WEEK 3 | INLEIDING STRAFRECHT
HOORCOLLEGE
Onderwerp: Strafrechtelijke aansprakelijkheid: opzet, culpa & causaliteit
Inwendige bestanddelen: wat wilde/dacht het slachtoffer?
Casus 1
OM eist 180 uur taakstraf tegen Vindicat
- Wat heeft de student gewild?
- Wat als de student het niet had gewild, is hij dan alsnog strafrechtelijk aansprakelijk?
- Wat is de causale relatie tussen het handelen van de verdachte en het gevolg voor het slachtoffer?
Casus 2
Vier jaar cel en taakstraf voor dodelijke straatrace
Samen met zijn zoon scheurde de verdachte met hoge snelheid door Loosdrecht toen hij inreed op een 19-
jarige vrouw die de weg opdraaide.
Casus 3
Justitie: geen straf voor agenten in zaak Mitch Henriquez
De officier van justitie vindt dat de dood van Henriquez niet aan de agenten kan worden toegeschreven.
Het geweld was onrechtmatig, de riskante nekklem had niet gebruikt mogen worden, maar die was niet de
doodsoorzaak. Henriquez is overleden door stress en hartfalen. Volgens het OM hoeft dat niet door de
nekklem te zijn ontstaan. De officier van justitie vraagt daarom vrijspraak van doodslag en dood door
schuld.
Opzet, culpa & causaliteit spelen een belangrijke rol in strafzaken. Belangrijk is om juridisch naar deze
zaken te kijken!
Wat is doorslaggevend of iemand wel of niet strafbaar is bij strafrecht? (antwoord = c)
a. Intentie van de dader bij zijn handelen;
b. Gevolgen van het handelen van de dader;
c. Dat hangt er vanaf.
Het hangt af of intentie een bestanddeel van de delictsomschrijving is.
Art. 287 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig
aan doodslag, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde
categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> doodslag
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? JA —> opzet
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> iemand moet van het leven
beroofd zijn
- Doel is de ander van het leven te beroven
Art. 307 Wetboek van Strafrecht: “Hij aan wiens schuld de dood van een ander te wijten is, wordt gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> dood door schuld
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE —> schuld
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> iemand moet van het leven
beroofd zijn
Het lastige aan de termen ‘opzet’ en ‘schuld’ is dat het inwendige bestanddelen zijn. Het is subjectief, je
moet ervoor kijken in iemands hoofd. Wat je gewild en gedacht hebt is cruciaal voor uiteindelijk bewijs. Wat
veel advocaten en verdachten doen is gewoon niets zeggen, dan is het lastiger voor de rechter om opzet te
bewijzen.
,OPZET
Opzet (dolus) bestaat uit twee onderdelen: Willens en Wetens handelen
- Zuiver opzet = willens én wetens handelen met een duidelijk doel iets te bereiken.
- Opzet met noodzakelijkheids/zekerheidsbewustzijn = óók sprake van opzet; gevolgen zijn inherent aan
handelen; risico van het handelen is heel erg groot
- Opzet met mogelijkheidsbewustzijn/voorwaardelijk opzet = bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden (3
vereisten); risico/gevolg wordt op de koop toe genomen; onverschilligheid; risico van het handelen is
groot
Als er geen opzet te bewijzen valt, wordt er vaak terug gevallen worden op een culpoos delict.
CULPA
Culpa (onbewuste schuld): aanmerkelijk onvoorzichtig of onzorgvuldig handelen; er moet een bepaalde
mate zijn van onvoorzichtig/onzorgvuldig handelen. De vraag is waar de grens ligt tussen
onvoorzichtigheid/onzorgvuldigheid en onhandigheid. De vragen die gesteld moeten worden zijn:
- de objectieve onvoorzichtigheid: had je het kunnen voorkomen?
Is het objectief vast te stellen dat je onvoorzichtig hebt gehandeld?
- de zorgplicht van jou als persoon in een bepaalde hoedanigheid: had je het moeten voorkomen?
Wat wordt er van jou als persoon verwacht? Er wordt meer van jou verwacht als je een bepaalde
zorgplicht hebt (bv. arts of politieagent). Gaat om de subjectieve kant van culpa
Let op: ernst van het gevolg doet er niet toe
Bij culpa zijn de gevolgen veel groter dan wat er strafrechtelijk te verwijten is. Een ernstig gevolg leidt dus
niet per se tot een grote straf/meer verwijtbaarheid.
Roekeloosheid is de opeenstapeling van onvoorzichtig handelen en wordt gezien als een zware vorm van
culpa. De vraag is wanneer roekeloos handelen (culpa) over naar voorwaardelijk opzet? De grens is vaag..
