Ontwikkeling en groei kraakbeen en beenderen
1. uitleggen welke functies kraakbeen kan hebben, daarbij verklarend hoe het komt dat kraakbeen
zowel stevig als vervormbaar kan zijn, en op basis daarvan kraakbeen classificerend naar type.
2. beschrijven hoe kraakbeen wordt gevormd en groeit.
3. in LM zichtbare aspecten van kraakbeen benoemen en verklaren.
4. beschrijven hoe volwassen, secundair (compact en spongieus) beenweefsel is opgebouwd, en in
LMafbeeldingen de verschillende celtypen van beenweefsel herkennen.
5. uitleggen hoe botweefsel bijdraagt aan de diverse functies van beenderen.
6. uitleggen hoe platte beenderen worden gevormd.
7. de vorming van een pijpbeen beschrijven (met nadruk op de rol van de epiphysair schijf bij de
lengtegroei), en de verschillende stadia herkennen in röntgenafbeeldingen.
8. in LM-afbeeldingen het verschil herkennen tussen endesmaal gevormd primair (plexiform),
enchondraal gevormd primair (plexiform), en secundair beenweefsel.
9. in celbiologische termen uitleggen waarop de dynamiek van beenweefsel berust, daarbij globaal
de rol van hormonen betrekkend.
10. in histologische termen uitleggen hoe het proces van de fractuurgenezing verloopt, en de
stadia daarvan herkennen in LM-afbeeldingen.
Berkovitz
Ontwikkeling alveolair bot:
• De mandibula en de maxilla ontwikkelen intramembraneus.
• Aldus verschijnt in een fibrocellulaire condensatie een centrum van ossificatie waarin
osteoblasten het eerste gevormde embryonale of geweven bot vormen.
• Naarmate de tanden zich ontwikkelen, strekt bot zich uit van de zich ontwikkelende
onderkaak en maxillae om de tanden te omgeven en te beschermen, waardoor de alveolus
wordt gevormd.
• De alveolus wordt door de dentale follikel van het ontwikkelende glazuurorgel gescheiden.
• Om de groeiende tandkiemen te accommoderen, ondergaan de lamellen van het zich
ontwikkelende alveolaire bot resorptie op de binnenwand van de alveolus (aangegeven door
de lacunes van Howship), terwijl op de buitenste wand van de alveolus bot wordt afgezet
(aangegeven door osteoblasten die een osteoïde naad bekleden) ).
• De zich ontwikkelende tanden komen daarom in een trog van het bot te liggen.
• Later worden de tanden van elkaar gescheiden door de ontwikkeling van interdentale septa.
• Met het begin van wortelvorming ontwikkelt interradiculair bot zich in meervoudige tanden.
• Net als op andere plaatsen hebben de collageenvezels in het nieuw gevormde alveolaire bot
een meer variabele diameter en missen ze een voorkeursoriëntatie.
• Dit onvolgroeide bot, geweven bot, heeft grotere en meer talrijke osteocyten dan volwassen
bot. Het wordt sneller gevormd en heeft een hogere turnover.
• Geweven bot wordt vervolgens omgezet in fijnvezelig lamellair bot. De bron van de cellen die
alveolair bot vormen is onzeker, hoewel sommigen hebben gesuggereerd dat het afkomstig
kan zijn van neurale topcellen van de investerende laag van de dentale follikel.
• Tijdens de vorming van een kroon kan verplaatsing van de tandkiem binnen de groeiende
kaken gepaard gaan met geschikte patronen van resorptie en afzetting op de inwendige
oppervlakken van het alveolaire bot.
• Met het uitbreken van de tanduitbarsting ondergaat het bot dat over de tand ligt de
resorptie om een pad van eruptie te verschaffen. Bovendien, als de tand losbarst en de mond
groter wordt, is botafzetting prominent aanwezig in het gebied van de alveolaire top.
, • De overheersende activiteit in de fundus van de holte is er een van botresorptie, behalve
voor tanden waarvan de eruptieve route groter is dan de lengte van de wortel.
