Psychopathologie
SAMENVATTING VOOR HET VAK ‘PYSCHOPATHOLOGIE:
ORTHOPEDAGOGISCHE ASPECTEN’ UNIVERSITEIT LEIDEN.
Abnormal child psychology – Eric J. Mash, David A. Wolfe, 7th edition.
Hoofdstuk 1: Introductie in normaal en abnormaal gedrag bij kinderen en adolescenten............................2
Hoofdstuk 2: Theorieën en oorzaken............................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3: Onderzoek............................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 6: Autisme spectrum stoornis en schizofrenie in de kindertijd..................................................19
Hoofdstuk 7: Communicatie en leerstoornissen.........................................................................................27
Hoofdstuk 8: Aandachtstekort/hyperactiviteit stoornis (ADHD).................................................................31
Hoofdstuk 9: Gedragsproblemen................................................................................................................ 40
Hoofdstuk 10: Depressie en bipolaire stoornissen......................................................................................46
Hoofdstuk 11: Angst en obsessief-compulsieve stoornis............................................................................. 54
Hoofdstuk 12: Trauma- en stress gerelateerde stoornis.............................................................................62
Hoofdstuk 13: gezondheidsgerelateerde stoornissen.................................................................................66
Hoofdstuk 14: Eetstoornissen..................................................................................................................... 69
1
,Hoofdstuk 1: Introductie in normaal en
abnormaal gedrag bij kinderen en
adolescenten.
Onderzoeken naar ‘Abnormal Child Psychology, proberen:
- Bepalen wat normaal en abnormaal gedrag is voor kinderen van verschillende leeftijden,
geslachten en etnische en culturele achtergronden.
- Identificatie van de oorzaken en correlaten van abnormaal gedrag van kinderen.
- Voorspellingen doen over langetermijnresultaten.
- Ontwikkelen en evalueren van methoden voor behandeling en / of preventie.
Historische visies en doorbraken:
Algemene informatie
Historische informatie
- Kinderen in de oude tijd werden gezien als dienaren
- Oude Griekse en Romeinse samenlevingen geloofde dat elke persoon (jong of oud) met een
fysieke of mentale handicap, handicap of misvorming een economische last en een sociale
schande was, en dus moest worden geminacht, in de steek gelaten of ter dood gebracht.
- 17e en 18e eeuw: abnormale kinderen werden gezien als "bezeten"; geen antibiotica; ouderlijke
onverschilligheid en verwaarlozing.
- John Locke vormde de eerste stap naar verandering in de 17e eeuw
Betekenisvolle personen
John Locke (1632-1704): Kinderen moesten met sensitief en met aandacht worden opgevoed, niet met
een harde aanpak.
Jean Marc Itard (1774-1838): Behandelde kinderen met ontwikkelingsproblemen i.p.v. het kind af te
wijzen.
Leta Hollingworth (1886-1939): Haar visie was dat er meer kennis en behandelingen voor kinderen
moesten komen.
Benjamin Rush (1745-1813): Mentale problemen verschillen bij kinderen en volwassenen, omdat bij
kinderen het brein nog niet ontwikkeld is.
Dorethea Dix (1802-1887): Heeft ziekenhuizen geoepend voor de behandeling van jongeren met
probleemgedrag.
Verbetering omstandigheden van kinderen:
- De ontwikkeling in medicijnen en nieuwe modellen en behandelingen voor kinderen
- De invloed van Locke’s visie vergrootte, waardoor er meer morele lichtlijnen en ondersteuning
voor kinderen ontstond.
Masturbatory Insanity: Dit was vroeger een vorm van 'geestesziekte' uitlegde dat het voor kinderen en
adolescenten schadelijk voor hun gezondheid en zondig was om te masturberen (in de 20e eeuw was
deze term verdreven).
Vroege biologische attributies
Vroege biologische verklaringen voor abnormaal gedrag van het kind gaven de voorkeur aan het
lokaliseren van de oorzaak van het probleem binnen de individu, wat soms leidde tot simplistisch of
onnauwkeurig overtuigingen over de oorzaken van het gedrag.
