Recht en Instituties van Milieu- en Ruimtelijk Beleid: alle aantekeningen!

Recht en Instituties van Milieu en
Ruimtelijk Beleid
HC1 Inleiding en Systeem van het Recht - Tonny Nijmeijer - 6
september 2023
Leerdoelen:
 Functie van het recht in de maatschappij
 Betekenis van rechtsbronnen
 Het onderscheid tussen strafrecht, privaatrecht, staatsrecht en bestuursrecht
 De kenmerken van het strafrecht en het privaatrecht
 Relevantie van privaatrecht voor de uitvoering van (stedenbouwkundig) beleid

Functie van recht in de maatschappij:
Vrijheid van de één is beperking van de ander (filosofische invalshoek)  normen en waarden.
Afwegen en balans vinden tussen voor- en nadelen.

Trias politica: wetgever, rechter en uitvoerende macht  gescheiden, bemoeien zich niet met elkaars
werkveld.

Vier rechtsgebieden (binnen dit vak):
1. Strafrecht
2. Privaatrecht
3. Staatsrecht
4. Bestuursrecht

Recht en rechtvaardigheid
 Wat rechtvaardig is, hoeft niet door iedereen rechtvaardig te worden gevonden (maar je mag
geen eigen rechter gaan spelen)
 Rechter toetst rechtmatigheid en niet rechtvaardigheid. Dus is er aan de geldende regels
voldaan?
 Rechter toetst aan het positieve recht (geldende regels)

Rechtsbronnen van positief recht:
 Wetten en verdragen: soms interpretatie door rechter nodig, vage normen
 Rechtspraak (jurisprudentie)
 Gewoonterecht / ongeschreven recht (niet in ons vakgebied)

Wetten in formele zin  wetten uit Den Haag, vastgesteld door kabinet en Eerste en Tweede Kamer
Wetten in materiële zin  zijn de meeste wetten, meestal vastgesteld door gemeenteraad
(bestemmingsplan, Algemene Plaatselijke Verordening), provincie.

,HC2 Strafrecht en privaatrecht – Tonny Nijmeijer – 13 september
2023
Hoofdlijnen strafrecht
 Rolverdeling: OM, verdachte en rechter
 Onderscheid formeel (Wetboek van Strafvordering: regels over het proces, bewijs, etc.) en
materieel strafrecht (Wetboek van Strafrecht: inhoud van de straffen)
 Doel straf: leedtoevoeging (vergeldingsleer) aan dader en preventieve werking
(preventieleer)
 ALLEEN rechter legt straf op  legaliteitsbeginsel: alleen straf als je vooraf had kunnen weten
dat het strafbaar is
 Straftoedeling alleen bij voldoende duidelijke delictsomschrijving
 Onschuldpresumptie: geen straf als de schuld niet in voldoende overtuigende mate is
bewezen  bewijsrecht  formeel strafrecht = strafprocesrecht
 Als schuld is bewezen, soms toch geen straf, o.a. vanwege schulduitsluitingsgronden
- Al straf gehad: bijv. emotionele schade
- Bewijs onrechtmatig verzameld
- Overmacht, handelen uit noodweer, ontoerekeningsvatbaarheid: geestelijke
beperkingen, psychose
 Feit is niet strafbaar als iemand deze uitvoert om aan een wettelijk voorschrift te voldoen.

Van het leven beroven (!):
 Moord: met voorbedachte rade
 Doodslag: zonder plan, met opzet
 Dood door schuld: per ongeluk, zonder opzet