• Bij gelegenheden waarbij botafzetting langs de alveolus wordt gezien, kan dit te maken
hebben met de verplaatsing van de erupterende tand in de groeiende kaak.
• De vezels van Sharpey van het parodontale ligament raken gehecht aan de wand van de
alveolus tijdens tanduitbarsting, hoewel de timing gerelateerd is aan het feit of de tand van
de primaire of secundaire dentitie, Het bot van de alveolaire wand dan kan worden
aangeduid als bundelbot.
Vergelijkingen van alveolair bot en cement
• Beide weefsels hebben een vergelijkbare samenstelling, bestaande uit een anorganische
component van kleine hydroxyapatietkristallen en een organische component die in
hoofdzaak bestaat uit type I collageenvezels en een kleinere niet-collageencomponent. De
niet-collageencomponent kan echter worden onderscheiden door de aanwezigheid van
specifieke componenten (bijv. cementum heeft uniek cementumhechtingseiwit)
• Beide weefsels hebben een lagfase in de mineralisatie, zodat het oppervlak wordt bekleed
met een laag niet-gemineraliseerde matrix, de osteoïde en precementumlagen.
• Zowel alveolair bot als cellulair cementum vertonen drie soortgelijke ellipstypen:
- osteocyten/cementocyten
- osteoblasten/cementoblasten
- osteoclastsl/odontoclasten.
In vergelijking met osteocyten worden cementcyten echter minder uniform verspreid in
cement en hun canaliculi worden bij voorkeur georiënteerd naar het parodontale ligament
• Botremodellering is continu gedurende het hele leven en osteoclasten zijn altijd evident. In
cementum is resorptie een zeldzamere en meer gelokaliseerde ontluchting en de
aanwezigheid van odontoclasten is veel minder vaak.
• Anders dan cement, alveolair bot bevat bloedvaten, zenuwen en mergruimten
• Osteocyten kunnen langs de omtrek worden gerangschikt als Haversiaanse systemen rond
centrale Haversiaanse bloedvaten. De oriëntatie van collageenvezels in deze situatie is
complexer dan in cementum.
• De initiële mineralisatie van bot omvat matrixvesicles, terwijl initiële mineralisatie van
cementum dat niet is, en dit kan het gevolg zijn van de eerdere aanwezigheid van
gemineraliseerd dentine
• Wanneer blootgesteld aan soortgelijke orthodontische belasting, zal alveolair bot bij
voorkeur resorberen.
Wanneer alveolair bot wordt vergeleken met acellulair cementum
• In tegenstelling tot alveolair bot, mist acellulair cementum de aanwezigheid van een
precementumlaag en de aanwezigheid van eventuele cementocyten vanwege de langzamere
vormingssnelheid
• Alveolair bot en acellulair cementum hebben beide de vezels van Sharpey van het
parodontale ligament erin ingebracht , het aanbrengen van gehechtheid aan de tand. In
acellulair cementum vormen deze extrinsieke vezels echter de enige bron van collageen,
daar er weinig of geen intrinsieke vezels zijn.
Er bestaat aanzienlijke informatie met betrekking tot epitheliale-mesenchymale interacties in de
kroon, in het bijzonder betreffende de rollen van transcriptiefactoren, cytokinen en
groeihormonen. Er is veel minder bekend over de aanwezigheid en functies van dergelijke
moleculen tijdens wortelvorming. Echter, moleculen zoals de transcriptiefactoren Msx2 en Dlx 2,
botmorfogenetische eiwitten, epidermale groeifactor en transformerende groeifactor (TGF) B
zijn allemaal geïdentificeerd tijdens de epitheliale mesenchymale interacties die geassocieerd zijn
, met wortelontwikkeling. Hun belang kan worden afgeleid uit experimenten waarbij remming van
de activiteit van botmorfogenetisch eiwit in transgene muizen resulteert in wortelafwijkingen.
