ONCOLOGIE
1. HALLMARKS VAN KANKER
WAT IS KANKER?
- 40% bevolking heeft kanker
- algemene 5jaarsoverleving: 70% patiënten → proberen het nog te verhogen en zetten in op qoL
CEL DELING ALS MOTER VOOR ONTWIKKELING, GROEI EN HOMEOSTASE
- Wat zijn kankercellen en hoe onderscheiden ze zich van normale cellen
NORMALE CELDELING
- Celdeling : oiv homeostase
- Groei is strict gereguleerd
o Door complexe signalen
o Groei & ontwikkeling organen
o Er is evenwicht aanmaak en afbraak cellen
- Turn over cellen: snelheid wrmee cellen delen → afhank orgaan
o Heel snel: hematopoetisch systeem (RBC 120dagen), epitheel, dunne darm
o Traag: endocriene organen, endotheel
o Afwezig: sterke gedifferentieerde organen: spiercellen & neuronen
- Celen moeten ku reageren op verhoogde stress
o Kan op 2 manieren
▪ Hypertrofie:
• spiercellen groter => athleet betere prestatie,
• myocardcellen hypertrofiëren bij hypertensie
▪ Hyperplasie: meer cellen
• Bv WBC bij infectie → om bact te ku
uitschakdelen
o Beide zijn adaptatie mechanismen: ze zijn reversibel
1
, NEOPLASTISCHE GROEI
- Kanker cellen
o Gedereguleerde groei, autonomisch, anchorage independent
o Neoplasie: toename cellen, onafhank fysiologie, los van reactie
▪ Is irreversibele omzetting, door verworven eigenschappen : ku kankercellen groeien
onafhank groei stimulerende en inhiberende fact
o Belangrijke eigenschappen
▪ Ongelimiteerde groei
▪ Irreversibel
INVASIE & MATASTASIE
- Maligne vs beninge
o Beninge: geen invasie in omliggende weefsel => chirurgie kan gehele tumor verwijderen
(goede begrenzing door kapsel)
o Maligne = effectieve kanker: celinvasie in omliggend weefse + kan ertoe lijden dat er M op
afstand ontstaan
o Verschil:
Kenmerk Beinge tumor Malligene tumor
Scherp Onregelmatig
Begrenzing
Kapsel Frequent zelden
Groeiwijze Nt invasief, expansief Invasief
Groeisnelheid Laag Hoog
Necrose Zelden Frequent
Goed: tonen kenmerken normale Slecht: lijken niet meer op
Differentiatie
weefsel oorspronkelijke cellen
Mitotische activiteit Laag Hoog
Niet wel
Metastasering
- = versch stappen proces
o 1) moeten ku loskomen van weefsel
▪ Epitheelceleln: moeten doorheen BM om zo te kunne ze
invaderen in omliggende weefsel (2)
o (3)Ze ku daardoor uiteindleijk in capillair BB/ lymfevaten terecht
komen => M → ku in andere organen komen en hier BB verlaten en
zo kankers vormen op afstand
- Invasie = directe migratie & penetratie van kanker in omligende weefses
o Cel-cel interacties ↓
▪ → adhesie molecules (E-cadherines)↓
o Cel motiliteit ↑
▪ Oiv chemoattractanten: ku kankercellen aantrekken en
invasie stimuleren
o Expressie matrix metalloproteinase opreguleren
▪ Deze breken extracellulaire matrix af => kankercellen ku weg
banen doorheen mileiu
- Metastasie
o Kanker cellen ku zich
▪ Verspreiden BB
▪ Migreren andere organen
2
, ▪ M ku ontwikkelen onafhank van primaire tumor
o Metastasering: ni at random, maar specifiek
▪ Seed & soilt hypothese (seed: tumor, soil: orgaan of afstand voor M)
▪ Frequent: lever, long, bot
▪ Zelden: spier & milt
SELECTIE VAN TUMOR CELLEN
- Tumor komt van 1 cel
o Ondergaat versch rondes mutaties en natuurlijke selectie
o Resulteert in cel met minder noden dan normale cel = dominante kloon met meest maligne
eigenschappen
- Snelheid wrmee kankergezwel gaat evolueren afhank van aantal kenmerken
o Mutatie sneleheid: probabiliteit genetische verandering/ gen en / tijdseenheid
o Aantal cellen in populatie
o Reproduction rate: celdelingen/ tijd
o Selectief voordeel van de mutaties
- Verhoogde mutatiesnelheid
- Zijn ook genetisch instabiel → om mutaties te ku oplopen
o DNA herstel: minder uitgesproken dan in normale gezonde cellen
▪ => hb karotype abnormaliteiten (bv door translocaties, …)
o Bijkomende mutaties ku ervoor zorgen dat er meer en meer aggresieve varianten ontstaan
14 KENMERKEN, HALLMARKS OF KANKER
- Dit zijn verworven eigenshcappen die normale
cellen transformeren naar kankercellen
- = meerstapsproces
6 eigenschappen die tumorgroei & metastasering
mogelijk maken
Komen meer en meer eigenschappen bij => begrijpen
tumor cellen beter en beter => ku zo efficient mogelijk
behandelen
3
, 1) KANKERCELLEN KU ONGELIMITEERD BLIJVEN DELEN
= meest fundamentele eigenschap van tumor cellen!!
