip......................................................................................................................... 22
aard en kenmerken.................................................................................................... 22
2. familienaam.............................................................................................................. 22
begrip......................................................................................................................... 22
historiek..................................................................................................................... 22
vaststelling van de naam: het huidige stelsel............................................................22
naamsverandering..................................................................................................... 24
3. voornaam.................................................................................................................. 26
begrip......................................................................................................................... 26
vaststelling voornaam................................................................................................ 26
veranderen voornaam................................................................................................ 26
4. geslacht..................................................................................................................... 26
vaststelling van het geslacht......................................................................................26
aanpassing van de registratie van het geslacht.........................................................27
hoofdstuk 3: het minderjarige kind.....................................................................28
inleiding: het statuut van de minderjarige....................................................................28
1. handelingsonbekwaamheid van de minderjarige......................................................28
begrip en situering..................................................................................................... 28
2. uitzonderlijke handelingsbekwaamheid....................................................................29
2.1 inleiding en achtergrond......................................................................................29
2.2 niet-leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid.................................................29
2.3 leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid........................................................29
3. volledige handelingsonbekwaamheid.......................................................................29
3.1 beginsel................................................................................................................ 29
3.2 wie vertegenwoordigt het kind?...........................................................................29
3.3 machtigingsvereiste............................................................................................. 30
3.4 sanctieregeling..................................................................................................... 30
4. beperkte handelingsonbekwaamheid.......................................................................32
4.1 handeling waarvoor minderjarige bijstand nodig heeft.......................................32
4.2 handeling waarvoor minderjarige toestemming of machtiging nodig heeft van de
rechter....................................................................................................................... 32
4.3 handelingen die minderjarige zelf stelt tenzij verzet...........................................32
ouderlijke rechten en plichten......................................................................................32
hoofdstuk 1: ouderlijk gezag......................................................................................... 32
1. inleiding................................................................................................................. 32
2. historiek................................................................................................................. 32
3. toepassingsgebied.................................................................................................. 32
4. bestanddelen.......................................................................................................... 32
5. titularissen van het ouderlijk gezag.......................................................................34
6. uitoefening van het ouderlijk gezag.......................................................................34
7. procedurele aspecten m.b.t. he ouderlijk gezag, verblijf en recht op persoonlijk
contact....................................................................................................................... 36
8. ouderlijk gezag in situaties met een internationaal element.................................37
hoofdstuk 2: ouderlijke verplichtingen.........................................................................37
1. overzicht................................................................................................................ 37
2. de verplichting tot levensonderhoud en opvoeding...............................................37
2
, 3. plicht tot respect.................................................................................................... 39
hoofdstuk 3: voogdij en pleegvoogdij............................................................................40
1. ontstaan en einde aan de voogdij...........................................................................40
2. organisatie van de voogdij.....................................................................................40
3. werking van de voogdij.......................................................................................... 41
4. verantwoording over de voogdij.............................................................................41
pleegvoogdij............................................................................................................... 42
ontvoogding............................................................................................................... 42
hoofdstuk 4: recht op persoonlijk contact.....................................................................42
1. inleiding................................................................................................................. 42
2. contactrecht ouders............................................................................................... 42
3. contactrecht voor grootouders...............................................................................42
4. contactrecht derden............................................................................................... 43
modaliteiten............................................................................................................... 43
ontzetting uit het ouderlijk gezag..............................................................................43
hoofdstuk 4: het huwelijk en de samenwoning....................................................43
1. inleiding: institutionalisering van de tweerelatie.....................................................43
2. huwelijk: het aangaan van een huwelijk...................................................................43
2.1 grondvereisten..................................................................................................... 44
2.2 vormvereisten...................................................................................................... 46
2.3 nietigverklaring van het huwelijk........................................................................47
3. gevolgen van het huwelijk........................................................................................48
het primair huwelijksstelsel..........................................................................................48
1. situering................................................................................................................. 48
2. kenmerken............................................................................................................. 48
3. handelingsbekwaamheid van de echtgenoten........................................................48
4. persoonlijke huwelijksverplichtingen.....................................................................49
5. verplichting tot hulp en bijdrage in het lasten van de huwelijk.............................49
6. bescherming van de gezinswoning........................................................................50
7. vrijheid van beroep................................................................................................ 51
8. inning en besteding van inkomsten........................................................................51
9. openen van bankrekening of kluis.........................................................................52
10. de hoofdelijkheid van huishoudelijke schuld........................................................52
11. bescherming gezinsbelang tegen schenkingen en persoonlijke zekerheden.......52
12. dringende maatregelen........................................................................................52
hoofdstuk 5: de echtscheiding.............................................................................53
algemeen...................................................................................................................... 53
eoo................................................................................................................................ 53
1. grond tot echtscheiding......................................................................................... 53
2. procedure............................................................................................................... 56
3. voorlopige maatregelen......................................................................................... 56
4. gevolgen eoo.......................................................................................................... 57
EOT............................................................................................................................... 59
1. situering................................................................................................................. 59
2. voorafgaande overeenkomsten..............................................................................60
3. procedure............................................................................................................... 60
3
, 4. gevolgen van echtscheiding door onderlinge toestemming...................................60
hoofdstuk 6: wettelijke samenwoning.................................................................61
inleiding........................................................................................................................ 61
het aangaan van een wettelijke samenwoning.............................................................61
1. grondvoorwaarden................................................................................................. 61
2. vormvoorwaarden.................................................................................................. 61
3. gevolgen................................................................................................................. 62
hoofdstuk 7: feitelijke samenwoning...................................................................63
inleiding........................................................................................................................ 63
gevolgen van de feitelijke samenwoning......................................................................64
vermogensrechtelijke gevolgen van feitelijke samenwoning........................................64
evaluatie: vrijheid, blijheid?.......................................................................................... 64
hoofdstuk 8: meerderjarige beschermde personen.............................................64
begrip en situering....................................................................................................... 64
publiekrechtelijke maatregelen houdende vrijheidsberoving.......................................65
inleiding..................................................................................................................... 65
1. de Geïnterneerde persoon met een geestesstoornis..............................................65
2. gedwongen opname, behandeling en verpleging geesteszieken............................65
privaatrechtelijke bescherming: doelstellingen en uitgangspunten.............................67
beschermde persoon..................................................................................................... 67
1. wilsonbekwaam...................................................................................................... 67
2. verkwisters............................................................................................................ 68
buitengerechtelijke bescherming.................................................................................69
1. preventieve bescherming in de vorm van lastgeving.............................................69
2. toepassingsgebied.................................................................................................. 69
3. vormvoorwaarden.................................................................................................. 69
4. aanvang.................................................................................................................. 69
5. uitvoering............................................................................................................... 69
6. einde...................................................................................................................... 70
rechterlijke bescherming.............................................................................................. 70
1. beginselen.............................................................................................................. 70
2. procedure............................................................................................................... 70
3. aanvang en einde................................................................................................... 70
4. onbekwaamheid..................................................................................................... 70
5. bewind.................................................................................................................... 71
bescherming van de gehuwde wilsonbekwame............................................................73
4