Versatest
Verschillende typen bindweefselcellen vertonen grote verschillen in morfologie en functie,
ze hebben echter allemaal hun oorsprong in het mesenchym. Elk type bindweefsel bestaat
uit een celtype dat zowel in actieve als inactieve vorm voorkomt. De actieve cellen hebben
altijd het achtervoegsel ‘blast’:
• Bindweefsel in engere zin: fibroblast
• Kraakbeenweefsel: chondroblast
• Botweefsel: osteoblast
• Vetweefsel: lipoblast
Als de ‘blast’ cellen hun matrix gevormd hebben gaan ze over naar hun rijpe, minder actieve
staat. Deze cellen krijgen het achtervoegsel ‘cyt’: fibrocyt, chondrocyt, osteocyt, adipocyt
(vetcellen). Deze cellen monitoren de gezondheid van de matrix en kunnen in het geval van
beschadiging weer terugkeren naar hun actieve staat om reparaties uit te voeren.
Spierweefsel ontstaat wel uit mesenchymaal weefsel, maar is geen vorm van bindweefsel.
Grondsubstantie
Grondsubstantie: Waterig, vormloos materiaal dat bestaat uit macromoleculen
(proteoglycanen) en structurele glycopreïnen.
Proteoglycanen:
• Opgebouwd uit een keten van eiwitten met daaraan gebonden glycosaminoglycanen.
• Bevatten tevens zure groepen die zich kunnen binden aan de basische
aminozuurgroep van de collagene vezels en op deze manier een ruimtelijk netwerk
vormen.
Glycosaminoglycanen (GAG’s):
• Hebben een sterke affiniteit voor water (hydrofiel).
• De aard (lengte, soort eiwit) van de GAG’s varieert afhankelijk van het weefsel,
waardoor het ene weefsel meer water kan vasthouden dan het andere.
Structurele glycoproteïnen in de grondsubstantie spelen een rol bij migratie (toestaan van
transport van macromoleculen maar ongelimiteerd migreren van cellen verhinderen) en
1. uitleggen welke functies kraakbeen kan hebben, daarbij verklarend hoe het komt dat kraakbeen
zowel stevig als vervormbaar kan zijn, en op basis daarvan kraakbeen classificerend naar type.
2. beschrijven hoe kraakbeen wordt gevormd en groeit.
3. in LM zichtbare aspecten van kraakbeen benoemen en verklaren.
4. beschrijven hoe volwassen, secundair (compact en spongieus) beenweefsel is opgebouwd, en in
LMafbeeldingen de verschillende celtypen van beenweefsel herkennen.
5. uitleggen hoe botweefsel bijdraagt aan de diverse functies van beenderen.
6. uitleggen hoe platte beenderen worden gevormd.
7. de vorming van een pijpbeen beschrijven (met nadruk op de rol van de epiphysair schijf bij de
lengtegroei), en de verschillende stadia herkennen in röntgenafbeeldingen.
8. in LM-afbeeldingen het verschil herkennen tussen endesmaal gevormd primair (plexiform),
enchondraal gevormd primair (plexiform), en secundair beenweefsel.
9. in celbiologische termen uitleggen waarop de dynamiek van beenweefsel berust, daarbij globaal
de rol van hormonen betrekkend.
10. in histologische termen uitleggen hoe het proces van de fractuurgenezing verloopt, en de
stadia daarvan herkennen in LM-afbeeldingen.
Berkovitz
Ontwikkeling alveolair bot:
• De mandibula en de maxilla ontwikkelen intramembraneus.
• Aldus verschijnt in een fibrocellulaire condensatie een centrum van ossificatie waarin
osteoblasten het eerste gevormde embryonale of geweven bot vormen.
• Naarmate de tanden zich ontwikkelen, strekt bot zich uit van de zich ontwikkelende
onderkaak en maxillae om de tanden te omgeven en te beschermen, waardoor de alveolus
wordt gevormd.