2
,Masturbatory Insanity: Dit was vroeger een vorm van 'geestesziekte' uitlegde dat het voor kinderen en
adolescenten schadelijk voor hun gezondheid en zondig was om te masturberen (in de 20e eeuw was
deze term verdreven).
Vroege psychologische attributies
Begin 20e eeuw werd erkend dat er verschillende psychische ziektes waren en dat zowel aangeboren
processen als omgevingsfactoren het gedrag, emoties en kennis beïnvloeden.
Twee stromingen:
- Behaviorisme
Pavlov, Watson
Klassieke conditionering
Theorie over emoties (Little Albert)
- Psychoanalytische theorie
Freud
Drive en aanleg
Ervaringen spelen een belangrijke rol bij het ontwikkeling van mentale stoornisen
Vooruitstrevende wetgeving
Meer aandacht voor de problemen van kinderen en jongeren in de afgelopen jaren heeft hun kwaliteit
van leven en geestelijke gezondheid verbeterd. Deze verbetering vloeide voort uit een grotere
maatschappelijke erkenning van en gevoeligheid voor de speciale status en behoeften van kinderen sinds
het begin van de twintigste eeuw.
Wat is abnormaal gedrag bij kinderen en
adolescenten
Definieren van psychische aandoeningen
Psychische aandoening: Een patroon van gedrags-, cognitieve en fysieke symptomen die door een
persoon worden getoond. Het patroon wordt geassocieerd met een psychische aandoening, wanneer één
of meer van de volgende kenmerken zichtbaar zijn:
- De persoon laat een vorm van nood zien, zoals angst en verdriet.
- Het gedrag is een vorm van een beperking (fysiek, emotioneel, cognitief, gedragsmatige
gebieden).
- Het vergroot het risico op verder lijden of schade.
Labels: Beschrijven het gedrag van een individu (dus niet het individu)
- Het definiëren van abnormaal gedrag vereist beoordeling van de mate waarin het gedrag van een
persoon slecht aanpasbaar of schadelijk is, evenals disfunctioneel of verminderd.
Competentie
Competentie: de mogelijkheid m succesvol te functioneren in de samenleving.
Developmental competence: De mogelijkheid van een kind om met behulp van interne en externe
middelen zich succesvol aan te passen aan de omgeving.
Developmental tasks: psychosociale taken van de kindertijd die een breed scala aan competenties
weerspiegelen en ons vertellen hoe kinderen vooruitgaan binnen elk van deze domeinen tijdens het
opgroeien.
3
, Developmental pathways
In de abnormale kinderpsychologie is veel diversiteit tussen kinderen. Het abnormaal gedrag kan variëren
binnen en tussen individuen met soortgelijke aandoeningen.
Developmental pathway: Helpen om het verloop en de aard van normale en abnormale ontwikkeling te
beschrijven.
Multifinaliteit: betekent dat verschillende uitkomsten kunnen voortkomen uit een vergelijkbaar begin,
Equifinaliteit: betekent dat vergelijkbare uitkomsten voortkomen uit verschillende vroege ervaringen.
Risico en veerkracht
Risicofactor: Een variabele die voorafgaat aan een negatieve uitkomst en de kans vergroot dat de
uitkomst zal plaatsvinden.
- Een risicofactor (risk) is elke factor die de kans op psychopathologie vergroot; factoren gelden
voor iedereen
- Kwetsbaarheid (vulnerability) zit in een persoon, maakt dat kind gevoeliger voor een risicofactor
- Versterkende factor (potentiating) vergroot de impact van een risicofactor-bv. sociale isolatie
Protectieve factor: Een variabele die voorafgaat aan een negatieve uitkomst en de kans verkleint dat de
uitkomst zal optreden.
