Samenvatting:
Onderzoeksontwerp en
methoden
Master Bestuurskunde en Sociologie
Erasmus Universiteit Rotterdam
Sociologie: FSWSM-9020
Openbaar bestuur: FSWBM-9010
Dr. R. Bouwman, Dr. S. Braster, Dr. T. Emery, Dr. R van Reekum & Dr. S. van Thiel
dinsdag 16 februari 2024
1
,Module 1: Onderzoeksopzet en -
methoden
Leerdoelen module I:
1. Studenten kunnen wetenschapsfilosofieën beschrijven en uitleggen welke
opvattingen en acties door elke wetenschapsfilosofie worden geïmpliceerd.
2. Studenten kunnen de bepalende kenmerken van onderzoeksstrategieën
identificeren, zoals experimenten, enquêtes, casestudy's, secundaire data-
analyse, etnografie, inhouds- en discoursanalyse en evaluatieonderzoek.
3. Studenten kunnen beantwoordbare sociaalwetenschappelijke
onderzoeksvragen identificeren en identificeren welke
dataverzamelingsmethoden en data-analysetechnieken het beste
aansluiten bij die vragen.
4. Studenten kunnen operationaliseringsstrategieën identificeren en de
onderdelen van een coherent conceptueel kader en conceptueel model
identificeren.
5. Studenten kunnen criteria voor wetenschappelijke kwaliteit (zoals validiteit
en betrouwbaarheid) toepassen op de kwaliteit van onderzoek ontwerpen.
Week 1: Wereldbeelden en onderzoeksvragen
Dit college:
1. Benaderingen van sociaal onderzoek
2. Filosofisch wereldbeeld
3. Onderzoeksvragen
4. Onderzoeksstrategie
Grondslagen van de sociale wetenschappen:
- Theorie – logica
- Gegevensverzameling – observatie
- Data-analyse – de vergelijking van wat logisch wordt verwacht met wat
daadwerkelijk wordt waargenomen
Benaderingen van sociaal onderzoek
- Kwalitatieve gegevens: Niet-numerieke gegevens
Kwantitatieve gegevens: Numerieke gegevens. Maakt waarnemingen
explicieter en maakt het gemakkelijker om gegevens samen te voegen, te
vergelijken en samen te vatten
- Idiografisch: Probeert de oorzaken van wat er
in een enkel geval is gebeurd (casus) volledig te
begrijpen
- Nomothetisch: Probeert een klasse van
situaties of gebeurtenissen te verklaren in plaats
van een enkele (generaliseerbaarheid)
- Inductie: Van specifieke waarnemingen tot de
ontdekking van een patroon tussen alle gegeven
gebeurtenissen.
2
, - Deductie: Van een patroon dat logischerwijs te verwachten is tot
waarnemingen die
testen of het patroon voorkomt.
Voorbeeld Emile Durkheim, Zelfmoord
Uitleg over zelfmoord aan de hand van bestaande statistieken:
1. Generalisatie 1: mensen die alleen zijn, plegen meer zelfmoord dan
mensen die getrouwd zijn
2. Generalisatie 2: mensen die in steden wonen plegen meer zelfmoord dan
mensen die in dorpen wonen
3. Generalisatie 3: protestanten plegen meer zelfmoord dan katholieken
Theorie: gebrek aan sociale cohesie verklaart zelfmoord
Het traditionele model
- Deductief: begin met theorie
- Nomothetisch: causale modellen
- Kwantitatief: numerieke variabelen
Positivistisch wereldbeeld: Auguste Comte (1789-1857): Kennis als spiegel van de
natuur
(E = m * c2).
Inductief: begin met observaties en ontwikkel theorie (ook wel: Grounded
Theory). Hoe kies je het juiste pad?
"Onder elke onderzoeksopzet en keuze van methoden ligt het begrip van een
onderzoeker van de aard van de wereld en hoe deze moet worden bestudeerd"
Moses & Knutsen 2012: 1
Welk filosofisch wereldbeeld heeft jouw voorkeur?
1. Post-positivisme
2. Constructivisme
3. Transformatieve
4. Pragmatisme
Filosofische overtuigingen:
1. Ontologie: Wat is de aard van de werkelijkheid?
2. Epistemologie: Hoe wordt de werkelijkheid gekend?
3. Axiologie: Wat is de rol van waarden?
4. Methodologie: Wat is de benadering van onderzoek?
Post-positivisme:
Ontologische Epistemologisch Axiologische Methodologisch
overtuigingen e overtuigingen overtuigingen e overtuigingen
(de aard van de (hoe de (rol van (benadering van
werkelijkheid) werkelijkheid waarden) onderzoek)
wordt gekend)
Een enkele De werkelijkheid De vooroordelen Er wordt gebruik
werkelijkheid kan alleen worden van de gemaakt van
bestaat buiten benaderd, maar is onderzoeker wetenschappelijke
onszelf, geconstrueerd moeten worden methode en
"daarbuiten". Het door middel van gecontroleerd en schrijven. Doel
kan zijn dat de onderzoek en niet worden van onderzoek is
onderzoeker het statistieken. uitgedrukt in een het creëren van
3
, niet kan begrijpen Interactie met studie. nieuwe kennis.