• De alveolus wordt door de dentale follikel van het ontwikkelende glazuurorgel gescheiden.
• Om de groeiende tandkiemen te accommoderen, ondergaan de lamellen van het zich
ontwikkelende alveolaire bot resorptie op de binnenwand van de alveolus (aangegeven door
de lacunes van Howship), terwijl op de buitenste wand van de alveolus bot wordt afgezet
(aangegeven door osteoblasten die een osteoïde naad bekleden) ).
• De zich ontwikkelende tanden komen daarom in een trog van het bot te liggen.
• Later worden de tanden van elkaar gescheiden door de ontwikkeling van interdentale septa.
• Met het begin van wortelvorming ontwikkelt interradiculair bot zich in meervoudige tanden.
• Net als op andere plaatsen hebben de collageenvezels in het nieuw gevormde alveolaire bot
een meer variabele diameter en missen ze een voorkeursoriëntatie.
• Dit onvolgroeide bot, geweven bot, heeft grotere en meer talrijke osteocyten dan volwassen
bot. Het wordt sneller gevormd en heeft een hogere turnover.
• Geweven bot wordt vervolgens omgezet in fijnvezelig lamellair bot. De bron van de cellen die
alveolair bot vormen is onzeker, hoewel sommigen hebben gesuggereerd dat het afkomstig
kan zijn van neurale topcellen van de investerende laag van de dentale follikel.
• Tijdens de vorming van een kroon kan verplaatsing van de tandkiem binnen de groeiende
kaken gepaard gaan met geschikte patronen van resorptie en afzetting op de inwendige
oppervlakken van het alveolaire bot.
• Met het uitbreken van de tanduitbarsting ondergaat het bot dat over de tand ligt de
resorptie om een pad van eruptie te verschaffen. Bovendien, als de tand losbarst en de mond
groter wordt, is botafzetting prominent aanwezig in het gebied van de alveolaire top.
, • De overheersende activiteit in de fundus van de holte is er een van botresorptie, behalve
voor tanden waarvan de eruptieve route groter is dan de lengte van de wortel.
• Bij gelegenheden waarbij botafzetting langs de alveolus wordt gezien, kan dit te maken
hebben met de verplaatsing van de erupterende tand in de groeiende kaak.
• De vezels van Sharpey van het parodontale ligament raken gehecht aan de wand van de
alveolus tijdens tanduitbarsting, hoewel de timing gerelateerd is aan het feit of de tand van
de primaire of secundaire dentitie, Het bot van de alveolaire wand dan kan worden
aangeduid als bundelbot.
Vergelijkingen van alveolair bot en cement
• Beide weefsels hebben een vergelijkbare samenstelling, bestaande uit een anorganische
component van kleine hydroxyapatietkristallen en een organische component die in
hoofdzaak bestaat uit type I collageenvezels en een kleinere niet-collageencomponent. De
niet-collageencomponent kan echter worden onderscheiden door de aanwezigheid van
specifieke componenten (bijv. cementum heeft uniek cementumhechtingseiwit)
• Beide weefsels hebben een lagfase in de mineralisatie, zodat het oppervlak wordt bekleed
met een laag niet-gemineraliseerde matrix, de osteoïde en precementumlagen.
• Zowel alveolair bot als cellulair cementum vertonen drie soortgelijke ellipstypen:
- osteocyten/cementocyten
- osteoblasten/cementoblasten
- osteoclastsl/odontoclasten.
In vergelijking met osteocyten worden cementcyten echter minder uniform verspreid in
cement en hun canaliculi worden bij voorkeur georiënteerd naar het parodontale ligament
• Botremodellering is continu gedurende het hele leven en osteoclasten zijn altijd evident. In
cementum is resorptie een zeldzamere en meer gelokaliseerde ontluchting en de
aanwezigheid van odontoclasten is veel minder vaak.
• Anders dan cement, alveolair bot bevat bloedvaten, zenuwen en mergruimten
• Osteocyten kunnen langs de omtrek worden gerangschikt als Haversiaanse systemen rond
centrale Haversiaanse bloedvaten. De oriëntatie van collageenvezels in deze situatie is
complexer dan in cementum.