- Bevorderen of houden de gezonde ontwikkeling in stand
- Bovengemiddelde intelligentie en positieve attributies
- Goede affectieve relatie met ouders
- Groot sociaal netwerk
Kinderen die ondanks allerlei risicofactoren ‘gezond’ blijven noemen we weerbaar (resilient/
veerkrachtig)
De normale ontwikkeling van kinderen kan in gevaar komen vanwege risicofactoren, waaronder acute,
stressvolle situaties en chronische tegenspoed. Sommige kinderen lijken veerkrachtiger te zijn wat betreft
risicofactoren. Veerkracht houdt verband met sterk zelfvertrouwen, coping-vaardigheden en het
vermogen om risicosituaties te voorkomen, evenals het vermogen om te vechten tegen ongeluk. De
veerkracht van kinderen is bepalend voor het feit of kinderen ‘gezond’ blijven ondanks allerlei
risicofactoren.
De betekenis van psychische problemen bij
kinderen en jongeren/ Wat beïnvloedt de cijfers
en expressie van psychische stoornissen? Een
blik op enkele belangrijke factoren
Statistieken van geestelijke gezondheid
- Bij 2020 overtreffen gedragsstoornissen alle fysieke ziekten als een belangrijke oorzaak van
invaliditeit over de hele wereld.
- Veel, zo niet de meeste, levenslange psychiatrische stoornissen verschijnen voor het eerst in de
kindertijd of adolescentie.
- 1/8 kinderen heeft een mentale stoornis dat het functioneren aanzienlijk schaadt
- 3/5 21-jarigen voldoet aan criteria voor een psychiatrische stoornis
- Minder dan 10% van de kinderen met geestelijke gezondheidsproblemen krijgt goede hulp.
- Armoede in de kinderjaren treft 1/4 in de VS en 1/7 in Canada
- Een goed begrip van zowel normale als abnormale ontwikkeling en gedrag van het kind is nodig
om te bepalen welke problemen waarschijnlijk zullen voortduren en welke mogelijk zijn
ontgroeid.
4
SAMENVATTING VOOR HET VAK ‘PYSCHOPATHOLOGIE:
ORTHOPEDAGOGISCHE ASPECTEN’ UNIVERSITEIT LEIDEN.
Abnormal child psychology – Eric J. Mash, David A. Wolfe, 7th edition.
Hoofdstuk 1: Introductie in normaal en abnormaal gedrag bij kinderen en adolescenten............................2
Hoofdstuk 2: Theorieën en oorzaken............................................................................................................ 7
Hoofdstuk 3: Onderzoek............................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 6: Autisme spectrum stoornis en schizofrenie in de kindertijd..................................................19
Hoofdstuk 7: Communicatie en leerstoornissen.........................................................................................27
Hoofdstuk 8: Aandachtstekort/hyperactiviteit stoornis (ADHD).................................................................31
Hoofdstuk 9: Gedragsproblemen................................................................................................................ 40
Hoofdstuk 10: Depressie en bipolaire stoornissen......................................................................................46
Hoofdstuk 11: Angst en obsessief-compulsieve stoornis............................................................................. 54
Hoofdstuk 12: Trauma- en stress gerelateerde stoornis.............................................................................62
Hoofdstuk 13: gezondheidsgerelateerde stoornissen.................................................................................66
Hoofdstuk 14: Eetstoornissen..................................................................................................................... 69
1
,Hoofdstuk 1: Introductie in normaal en
abnormaal gedrag bij kinderen en
adolescenten.
Onderzoeken naar ‘Abnormal Child Psychology, proberen:
- Bepalen wat normaal en abnormaal gedrag is voor kinderen van verschillende leeftijden,
geslachten en etnische en culturele achtergronden.
- Identificatie van de oorzaken en correlaten van abnormaal gedrag van kinderen.
- Voorspellingen doen over langetermijnresultaten.
- Ontwikkelen en evalueren van methoden voor behandeling en / of preventie.
