FORMEEL BELASTINGRECHT: samenvatting

Week 1 ‘rechtsvinding, fraus legis en vertegenwoordiging’.

Rechtsvinding vindt plaats aan de hand van de volgende stappen.

- Welke relevante feiten staan vast?
Let hierbij goed op wanneer een wederpartij een feit betwist. Indien een feit wordt betwist, moet er
bewijs voor worden geleverd door degene die het feit betwist. Indien feiten niet worden betwist,
zijn het vaststaande feiten.

- Hoe moeten deze feiten worden gekwalificeerd?

- Welke rechtsregel is van toepassing?

- Hoe moet deze rechtsregel worden geïnterpreteerd?
Er zijn verschillende interpretatiemethoden om tot een beoordeling te komen.
- Grammaticale interpretatie: wordt gekeken naar de letterlijke tekst van de wet.
- Historische interpretatie: wordt gekeken naar de wetsgeschiedenis.
- Systematische interpretatie: wordt gekeken naar de wetssystematiek.
- Teleologische interpretatie: wordt gekeken naar doel, strekking wet in maatschappelijke context.

Interpretatie is begrensd door het legaliteitsbeginsel: er kan alleen belasting worden geheven over
belastingen die uit de wet volgen.

- Vaststelling van het rechtsgevolg.

Belastingplichtigen hebben het recht binnen het werkelijk kader te streven naar beperking van
belastingbetaling. Echter stelt de rechtspraak de uiterste grens. Er dient te worden beoordeeld of er
wordt gehandeld in strijd met doel en strekking van de belastingwet en of belastingverijdeling de
voornaamste reden is tot het kiezen van die constructie.

Fraus legis: het leerstuk van wetsontduiking. Er is sprake van handelen in fraudem legis als een
belanghebbende zich bedient van een uitsluitend, althans overwegend, met het oog op de fiscale
gevolgen gekozen zodanige vormgeving, dat de door belanghebbende gewenste fiscale gevolgen op
grond van de geïnterpreteerde belastingwetgeving moeten intreden, hoewel die vormgeving in strijd
is met doel en strekking van de wet.
1. Er moet sprake zijn van strijd met doel en strekking van de wet; en
2. Belastingverijdeling moet de doorslaggevende beweegreden is geweest.

Indien er wordt gehandeld in fraudem legis, dan wordt de gekozen vormgeving zodanig
geherkwalificeerd, dat belastingheffing wel kan plaatsvinden in overeenstemming met doel en
strekking van de wet. Fraus legis is een ultimum remedium.

Er zijn uitzonderingen waarbij het leerstuk van fraus legis niet van toepassing is:
1. Wetgever heeft verklaard vormgeving aanvaardbaar te achten;
2. Wetgever heeft ontgaansmogelijkheid onder ogen gezien, maar daarmee niettemin geen
rekening gehouden;
3. Ontgaansmogelijkheid gaat zich tijdens bestaan van wet voortdoen, zonder dat wetgever
ingrijpt.

, Een belastingplichtige kan zich in het verkeer met de Belastingdienst en in fiscale procedures,
voorzien van fiscale rechtsbijstand. Dit kan zowel door vertegenwoordiging als door bijstand.

Art. 2:1 Awb: een ieder kan zich ter behartiging van zijn belangen in het verkeer met
bestuursorganen laten bijstaand of door een gemachtigde laten vertegenwoordigen.
Art. 2:2 lid 1 Awb: het bestuursorgaan kan bijstand of vertegenwoordiging door een persoon tegen
wie ernstige bezwaren bestaan, weigeren. Indien evidente en ernstige onkundigheid.
Art. 2:2 lid 3: het bestuursorgaan kan bijstand of vertegenwoordiging door een advocaat niet
weigeren, ook niet als er ernstige bezwaren zijn.

De belastingplichtige blijft verantwoordelijk voor de juistheid van zijn aangifte. Hierbij is niet van
belang of de belastingplichtige dan wel zijn adviseur de aangifte heeft ondertekend.

De vertegenwoordiging is gebaseerd op een volmacht. Een volmacht is de bevoegdheid die een
volmachtgever verleent aan een ander, de gevolmachtigde, om in zijn naam (bepaalde)
rechtshandelingen te verrichten (art. 3:60 lid 1 BW). Het is belangrijk om de inhoud van de
volmacht duidelijk te hebben. Primaire besluiten zoals een aanslag, dienen aan de
belastingplichtige te worden gestuurd. Voor overige documenten, volstaat sturen aan de
gemachtigde (art. 6:17 Awb).

Een volmachtgever is namelijk niet gebonden aan de rechtshandelingen en afspraken die de
gevolmachtigde, tot stand laat komen buiten zijn volmacht. Er kan ook sprake zijn van een schijn
van een volmacht. Hierbij is het van belang of de fiscus redelijkerwijs kon aannemen dat er een
toereikende volmacht was. Indien de fiscus daar redelijkerwijs van kon uitgaan, is de
belastingplichtige gehouden aan de rechtshandelingen en afspraken van de gemachtigde. De
belastingplichtige kan de volmacht achteraf bekrachtigen of betwisten.

De belastingplichtige heeft een bijzondere zorgplicht wat betreft de keuze van zijn adviseur en de
samenwerking met zijn adviseur. Hij dient te betrachten dat hij een deskundige en betrouwbare
adviseur kiest, een duidelijke opdracht geeft, de volledige informatie aan zijn adviseur verschaft en
controle uitoefent op de voortgang van diens werkzaamheden.

Jurisprudentie week 1:
- HR 15 maart 2013:
- Fraus legis is van toepassing op het kortstondig aangaan van een geregistreerd partnerschap
teneinde overdrachtsbelasting te ontgaan.
- HR 7 januari 2014:
- De kwalificatie dient plaats te vinden naar civielrechtelijke maatstaven.
- HR 23 mei 2014:
- Indien er door een samenstel van rechtshandeling de vrijval van een herinvesteringsreserve
wordt voorkomen, is er sprake van strijd met doel en strekking van de wet.
- HR 21 april 2017:
- Fraus legis alleen voor zover rente in aftrek wordt gebracht op ‘gekochte winst’, deze rente is
ook niet aftrekbaar tegen andere winsten.
- HR 29 januari 2021:
- Weigering van machtiging kan slechts betrekking hebben op één bepaalde zaak en tot de
instantie die de beslissing neemt.