• De initiële mineralisatie van bot omvat matrixvesicles, terwijl initiële mineralisatie van
cementum dat niet is, en dit kan het gevolg zijn van de eerdere aanwezigheid van
gemineraliseerd dentine
• Wanneer blootgesteld aan soortgelijke orthodontische belasting, zal alveolair bot bij
voorkeur resorberen.
Wanneer alveolair bot wordt vergeleken met acellulair cementum
• In tegenstelling tot alveolair bot, mist acellulair cementum de aanwezigheid van een
precementumlaag en de aanwezigheid van eventuele cementocyten vanwege de langzamere
vormingssnelheid
• Alveolair bot en acellulair cementum hebben beide de vezels van Sharpey van het
parodontale ligament erin ingebracht , het aanbrengen van gehechtheid aan de tand. In
acellulair cementum vormen deze extrinsieke vezels echter de enige bron van collageen,
daar er weinig of geen intrinsieke vezels zijn.
Er bestaat aanzienlijke informatie met betrekking tot epitheliale-mesenchymale interacties in de
kroon, in het bijzonder betreffende de rollen van transcriptiefactoren, cytokinen en
groeihormonen. Er is veel minder bekend over de aanwezigheid en functies van dergelijke
moleculen tijdens wortelvorming. Echter, moleculen zoals de transcriptiefactoren Msx2 en Dlx 2,
botmorfogenetische eiwitten, epidermale groeifactor en transformerende groeifactor (TGF) B
zijn allemaal geïdentificeerd tijdens de epitheliale mesenchymale interacties die geassocieerd zijn
, met wortelontwikkeling. Hun belang kan worden afgeleid uit experimenten waarbij remming van
de activiteit van botmorfogenetisch eiwit in transgene muizen resulteert in wortelafwijkingen.
Versatest
Verschillende typen bindweefselcellen vertonen grote verschillen in morfologie en functie,
ze hebben echter allemaal hun oorsprong in het mesenchym. Elk type bindweefsel bestaat
uit een celtype dat zowel in actieve als inactieve vorm voorkomt. De actieve cellen hebben
altijd het achtervoegsel ‘blast’:
• Bindweefsel in engere zin: fibroblast
• Kraakbeenweefsel: chondroblast
• Botweefsel: osteoblast
• Vetweefsel: lipoblast
Als de ‘blast’ cellen hun matrix gevormd hebben gaan ze over naar hun rijpe, minder actieve
staat. Deze cellen krijgen het achtervoegsel ‘cyt’: fibrocyt, chondrocyt, osteocyt, adipocyt
(vetcellen). Deze cellen monitoren de gezondheid van de matrix en kunnen in het geval van
beschadiging weer terugkeren naar hun actieve staat om reparaties uit te voeren.
Spierweefsel ontstaat wel uit mesenchymaal weefsel, maar is geen vorm van bindweefsel.
Grondsubstantie
Grondsubstantie: Waterig, vormloos materiaal dat bestaat uit macromoleculen
(proteoglycanen) en structurele glycopreïnen.
Proteoglycanen:
• Opgebouwd uit een keten van eiwitten met daaraan gebonden glycosaminoglycanen.
• Bevatten tevens zure groepen die zich kunnen binden aan de basische
aminozuurgroep van de collagene vezels en op deze manier een ruimtelijk netwerk
vormen.
Glycosaminoglycanen (GAG’s):
• Hebben een sterke affiniteit voor water (hydrofiel).
• De aard (lengte, soort eiwit) van de GAG’s varieert afhankelijk van het weefsel,
waardoor het ene weefsel meer water kan vasthouden dan het andere.
Structurele glycoproteïnen in de grondsubstantie spelen een rol bij migratie (toestaan van
transport van macromoleculen maar ongelimiteerd migreren van cellen verhinderen) en