Het grote verschil tussen opzet en culpa gaat om de term aanvaarden. Bij culpa aanvaard je het risico/ de
gevolgen niet (‘als ik het had geweten, had ik het niet gedaan’). Bij opzet wordt het risico/de gevolgen wel
aanvaard.
CAUSALITEIT
Art. 300 lid 1 Wetboek van Strafrecht: “Mishandeling wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste
drie jaren of geldboete van de vierde categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> mishandeling
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE —> staat niet in de delictsomschrijving, MAAR er is
wel sprake van opzet
Mishandeling: je moet iemand pijn willen doen
Art. 300 lid 3 Wetboek van Strafrecht: “Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.”
Doel is niet om de ander van het leven te beroven. Ook al is het gevolg niet wat je hebt gewild, alsnog ben
je aansprakelijk! Er moet wel sprake zijn van een causaal verband tussen het handelen en het gevolg.
Artikel 157 sub 1 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt
of een overstroming veroorzaakt, wordt gestraft: met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of
geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is.”
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? JA —> je moet willens en wetens brand stichten
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? NEE —> er moet slechts gevaar
zijn; de gevolgen spelen niet mee voor verwijt
, Artikel 157 sub 3 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt
of een overstroming veroorzaakt, wordt gestraft: met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten
hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar voor een ander te
duchten is en het feit iemands dood ten gevolge heeft.
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> de dood moet tot gevolg
zijn; de gevolgen spelen wel mee voor verwijt
Het gaat niet zozeer om de intentie, maar wel om het gevolg bij deze artikelen. Belangrijk is dat er causaal
verband moet zijn. Pech en geluk liggen bij causaliteit heel dicht bij elkaar.
Conclusie
Bij een artikel moet je je zelf de vragen stellen:
- Opzet? —> opzet bewijs
- Culpa? —> culpa bewijs
- Moet er sprake zijn van bepaald gevolg? —> causaliteit
Conditio sine qua non = “een voorwaarde zonder welke niet”
Als je een bepaald gevolg hebt moet er terug geredeneerd worden naar het handelen van de verdachte.
Stel dat dat handelen weggedacht wordt, is er dan nog steeds dat bepaalde gevolg? Is het handelen van
de verdachte een belangrijke voorwaarde voor het uiteindelijke gevolg? Dus is het een voorwaarde zonder
welke niet? Mocht dat niet het geval zijn, dan is er geen sprake van causaliteit. De vraag is natuurlijk hoe
ver je door kan gaan met conditio sine qua non
De leer van de voorzienbaarheid / de adequatietheorie
Je bent aansprakelijk voor je handelen door de gevolgen die je had kunnen voorzien (bv. pantoffel). Het
moet adequaat zijn voor de normale mens dat de gevolgen voorzien konden worden, anders ben je niet
aansprakelijk.
De leer van de redelijke toerekenbaarheid
Gaat uit van een toerekening tenzij er redenen zijn die zo’n causale keten doorbreken.
- Letale longembolie-arrest: het slachtoffer is door medische complicatie om het leven gekomen. Dit kan
gezien worden als de directe oorzaak. Toch is de medische complicatie als directe oorzaak geen reden
om de dood van het slachtoffer de verdachte niet redelijk toe te reken. Conclusie: er is nog voldoende
causaal verband tussen het handelen van de verdachte en het doodgaan van het slachtoffer
- Aorta perforatie arrest: het feit dat de arts een fout wordt gemaakt, is wederom geen reden om het verwijt
niet toe te rekenen aan de verdachte
- Dwarslaesie-arrest: de beslissing van het slachtoffer om te overlijden is géén reden om het verwijt niet
redelijk toe te rekenen aan de verdachte; de aard van het letsel en de aard van de handeling maken het
niet heel onwaarschijnlijk dat er zulke gevolgen zijn.
EXTERNE OORZAAK DUS GEEN REDEN VOOR GEEN REDELIJKE TOEREKENING
Artikel 5 Wegenverkeerswet 1994: “Het is een ieder verboden zich zodanig te gedragen dat gevaar op de
weg wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de weg wordt gehinderd of kan
worden gehinderd.”
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE
- Is er een bestanddeel waar schuld uit blijkt? NEE
Overtredingen hebben vaak geen opzet of schuld bestanddeel. In art. 5 Wvw is alleen ‘gevaar veroorzaken
in het verkeer’ al strafbaar, zonder dat er intentie of gevolg in het spel is. Je bent wel al strafrechtelijk
aansprakelijk!
HOORCOLLEGE
Onderwerp: Strafrechtelijke aansprakelijkheid: opzet, culpa & causaliteit
Inwendige bestanddelen: wat wilde/dacht het slachtoffer?
