Samenvatting Criminologie (Jaar 2): Ondermijning

College 2 – Ondermijning
- Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) definieert ondermijning als:
ondermijnende criminaliteit is vooral een economisch gedreven maatschappelijk
fenomeen waarbij de verwevenheid van de onder- en bovenwereld een belangrijk
kenmerk is
 Aantasting van samenleving of rechtsstaat in brede zin is noodzakelijk
- Begrip ondermijning is opgekomen in de jaren ’90 toen een groep undercover-
agenten zo ver in de organisatie van de drugshandel zat, dat er werd getwijfeld aan
de integriteit van de acties (drugs werden bewust op de markt gebracht)
 Commissie Van Traa en een viertal criminologen (groep Fijnaut) 
Parlementaire Enquêtecomissie Opsporingsmethoden
 Ondermijning werd geïntroduceerd toen er werd gesproken over de kenmerken
van georganiseerde criminaliteit: de bereidheid (en het vermogen) om offensieve
contra strategieën tegen de overheid te gebruiken
- Maatschappelijke gevolgen van ondermijnende criminaliteit:
 Systematische aantasting van de formele (rechtsstatelijke) verhoudingen in de
samenleving  democratie, invloed uitoefenen, wet overtreden
 Systematische aantasting van de informele (fatsoenlijke) verhoudingen in de
samenleving  mensen gaan criminele activiteiten uitvoeren omdat ze zien
hoeveel de buren verdienen  “gras is groener aan de andere kant”
- Georganiseerde criminaliteit
 Gepleegd in groepen
 Daders zijn uit op financieel gewin of macht
 Het afschermen van gedragingen  anders wordt de
kans op financieel gewin of macht ingeperkt
 Impact op samenleving
- Ondermijnende criminaliteit
 Breder en meer overtijgend begrip  het afschermen
zoals bij georganiseerde criminaliteit is niet van toepassing
 Niet noodzakelijk gepleegd door groepen
 Ondermijnend effect op de samenleving
- Ondermijning
 Georganiseerde criminaliteit en ondermijnende criminaliteit
 Niet criminele vormen van ondermijning  bv. ontstaan van subculturen
- Verschijningsvormen:
1. Gedrag dat hinderlijk/intimiderend is, maar niet strafbaar  overlast
hangjongeren
2. Gedrag dat wel strafbaar is, maar niet ondermijnend  tasjesroof
3. Gedrag dat wel ondermijnend is, maar niet strafbaar  wijkagent die niet
optreedt als het wel moet, belangenverstrengeling van bestuurder
4. Gedrag dat strafbaar én ondermijnend is  systematisch schenden van wetten
en regels, intimidatie, chantage, enz.
- De verwevenheid van boven- en onderwereld suggereert tweezijdig handelen
 Onderwereld  zoeken verwevenheid
 Bovenwereld  biedt ruimte en gelegenheid, gaten in de wet, laten het toe