- Normale cellen: groei & celdeling gereguleerd bij vrijgave groei promoting signalen: eGFR receptor –
gebonden ligand => fosforylatie => downstream signaal transductie pathway => progressie celcyclus
- Kanker: proliferatie onafhank groeifactoren omdat ze defecten ontwikkelen in pathayways:
o Ku zelf liganden produceren: autocrien (zichzelf) stimuleren om te blijven proliferen
o Tumorcellen ku signalen sturen om normale cellen te stimuleren om groeifactoren voor
kankercel te produceren
o Meer expressie groeifactorreceptoren membraan
▪ => hyperresponsive cells
▪ Bv EGFR: 90% hoofdhals tumoren tot overexpressie
o In downstream mutaties => ni meer afhank van ligand afhankelijke receptor activatie
2) GROEI INHIBITIE OMZIJLEN
- Vaak inhibitie: afhank tumor suppressor genen
o Oncogenen = groe licht celcylus verder zetten = groei stimulerend
▪ Tumor suppressorgenen = rode licht = groei inhiberend : voortgang doorheen
celcyclus gestopt (Bijvoobeeld: pRB, p53)
▪ Zij zorgen er dus voor dat als celschade te groot is : cel in groeiarrest of in apoptose
▪ Maar hoe doen ze dit?
• Voortgang celcyclus: afhank binding cyclines met kinasen → P27 = inhibitor
complex
• Retinoblastoom eiwit (pRB) : als actief gaat binden E2F = belangrijke
transcirptiefactor voor genen S fase => E2F geinhibeerd => geen transcriptie
Sfase genen
- Tumor: PRB: uitgezet => celcyclus kan gewoon blijven doorgaan
- P53: belangrijk overgang G1 naar
S fase: P53 gaat P21 stomuleren om
op die manier progressie celcyclus te
inhiberen → tumor: P53:
tumorsupressie verloren : continue
simuland prliferatie
4
1. HALLMARKS VAN KANKER
WAT IS KANKER?
- 40% bevolking heeft kanker
- algemene 5jaarsoverleving: 70% patiënten → proberen het nog te verhogen en zetten in op qoL
CEL DELING ALS MOTER VOOR ONTWIKKELING, GROEI EN HOMEOSTASE
- Wat zijn kankercellen en hoe onderscheiden ze zich van normale cellen
NORMALE CELDELING
- Celdeling : oiv homeostase
- Groei is strict gereguleerd
o Door complexe signalen
o Groei & ontwikkeling organen
o Er is evenwicht aanmaak en afbraak cellen
- Turn over cellen: snelheid wrmee cellen delen → afhank orgaan
o Heel snel: hematopoetisch systeem (RBC 120dagen), epitheel, dunne darm
o Traag: endocriene organen, endotheel
o Afwezig: sterke gedifferentieerde organen: spiercellen & neuronen
- Celen moeten ku reageren op verhoogde stress
o Kan op 2 manieren
▪ Hypertrofie:
• spiercellen groter => athleet betere prestatie,
• myocardcellen hypertrofiëren bij hypertensie
▪ Hyperplasie: meer cellen
• Bv WBC bij infectie → om bact te ku
uitschakdelen
o Beide zijn adaptatie mechanismen: ze zijn reversibel
1
, NEOPLASTISCHE GROEI
- Kanker cellen
o Gedereguleerde groei, autonomisch, anchorage independent
o Neoplasie: toename cellen, onafhank fysiologie, los van reactie
▪ Is irreversibele omzetting, door verworven eigenschappen : ku kankercellen groeien
onafhank groei stimulerende en inhiberende fact
o Belangrijke eigenschappen
▪ Ongelimiteerde groei
▪ Irreversibel
INVASIE & MATASTASIE
- Maligne vs beninge
o Beninge: geen invasie in omliggende weefsel => chirurgie kan gehele tumor verwijderen
(goede begrenzing door kapsel)
o Maligne = effectieve kanker: celinvasie in omliggend weefse + kan ertoe lijden dat er M op
afstand ontstaan
o Verschil:
Kenmerk Beinge tumor Malligene tumor
Scherp Onregelmatig
Begrenzing
Kapsel Frequent zelden
Groeiwijze Nt invasief, expansief Invasief
Groeisnelheid Laag Hoog
Necrose Zelden Frequent
Goed: tonen kenmerken normale Slecht: lijken niet meer op
Differentiatie
weefsel oorspronkelijke cellen
Mitotische activiteit Laag Hoog
Niet wel
Metastasering
- = versch stappen proces
o 1) moeten ku loskomen van weefsel