of er niet bij kan proefpersonen Methode is
komen vanwege wordt tot een belangrijk.
een gebrek aan minimum beperkt. Deductieve
absolute Validiteit komt van methoden zijn
waarheden. collega's, niet van belangrijk, zoals
deelnemers. het testen van
theorieën, het
specificeren van
belangrijke
variabelen en het
maken van
vergelijkingen
tussen groepen.
Constructivisme:
Ontologische Epistemologisch Axiologische Methodologisch
overtuigingen e overtuigingen overtuigingen e overtuigingen
(de aard van de (hoe de (rol van (benadering van
werkelijkheid) werkelijkheid waarden) onderzoek)
wordt gekend)
Meerdere De werkelijkheid Individuele Er wordt meer een
werkelijkheden wordt mede waarden worden literaire schrijfstijl
worden geconstrueerd geëerd en gebruikt. Het
geconstrueerd tussen de onderhandeld gebruik van een
door onze onderzoeker en tussen individuen. inductieve
geleefde het onderzochte methode van
ervaringen en en gevormd door opkomende
interacties met individuele ideeën (door
anderen. ervaringen. middel van
consensus) wordt
verkregen door
methoden zoals
het interviewen,
observeren en
analyseren van
teksten.
Transformatieve:
Ontologische Epistemologisc Axiologische Methodologische
overtuigingen he overtuigingen overtuigingen
(de aard van overtuigingen (rol van (benadering van
de (hoe de waarden) onderzoek)
werkelijkheid) werkelijkheid
wordt gekend)
Participatie Er zijn co- Er is respect voor Methoden bestaan uit
tussen gecreëerde inheemse het gebruik van
onderzoeker en bevindingen met waarden; samenwerkingsproces
gemeenschappe meerdere Waarden moeten sen van onderzoek,
n of individuen manieren van worden het aanmoedigen van
wordt weten. geproblematisee politieke participatie,
bestudeerd. rd en bevraagd. het in twijfel trekken
Vaak komt er van methoden en het
een subjectieve benadrukken van
4
Onderzoeksontwerp en
methoden
Master Bestuurskunde en Sociologie
Erasmus Universiteit Rotterdam
Sociologie: FSWSM-9020
Openbaar bestuur: FSWBM-9010
Dr. R. Bouwman, Dr. S. Braster, Dr. T. Emery, Dr. R van Reekum & Dr. S. van Thiel
dinsdag 16 februari 2024
1
,Module 1: Onderzoeksopzet en -
methoden
Leerdoelen module I:
1. Studenten kunnen wetenschapsfilosofieën beschrijven en uitleggen welke
opvattingen en acties door elke wetenschapsfilosofie worden geïmpliceerd.
2. Studenten kunnen de bepalende kenmerken van onderzoeksstrategieën
identificeren, zoals experimenten, enquêtes, casestudy's, secundaire data-
analyse, etnografie, inhouds- en discoursanalyse en evaluatieonderzoek.
3. Studenten kunnen beantwoordbare sociaalwetenschappelijke
onderzoeksvragen identificeren en identificeren welke
dataverzamelingsmethoden en data-analysetechnieken het beste
aansluiten bij die vragen.
4. Studenten kunnen operationaliseringsstrategieën identificeren en de
onderdelen van een coherent conceptueel kader en conceptueel model
identificeren.
5. Studenten kunnen criteria voor wetenschappelijke kwaliteit (zoals validiteit
en betrouwbaarheid) toepassen op de kwaliteit van onderzoek ontwerpen.
Week 1: Wereldbeelden en onderzoeksvragen
Dit college:
1. Benaderingen van sociaal onderzoek
2. Filosofisch wereldbeeld
3. Onderzoeksvragen
4. Onderzoeksstrategie
Grondslagen van de sociale wetenschappen:
- Theorie – logica
- Gegevensverzameling – observatie
- Data-analyse – de vergelijking van wat logisch wordt verwacht met wat
daadwerkelijk wordt waargenomen
Benaderingen van sociaal onderzoek
- Kwalitatieve gegevens: Niet-numerieke gegevens
Kwantitatieve gegevens: Numerieke gegevens. Maakt waarnemingen
explicieter en maakt het gemakkelijker om gegevens samen te voegen, te
vergelijken en samen te vatten
- Idiografisch: Probeert de oorzaken van wat er
in een enkel geval is gebeurd (casus) volledig te
begrijpen
- Nomothetisch: Probeert een klasse van
situaties of gebeurtenissen te verklaren in plaats
van een enkele (generaliseerbaarheid)
- Inductie: Van specifieke waarnemingen tot de
ontdekking van een patroon tussen alle gegeven
gebeurtenissen.
