BIJZONDERE FARMACOLOGIE
ANTITUMORALE GENEESMIDDELEN
I. Principes van chemotherapie bij maligne aandoeningen
1. Behandelingsmogelijkheden bij maligne aandoeningen
Therapeutische mogelijkheden bij behandeling van kanker:
o Chirurgie
o Radiotherapie
o Systemische therapie met chemisch bereide stoffen (chemotherapie)
Systemische antitumorale middelen omvatten:
o Cytostatica: interfereren met celdeling zelf
o Hormonen
o Antihormonen
o Monoklonale antilichamen tegen angiogenetische factoren en groeifactoren of
hun receptor
o …
Therapeutische aanpak wordt bepaald door
o Soort tumor
o Lokale uitbreiding van gezwel
o Aanwezigheid van metastasen
Sommige maligne aandoeningen zijn altijd verspreid (vb: leukemie)
2. Bedoeling van chemotherapie
Hangt af van individuele patiënt en van type tumor.
Curatieve chemotherapie
o Bepaalde tumoren kunnen door chemotherapie genezen worden
o Het komt tot complete remissie
o Vb: het volledig verdwijnen van alle meetbare en evalueerbare tumorletsels
o Voorbeelden
Acute lymfoblastaire leukemie
Hodgkin-lymfoom
Acute myeloïde leukemie
Kleincellig bronchuscarcinoom
Palliatieve chemotherapie
o Bedoeld om ziektesymptomen te verminderen en/of het leven te verlengen bij
tumoren waar de kans op genezing onwaarschijnlijk is
Adjuvante chemotherapie
o Sluit aan op een primaire locoregionale therapie (heelkunde en/of
radiotherapie)
o Bij patiënt zonder detecteerbare metastatische tumormassa, maar met
vermoeden op micrometasen
Neo-adjuvante chemotherapie
o Adjuvante therapie voorafgaand aan de primaire locoregionale therapie
1
, o Doel: operabiliteit of bestralingsmogelijkheid van solide tumoren verbeteren
3. Groei van een tumor en beïnvloeding door cytostatica
3.1. Groeicyclus
Kankercellen onttrekken zich aan mechanismen die celdeling regelen en blijven delen
Delende cellen doorlopen een celcyclus met 4 fasen
o G1-fase: synthese van componenten voor DNA
o S-fase: DNA-synthese
o G2-fase: synthese van componenten voor mitose
o M-fase: mitose
Opm: G0-fase
o Fase waarbij cellen niet delen, maar dit opnieuw kunnen als de
omstandigheden gunstig zijn
o Aantal cellen in G0-fase is afhankelijk van
Type tumor
Omvang
Bloedvoorziening
Cytostatica
o Meeste zijn actief bij specifieke fase van celcyclus
o Andere (vb alkylerende middelen) zijn niet-fase-specifiek, maar ook deze zijn
nauwelijks actief tegen cellen in G0-fase
o Opm: cytoTOXISCH (zie Toxiciteit van cytostatica)
2
ANTITUMORALE GENEESMIDDELEN
I. Principes van chemotherapie bij maligne aandoeningen
1. Behandelingsmogelijkheden bij maligne aandoeningen
Therapeutische mogelijkheden bij behandeling van kanker:
o Chirurgie
o Radiotherapie
o Systemische therapie met chemisch bereide stoffen (chemotherapie)
Systemische antitumorale middelen omvatten:
o Cytostatica: interfereren met celdeling zelf
o Hormonen
o Antihormonen
o Monoklonale antilichamen tegen angiogenetische factoren en groeifactoren of
hun receptor
o …
Therapeutische aanpak wordt bepaald door
o Soort tumor
o Lokale uitbreiding van gezwel
o Aanwezigheid van metastasen
Sommige maligne aandoeningen zijn altijd verspreid (vb: leukemie)
2. Bedoeling van chemotherapie
Hangt af van individuele patiënt en van type tumor.
Curatieve chemotherapie
o Bepaalde tumoren kunnen door chemotherapie genezen worden
o Het komt tot complete remissie
o Vb: het volledig verdwijnen van alle meetbare en evalueerbare tumorletsels
o Voorbeelden
Acute lymfoblastaire leukemie
Hodgkin-lymfoom
Acute myeloïde leukemie
Kleincellig bronchuscarcinoom
Palliatieve chemotherapie
o Bedoeld om ziektesymptomen te verminderen en/of het leven te verlengen bij
tumoren waar de kans op genezing onwaarschijnlijk is
Adjuvante chemotherapie
o Sluit aan op een primaire locoregionale therapie (heelkunde en/of
radiotherapie)
o Bij patiënt zonder detecteerbare metastatische tumormassa, maar met
vermoeden op micrometasen
Neo-adjuvante chemotherapie
o Adjuvante therapie voorafgaand aan de primaire locoregionale therapie
1
, o Doel: operabiliteit of bestralingsmogelijkheid van solide tumoren verbeteren
3. Groei van een tumor en beïnvloeding door cytostatica
3.1. Groeicyclus
Kankercellen onttrekken zich aan mechanismen die celdeling regelen en blijven delen
Delende cellen doorlopen een celcyclus met 4 fasen
o G1-fase: synthese van componenten voor DNA
o S-fase: DNA-synthese
o G2-fase: synthese van componenten voor mitose
o M-fase: mitose
Opm: G0-fase
o Fase waarbij cellen niet delen, maar dit opnieuw kunnen als de
omstandigheden gunstig zijn
o Aantal cellen in G0-fase is afhankelijk van
Type tumor
Omvang
Bloedvoorziening
Cytostatica
o Meeste zijn actief bij specifieke fase van celcyclus
o Andere (vb alkylerende middelen) zijn niet-fase-specifiek, maar ook deze zijn
nauwelijks actief tegen cellen in G0-fase
o Opm: cytoTOXISCH (zie Toxiciteit van cytostatica)
2