Casus 1
OM eist 180 uur taakstraf tegen Vindicat
- Wat heeft de student gewild?
- Wat als de student het niet had gewild, is hij dan alsnog strafrechtelijk aansprakelijk?
- Wat is de causale relatie tussen het handelen van de verdachte en het gevolg voor het slachtoffer?
Casus 2
Vier jaar cel en taakstraf voor dodelijke straatrace
Samen met zijn zoon scheurde de verdachte met hoge snelheid door Loosdrecht toen hij inreed op een 19-
jarige vrouw die de weg opdraaide.
Casus 3
Justitie: geen straf voor agenten in zaak Mitch Henriquez
De officier van justitie vindt dat de dood van Henriquez niet aan de agenten kan worden toegeschreven.
Het geweld was onrechtmatig, de riskante nekklem had niet gebruikt mogen worden, maar die was niet de
doodsoorzaak. Henriquez is overleden door stress en hartfalen. Volgens het OM hoeft dat niet door de
nekklem te zijn ontstaan. De officier van justitie vraagt daarom vrijspraak van doodslag en dood door
schuld.
Opzet, culpa & causaliteit spelen een belangrijke rol in strafzaken. Belangrijk is om juridisch naar deze
zaken te kijken!
Wat is doorslaggevend of iemand wel of niet strafbaar is bij strafrecht? (antwoord = c)
a. Intentie van de dader bij zijn handelen;
b. Gevolgen van het handelen van de dader;
c. Dat hangt er vanaf.
Het hangt af of intentie een bestanddeel van de delictsomschrijving is.
Art. 287 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig
aan doodslag, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde
categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> doodslag
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? JA —> opzet
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> iemand moet van het leven
beroofd zijn
- Doel is de ander van het leven te beroven
Art. 307 Wetboek van Strafrecht: “Hij aan wiens schuld de dood van een ander te wijten is, wordt gestraft
met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> dood door schuld
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE —> schuld
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> iemand moet van het leven
beroofd zijn
Het lastige aan de termen ‘opzet’ en ‘schuld’ is dat het inwendige bestanddelen zijn. Het is subjectief, je
moet ervoor kijken in iemands hoofd. Wat je gewild en gedacht hebt is cruciaal voor uiteindelijk bewijs. Wat
veel advocaten en verdachten doen is gewoon niets zeggen, dan is het lastiger voor de rechter om opzet te
bewijzen.
,OPZET
Opzet (dolus) bestaat uit twee onderdelen: Willens en Wetens handelen
- Zuiver opzet = willens én wetens handelen met een duidelijk doel iets te bereiken.
- Opzet met noodzakelijkheids/zekerheidsbewustzijn = óók sprake van opzet; gevolgen zijn inherent aan
handelen; risico van het handelen is heel erg groot
- Opzet met mogelijkheidsbewustzijn/voorwaardelijk opzet = bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden (3
vereisten); risico/gevolg wordt op de koop toe genomen; onverschilligheid; risico van het handelen is
groot
Als er geen opzet te bewijzen valt, wordt er vaak terug gevallen worden op een culpoos delict.
CULPA
Culpa (onbewuste schuld): aanmerkelijk onvoorzichtig of onzorgvuldig handelen; er moet een bepaalde
mate zijn van onvoorzichtig/onzorgvuldig handelen. De vraag is waar de grens ligt tussen
onvoorzichtigheid/onzorgvuldigheid en onhandigheid. De vragen die gesteld moeten worden zijn:
- de objectieve onvoorzichtigheid: had je het kunnen voorkomen?
Is het objectief vast te stellen dat je onvoorzichtig hebt gehandeld?
- de zorgplicht van jou als persoon in een bepaalde hoedanigheid: had je het moeten voorkomen?
Wat wordt er van jou als persoon verwacht? Er wordt meer van jou verwacht als je een bepaalde
zorgplicht hebt (bv. arts of politieagent). Gaat om de subjectieve kant van culpa
Let op: ernst van het gevolg doet er niet toe
Bij culpa zijn de gevolgen veel groter dan wat er strafrechtelijk te verwijten is. Een ernstig gevolg leidt dus
niet per se tot een grote straf/meer verwijtbaarheid.
Roekeloosheid is de opeenstapeling van onvoorzichtig handelen en wordt gezien als een zware vorm van
culpa. De vraag is wanneer roekeloos handelen (culpa) over naar voorwaardelijk opzet? De grens is vaag..