Historische visies en doorbraken:
Algemene informatie
Historische informatie
- Kinderen in de oude tijd werden gezien als dienaren
- Oude Griekse en Romeinse samenlevingen geloofde dat elke persoon (jong of oud) met een
fysieke of mentale handicap, handicap of misvorming een economische last en een sociale
schande was, en dus moest worden geminacht, in de steek gelaten of ter dood gebracht.
- 17e en 18e eeuw: abnormale kinderen werden gezien als "bezeten"; geen antibiotica; ouderlijke
onverschilligheid en verwaarlozing.
- John Locke vormde de eerste stap naar verandering in de 17e eeuw
Betekenisvolle personen
John Locke (1632-1704): Kinderen moesten met sensitief en met aandacht worden opgevoed, niet met
een harde aanpak.
Jean Marc Itard (1774-1838): Behandelde kinderen met ontwikkelingsproblemen i.p.v. het kind af te
wijzen.
Leta Hollingworth (1886-1939): Haar visie was dat er meer kennis en behandelingen voor kinderen
moesten komen.
Benjamin Rush (1745-1813): Mentale problemen verschillen bij kinderen en volwassenen, omdat bij
kinderen het brein nog niet ontwikkeld is.
Dorethea Dix (1802-1887): Heeft ziekenhuizen geoepend voor de behandeling van jongeren met
probleemgedrag.
Verbetering omstandigheden van kinderen:
- De ontwikkeling in medicijnen en nieuwe modellen en behandelingen voor kinderen
- De invloed van Locke’s visie vergrootte, waardoor er meer morele lichtlijnen en ondersteuning
voor kinderen ontstond.
Masturbatory Insanity: Dit was vroeger een vorm van 'geestesziekte' uitlegde dat het voor kinderen en
adolescenten schadelijk voor hun gezondheid en zondig was om te masturberen (in de 20e eeuw was
deze term verdreven).
Vroege biologische attributies
Vroege biologische verklaringen voor abnormaal gedrag van het kind gaven de voorkeur aan het
lokaliseren van de oorzaak van het probleem binnen de individu, wat soms leidde tot simplistisch of
onnauwkeurig overtuigingen over de oorzaken van het gedrag.
2
,Masturbatory Insanity: Dit was vroeger een vorm van 'geestesziekte' uitlegde dat het voor kinderen en
adolescenten schadelijk voor hun gezondheid en zondig was om te masturberen (in de 20e eeuw was
deze term verdreven).
Vroege psychologische attributies
Begin 20e eeuw werd erkend dat er verschillende psychische ziektes waren en dat zowel aangeboren
processen als omgevingsfactoren het gedrag, emoties en kennis beïnvloeden.
Twee stromingen:
- Behaviorisme
Pavlov, Watson
Klassieke conditionering
Theorie over emoties (Little Albert)
- Psychoanalytische theorie
Freud
Drive en aanleg
Ervaringen spelen een belangrijke rol bij het ontwikkeling van mentale stoornisen
Vooruitstrevende wetgeving
Meer aandacht voor de problemen van kinderen en jongeren in de afgelopen jaren heeft hun kwaliteit
van leven en geestelijke gezondheid verbeterd. Deze verbetering vloeide voort uit een grotere
maatschappelijke erkenning van en gevoeligheid voor de speciale status en behoeften van kinderen sinds
het begin van de twintigste eeuw.
Wat is abnormaal gedrag bij kinderen en
adolescenten
Definieren van psychische aandoeningen
Psychische aandoening: Een patroon van gedrags-, cognitieve en fysieke symptomen die door een
persoon worden getoond. Het patroon wordt geassocieerd met een psychische aandoening, wanneer één
of meer van de volgende kenmerken zichtbaar zijn:
- De persoon laat een vorm van nood zien, zoals angst en verdriet.
- Het gedrag is een vorm van een beperking (fysiek, emotioneel, cognitief, gedragsmatige
gebieden).
- Het vergroot het risico op verder lijden of schade.