2
, - Deductie: Van een patroon dat logischerwijs te verwachten is tot
waarnemingen die
testen of het patroon voorkomt.
Voorbeeld Emile Durkheim, Zelfmoord
Uitleg over zelfmoord aan de hand van bestaande statistieken:
1. Generalisatie 1: mensen die alleen zijn, plegen meer zelfmoord dan
mensen die getrouwd zijn
2. Generalisatie 2: mensen die in steden wonen plegen meer zelfmoord dan
mensen die in dorpen wonen
3. Generalisatie 3: protestanten plegen meer zelfmoord dan katholieken
Theorie: gebrek aan sociale cohesie verklaart zelfmoord
Het traditionele model
- Deductief: begin met theorie
- Nomothetisch: causale modellen
- Kwantitatief: numerieke variabelen
Positivistisch wereldbeeld: Auguste Comte (1789-1857): Kennis als spiegel van de
natuur
(E = m * c2).
Inductief: begin met observaties en ontwikkel theorie (ook wel: Grounded
Theory). Hoe kies je het juiste pad?
"Onder elke onderzoeksopzet en keuze van methoden ligt het begrip van een
onderzoeker van de aard van de wereld en hoe deze moet worden bestudeerd"
Moses & Knutsen 2012: 1
Welk filosofisch wereldbeeld heeft jouw voorkeur?
1. Post-positivisme
2. Constructivisme
3. Transformatieve
4. Pragmatisme
Filosofische overtuigingen:
1. Ontologie: Wat is de aard van de werkelijkheid?
2. Epistemologie: Hoe wordt de werkelijkheid gekend?
3. Axiologie: Wat is de rol van waarden?
4. Methodologie: Wat is de benadering van onderzoek?
Post-positivisme:
Ontologische Epistemologisch Axiologische Methodologisch
overtuigingen e overtuigingen overtuigingen e overtuigingen
(de aard van de (hoe de (rol van (benadering van
werkelijkheid) werkelijkheid waarden) onderzoek)
wordt gekend)
Een enkele De werkelijkheid De vooroordelen Er wordt gebruik
werkelijkheid kan alleen worden van de gemaakt van
bestaat buiten benaderd, maar is onderzoeker wetenschappelijke
onszelf, geconstrueerd moeten worden methode en
"daarbuiten". Het door middel van gecontroleerd en schrijven. Doel
kan zijn dat de onderzoek en niet worden van onderzoek is
onderzoeker het statistieken. uitgedrukt in een het creëren van
3
, niet kan begrijpen Interactie met studie. nieuwe kennis.
of er niet bij kan proefpersonen Methode is
komen vanwege wordt tot een belangrijk.
een gebrek aan minimum beperkt. Deductieve
absolute Validiteit komt van methoden zijn
waarheden. collega's, niet van belangrijk, zoals
deelnemers. het testen van
theorieën, het
specificeren van
belangrijke
variabelen en het
maken van
vergelijkingen
tussen groepen.
Constructivisme:
Ontologische Epistemologisch Axiologische Methodologisch
overtuigingen e overtuigingen overtuigingen e overtuigingen
(de aard van de (hoe de (rol van (benadering van
werkelijkheid) werkelijkheid waarden) onderzoek)
wordt gekend)
Meerdere De werkelijkheid Individuele Er wordt meer een
werkelijkheden wordt mede waarden worden literaire schrijfstijl
worden geconstrueerd geëerd en gebruikt. Het
geconstrueerd tussen de onderhandeld gebruik van een
door onze onderzoeker en tussen individuen. inductieve
geleefde het onderzochte methode van
ervaringen en en gevormd door opkomende
interacties met individuele ideeën (door
anderen. ervaringen. middel van
consensus) wordt
verkregen door
methoden zoals
het interviewen,
observeren en
analyseren van
teksten.
Transformatieve:
Ontologische Epistemologisc Axiologische Methodologische
overtuigingen he overtuigingen overtuigingen
(de aard van overtuigingen (rol van (benadering van
de (hoe de waarden) onderzoek)
werkelijkheid) werkelijkheid
wordt gekend)
Participatie Er zijn co- Er is respect voor Methoden bestaan uit
tussen gecreëerde inheemse het gebruik van
onderzoeker en bevindingen met waarden; samenwerkingsproces
gemeenschappe meerdere Waarden moeten sen van onderzoek,
n of individuen manieren van worden het aanmoedigen van
wordt weten. geproblematisee politieke participatie,
bestudeerd. rd en bevraagd. het in twijfel trekken
Vaak komt er van methoden en het
een subjectieve benadrukken van
4