Wetten.nl  handige site, staan alle wetten op

Hoofdlijnen privaatrecht
 Rolverdeling: gelijkwaardige partijen  natuurlijke personen en rechtspersonen
 Privaatrecht = burgerlijk recht = civiel recht
 Materieel recht: Burgerlijk Wetboek. Procesrecht: Wetboek van burgerlijke rechtsvordering
 Verschil tussen vermogensrecht en goederenrecht:
- Vermogensrecht over verdeling vermogen bij overlijden, faillissement.
- Goederenrecht gaat over eigenaarschap van goederen, wanneer is iets van iemand?
 Rechtshandelingen en feitelijke handelingen
 Belangrijke rechtshandeling: overeenkomst = contract
- Wilsovereenstemming partijen  aanbod en aanvaarding (!)  complicaties mogelijk
zoals ‘dwaling’ (= als contractspartij ben je uitgegaan van een verkeerde voorstelling van
zaken)
- Hoeft niet schriftelijk te zijn, kan ook mondeling, maar lastiger te bewijzen.
- Overeenkomst strekt in beginsel tot nakoming, tenzij…
o Iemand zich niet aan zijn afspraak kan houden.
o Een van de partijen bedriegt.

Relevantie privaatrecht voor ‘beleidsmakers’
 Stedenbouwkundige plannen worden gemaakt om te worden uitgevoerd.
 Bij uitvoering van de plannen duiken velerlei privaatrechtelijke aspecten op, zoals:
- Eigendomsverhouding t.a.v. grond
- Aannemen van (bouw)werkzaamheden
- Gezamenlijke gebiedsontwikkeling tussen overheid en particulier: publiek-private
samenwerking (PPS)

, - Gemaakte afspraken tussen gemeentebesturen en grondeigenaren
HC3 Bestuursrecht – Tonny Nijmeijer – 20 september 2023
Leerdoelen:
 Functie van het bestuursrecht
 Begrippen: bestuursorgaan, belanghebbende en besluit
 Rol en functie van de bestuursrechter
 Systeem van rechtsbescherming in de Algemene wet bestuursrecht

Hoofdlijnen bestuursrecht
 Relatie: overheid vs. burger OF overheid vs. overheid
 Handelingen van bestuursorganen staan centraal  bestuursorganen op alle bestuursniveaus
(Rijk, provincie, gemeente, waterschap (zijn rechtspersonen)) te onderscheiden
- Provincie: Provinciale Staten, gedeputeerde staten, commissaris van de koning
- Gemeente: college van Burgemeester en Wethouders (dagelijks bestuur), gemeenteraad
(elke twee maanden vergadering), burgemeester (gaat over openbare orde, veiligheid,
demonstraties)
besluit wordt genomen door een bestuursorgaan! Niet door de rechtspersoon!
 Bestuursorgaan (art 1:1 Awb)
- Orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (bijv.
burgemeester), of
- Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed (docent bij beoordeling
tentamens, garage bij keuring APK)
 Besluit (art 1:3 Awb)= een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een
publiekrechtelijke rechtshandeling (moet op basis van een wet)
 Mandaat  ambtenaren nemen namens een bestuursorgaan een besluit
 Gaat in beginsel over rechtmatigheid van besluiten, soms ook over feitelijk handelen
 Onder besluiten vallen beschikkingen = besluit dat tot een of meer personen is gericht.
Bijv. vergunningen, subsidies, ontheffingen.
 Alleen een belanghebbende kan een aanvraag indienen.
Belanghebbende (art 1:2 Awb) = degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is
betrokken.
 Nederlands bestuursrecht ondervindt belangrijke invloed vanuit Europa: met name op gebied
van milieu

Relevante wet- en regelgeving
 De in het bestuursrecht toe te passen regels zijn in vele wetten te vinden
 Zowel wetten in formele zin (bijv. Wet milieubeheer, Wro, Woningwet) als wetten in materiële
zin (bijv. provinciale milieuverordening)
 Centraal in bestuursrecht: Algemene wet bestuursrecht (Awb)  vooral procedures (formeel
recht)
 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) van belang  ook vooral procedures

Je kan alleen naar de bestuursrechter als het om een besluit gaat, niet als het om een feitelijke
handeling gaat.
Gemeenteraad gaat over bestemmingsplan.

Algemene wet bestuursrecht
 Centrale begrippen
 Bestuursorgaan (art 1:1)
 Besluit (art 1:3)
 Belanghebbende (art 1:2)