Labels: Beschrijven het gedrag van een individu (dus niet het individu)
- Het definiëren van abnormaal gedrag vereist beoordeling van de mate waarin het gedrag van een
persoon slecht aanpasbaar of schadelijk is, evenals disfunctioneel of verminderd.
Competentie
Competentie: de mogelijkheid m succesvol te functioneren in de samenleving.
Developmental competence: De mogelijkheid van een kind om met behulp van interne en externe
middelen zich succesvol aan te passen aan de omgeving.
Developmental tasks: psychosociale taken van de kindertijd die een breed scala aan competenties
weerspiegelen en ons vertellen hoe kinderen vooruitgaan binnen elk van deze domeinen tijdens het
opgroeien.
3
, Developmental pathways
In de abnormale kinderpsychologie is veel diversiteit tussen kinderen. Het abnormaal gedrag kan variëren
binnen en tussen individuen met soortgelijke aandoeningen.
Developmental pathway: Helpen om het verloop en de aard van normale en abnormale ontwikkeling te
beschrijven.
Multifinaliteit: betekent dat verschillende uitkomsten kunnen voortkomen uit een vergelijkbaar begin,
Equifinaliteit: betekent dat vergelijkbare uitkomsten voortkomen uit verschillende vroege ervaringen.
Risico en veerkracht
Risicofactor: Een variabele die voorafgaat aan een negatieve uitkomst en de kans vergroot dat de
uitkomst zal plaatsvinden.
- Een risicofactor (risk) is elke factor die de kans op psychopathologie vergroot; factoren gelden
voor iedereen
- Kwetsbaarheid (vulnerability) zit in een persoon, maakt dat kind gevoeliger voor een risicofactor
- Versterkende factor (potentiating) vergroot de impact van een risicofactor-bv. sociale isolatie
Protectieve factor: Een variabele die voorafgaat aan een negatieve uitkomst en de kans verkleint dat de
uitkomst zal optreden.
- Bevorderen of houden de gezonde ontwikkeling in stand
- Bovengemiddelde intelligentie en positieve attributies
- Goede affectieve relatie met ouders
- Groot sociaal netwerk
Kinderen die ondanks allerlei risicofactoren ‘gezond’ blijven noemen we weerbaar (resilient/
veerkrachtig)
De normale ontwikkeling van kinderen kan in gevaar komen vanwege risicofactoren, waaronder acute,
stressvolle situaties en chronische tegenspoed. Sommige kinderen lijken veerkrachtiger te zijn wat betreft
risicofactoren. Veerkracht houdt verband met sterk zelfvertrouwen, coping-vaardigheden en het
vermogen om risicosituaties te voorkomen, evenals het vermogen om te vechten tegen ongeluk. De
veerkracht van kinderen is bepalend voor het feit of kinderen ‘gezond’ blijven ondanks allerlei
risicofactoren.
De betekenis van psychische problemen bij
kinderen en jongeren/ Wat beïnvloedt de cijfers
en expressie van psychische stoornissen? Een
blik op enkele belangrijke factoren
Statistieken van geestelijke gezondheid
- Bij 2020 overtreffen gedragsstoornissen alle fysieke ziekten als een belangrijke oorzaak van
invaliditeit over de hele wereld.
- Veel, zo niet de meeste, levenslange psychiatrische stoornissen verschijnen voor het eerst in de
kindertijd of adolescentie.
- 1/8 kinderen heeft een mentale stoornis dat het functioneren aanzienlijk schaadt
- 3/5 21-jarigen voldoet aan criteria voor een psychiatrische stoornis
- Minder dan 10% van de kinderen met geestelijke gezondheidsproblemen krijgt goede hulp.
- Armoede in de kinderjaren treft 1/4 in de VS en 1/7 in Canada
- Een goed begrip van zowel normale als abnormale ontwikkeling en gedrag van het kind is nodig
om te bepalen welke problemen waarschijnlijk zullen voortduren en welke mogelijk zijn
ontgroeid.
4