▪ Epitheelceleln: moeten doorheen BM om zo te kunne ze
invaderen in omliggende weefsel (2)
o (3)Ze ku daardoor uiteindleijk in capillair BB/ lymfevaten terecht
komen => M → ku in andere organen komen en hier BB verlaten en
zo kankers vormen op afstand
- Invasie = directe migratie & penetratie van kanker in omligende weefses
o Cel-cel interacties ↓
▪ → adhesie molecules (E-cadherines)↓
o Cel motiliteit ↑
▪ Oiv chemoattractanten: ku kankercellen aantrekken en
invasie stimuleren
o Expressie matrix metalloproteinase opreguleren
▪ Deze breken extracellulaire matrix af => kankercellen ku weg
banen doorheen mileiu
- Metastasie
o Kanker cellen ku zich
▪ Verspreiden BB
▪ Migreren andere organen
2
, ▪ M ku ontwikkelen onafhank van primaire tumor
o Metastasering: ni at random, maar specifiek
▪ Seed & soilt hypothese (seed: tumor, soil: orgaan of afstand voor M)
▪ Frequent: lever, long, bot
▪ Zelden: spier & milt
SELECTIE VAN TUMOR CELLEN
- Tumor komt van 1 cel
o Ondergaat versch rondes mutaties en natuurlijke selectie
o Resulteert in cel met minder noden dan normale cel = dominante kloon met meest maligne
eigenschappen
- Snelheid wrmee kankergezwel gaat evolueren afhank van aantal kenmerken
o Mutatie sneleheid: probabiliteit genetische verandering/ gen en / tijdseenheid
o Aantal cellen in populatie
o Reproduction rate: celdelingen/ tijd
o Selectief voordeel van de mutaties
- Verhoogde mutatiesnelheid
- Zijn ook genetisch instabiel → om mutaties te ku oplopen
o DNA herstel: minder uitgesproken dan in normale gezonde cellen
▪ => hb karotype abnormaliteiten (bv door translocaties, …)
o Bijkomende mutaties ku ervoor zorgen dat er meer en meer aggresieve varianten ontstaan
14 KENMERKEN, HALLMARKS OF KANKER
- Dit zijn verworven eigenshcappen die normale
cellen transformeren naar kankercellen
- = meerstapsproces
6 eigenschappen die tumorgroei & metastasering
mogelijk maken
Komen meer en meer eigenschappen bij => begrijpen
tumor cellen beter en beter => ku zo efficient mogelijk
behandelen
3
, 1) KANKERCELLEN KU ONGELIMITEERD BLIJVEN DELEN
= meest fundamentele eigenschap van tumor cellen!!
- Normale cellen: groei & celdeling gereguleerd bij vrijgave groei promoting signalen: eGFR receptor –
gebonden ligand => fosforylatie => downstream signaal transductie pathway => progressie celcyclus
- Kanker: proliferatie onafhank groeifactoren omdat ze defecten ontwikkelen in pathayways:
o Ku zelf liganden produceren: autocrien (zichzelf) stimuleren om te blijven proliferen
o Tumorcellen ku signalen sturen om normale cellen te stimuleren om groeifactoren voor
kankercel te produceren
o Meer expressie groeifactorreceptoren membraan
▪ => hyperresponsive cells
▪ Bv EGFR: 90% hoofdhals tumoren tot overexpressie
o In downstream mutaties => ni meer afhank van ligand afhankelijke receptor activatie
2) GROEI INHIBITIE OMZIJLEN
- Vaak inhibitie: afhank tumor suppressor genen
o Oncogenen = groe licht celcylus verder zetten = groei stimulerend
▪ Tumor suppressorgenen = rode licht = groei inhiberend : voortgang doorheen
celcyclus gestopt (Bijvoobeeld: pRB, p53)
▪ Zij zorgen er dus voor dat als celschade te groot is : cel in groeiarrest of in apoptose
▪ Maar hoe doen ze dit?
• Voortgang celcyclus: afhank binding cyclines met kinasen → P27 = inhibitor
complex
• Retinoblastoom eiwit (pRB) : als actief gaat binden E2F = belangrijke
transcirptiefactor voor genen S fase => E2F geinhibeerd => geen transcriptie
Sfase genen
- Tumor: PRB: uitgezet => celcyclus kan gewoon blijven doorgaan
- P53: belangrijk overgang G1 naar
S fase: P53 gaat P21 stomuleren om
op die manier progressie celcyclus te
inhiberen → tumor: P53:
tumorsupressie verloren : continue
simuland prliferatie
4
