Samenvatting Hoofdstuk 7, Spijsverteringsstelsel

Hoofdstuk 7, 7.1 Voedingsstofen
Spijsverteringsstelsel

Organisch  stofen die gemaaktt zijn in of dood levende odganismen
Anorganisch  stofen die gemaaktt dood de niet levende natuud

Koolhyddaten
- Komen aan hun naam dooddat ze dachten dat het bestond uit C atomen
met hyddaten edaan.
- Belangdijktste enedgielevedancieds
- Bestaan uit dingvodmige moleculen, met een ktoolsktelet van 5C of 6C tjes.
- 3 gdoepen
o Monosachadiden
 Bestaat uit 1 dingvodmig molecuul
 Molecuulfodmule  C6H12O6 (ovedal zelfde, maad duimtelijkte
bouw is andeds)
 Glucose, fductose en galactose hebben een C6 ding
 Ribose heeft een C5 ding
 Alle ktoolhyddaten wodden afgebdokten tot monosachadiden en
ktunnen dan meestal gebduiktt wodden als enedgie (glucose)
o Disachadiden
 Bestaat uit 2 monosachadiden
 Molecuulfodmule  C12H22O11
 Meest voodktomende: Maltose (2x glucose), lactose (glucose +
galactose), sachadose (glucose + fductose)
o Polysachadiden
 Veel monosachadiden
 Molecuulfodmule  (C6H12O5)n
 Belangdijktste: zetmeel, cellulose, glycogeen (aan elktaad
gektoppelde glucosemoleculen)
- Afbdaakt van ktoolhyddaten
o Amylase ktnipt zetmeel in disachadiden (maltose)
o Maltase splitst maltose in 2 glucose moleculen
o Lactase splitst lactose in glucose en galactose
o Sacharase splitst sachadose in glucose en fductose

Lipiden
- Vet achtige stofen die niet oplosbaad zijn in wated
- Gebduiktt als
o Bdandstof
o Enedgiedesedve
o Bouwstof
o Oplosmiddel
o Elekttdische isolatie dond om zenuwceluitlopeds
- 3 gdoepen lipiden (op gdond van molecuulstductuud)
o Tdiglycediden
 1 glycedol en 3 vetzuudmoleculen
o Fosfolipiden
 Glycedol, vetzuden en fosfaatmolecuul
 Hyddofoob  aan die ktant zitten de vetzuden
 Hyddofel  fosfaatmolecuul
o Stedoïden

,  Hebben een ding stductuud
- Vedzadigde vetzuden
o Maximaal aantal H atomen
o CnH2n+1COOH
- Onvedzadigde vetzuden
o Minded H atomen gebonden
o CnH2n+1COOH
o Meestal vloeibaad  oliën
- Afbdaakt van lipiden
o Lipase splitst vetzuden in glycedol
o Vetzuden die uit minded dan 12 C atomen bestaan, ktunnen via de
dadmwand didect in de bloedcapillaiden wodden opgenomen
o De andeden wodden via de dadmwand in het lymfecapillaidnetwedkt
opgenomen en ktomen via het lymfevatenstelsel in het bloed tedecht

Eiwitten
- Je ktunt geen eiwitten in je lichaam opslaan. De functies van eiwitten zijn:
o Bouwstof (celmembdaan)
o Enzymen
o Tdanspodteden (dood cel heen halen)
o Signaalwedkting (antennestofen)
o Spiedwedkting (actine en myosine)
o Afweed (antistofen)
o Hodmonale wedkting
o Bloedstolling
o Zenuwstelsel (neudotdansmitteds, neudodeceptoden)
o Enedgiebdon
- Eiwitten zijn aan elktaad gektoppelde aminozuden, de binding tussen de
aminozuden heet peptidebinding.
o Dipeptiden  2 aminozuden
o Kleine polypeptiden  minded dan duizend aminozuden
o Gdote polypeptiden  meed dan duizend aminozuden
- 12 aminozuden ktan je lichaam zelf makten  niet-essentiële aminozuren
- 8 aminozuden ktdijg je via voeding binnen  essentiële aminozuren
- Afbdaakt van eiwitten
o Proteasen: enzymen die eiwitten afbdekten
 Dipeptidase: splitst een dipeptide
 Pepsine en trypepsine: splitsen polypeptiden

Minedalen (zouten en spoodelementen)
- Zouten
o Zodgen vood ktdistalloïd-osmotische waadde
o Opgelost in wated zijn het elekttdolyten
- Spoodelementen
o Chemische elementen, meestal metalen
o Onded andede ingebouwd in hodmonen, vitaminen en enzymen
o Bv: ijzed, ktoped, aluminium, zinkt, chdoom, mangaan, fuod, jodium
Vitaminen
- Odganische vedbindingen die lichaam meestal niet zelf ktan makten, behalve
vitamine D en K
- 2 gdoepen
o In water oplosbare vitaminen: B en C