Het grote verschil tussen opzet en culpa gaat om de term aanvaarden. Bij culpa aanvaard je het risico/ de
gevolgen niet (‘als ik het had geweten, had ik het niet gedaan’). Bij opzet wordt het risico/de gevolgen wel
aanvaard.
CAUSALITEIT
Art. 300 lid 1 Wetboek van Strafrecht: “Mishandeling wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste
drie jaren of geldboete van de vierde categorie.”
- Is er iets strafbaar? JA —> mishandeling
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE —> staat niet in de delictsomschrijving, MAAR er is
wel sprake van opzet
Mishandeling: je moet iemand pijn willen doen
Art. 300 lid 3 Wetboek van Strafrecht: “Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.”
Doel is niet om de ander van het leven te beroven. Ook al is het gevolg niet wat je hebt gewild, alsnog ben
je aansprakelijk! Er moet wel sprake zijn van een causaal verband tussen het handelen en het gevolg.
Artikel 157 sub 1 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt
of een overstroming veroorzaakt, wordt gestraft: met gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of
geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan gemeen gevaar voor goederen te duchten is.”
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? JA —> je moet willens en wetens brand stichten
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? NEE —> er moet slechts gevaar
zijn; de gevolgen spelen niet mee voor verwijt
, Artikel 157 sub 3 Wetboek van Strafrecht: “Hij die opzettelijk brand sticht, een ontploffing teweegbrengt
of een overstroming veroorzaakt, wordt gestraft: met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten
hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie, indien daarvan levensgevaar voor een ander te
duchten is en het feit iemands dood ten gevolge heeft.
- Moet er een gevolg zijn om aan deze delictsomschrijving te voldoen? JA —> de dood moet tot gevolg
zijn; de gevolgen spelen wel mee voor verwijt
Het gaat niet zozeer om de intentie, maar wel om het gevolg bij deze artikelen. Belangrijk is dat er causaal
verband moet zijn. Pech en geluk liggen bij causaliteit heel dicht bij elkaar.
Conclusie
Bij een artikel moet je je zelf de vragen stellen:
- Opzet? —> opzet bewijs
- Culpa? —> culpa bewijs
- Moet er sprake zijn van bepaald gevolg? —> causaliteit
Conditio sine qua non = “een voorwaarde zonder welke niet”
Als je een bepaald gevolg hebt moet er terug geredeneerd worden naar het handelen van de verdachte.
Stel dat dat handelen weggedacht wordt, is er dan nog steeds dat bepaalde gevolg? Is het handelen van
de verdachte een belangrijke voorwaarde voor het uiteindelijke gevolg? Dus is het een voorwaarde zonder
welke niet? Mocht dat niet het geval zijn, dan is er geen sprake van causaliteit. De vraag is natuurlijk hoe
ver je door kan gaan met conditio sine qua non
De leer van de voorzienbaarheid / de adequatietheorie
Je bent aansprakelijk voor je handelen door de gevolgen die je had kunnen voorzien (bv. pantoffel). Het
moet adequaat zijn voor de normale mens dat de gevolgen voorzien konden worden, anders ben je niet
aansprakelijk.
De leer van de redelijke toerekenbaarheid
Gaat uit van een toerekening tenzij er redenen zijn die zo’n causale keten doorbreken.
- Letale longembolie-arrest: het slachtoffer is door medische complicatie om het leven gekomen. Dit kan
gezien worden als de directe oorzaak. Toch is de medische complicatie als directe oorzaak geen reden
om de dood van het slachtoffer de verdachte niet redelijk toe te reken. Conclusie: er is nog voldoende
causaal verband tussen het handelen van de verdachte en het doodgaan van het slachtoffer
- Aorta perforatie arrest: het feit dat de arts een fout wordt gemaakt, is wederom geen reden om het verwijt
niet toe te rekenen aan de verdachte
- Dwarslaesie-arrest: de beslissing van het slachtoffer om te overlijden is géén reden om het verwijt niet
redelijk toe te rekenen aan de verdachte; de aard van het letsel en de aard van de handeling maken het
niet heel onwaarschijnlijk dat er zulke gevolgen zijn.
EXTERNE OORZAAK DUS GEEN REDEN VOOR GEEN REDELIJKE TOEREKENING
Artikel 5 Wegenverkeerswet 1994: “Het is een ieder verboden zich zodanig te gedragen dat gevaar op de
weg wordt veroorzaakt of kan worden veroorzaakt of dat het verkeer op de weg wordt gehinderd of kan
worden gehinderd.”
- Is er een bestanddeel waar intentie uit blijkt? NEE
- Is er een bestanddeel waar schuld uit blijkt? NEE
Overtredingen hebben vaak geen opzet of schuld bestanddeel. In art. 5 Wvw is alleen ‘gevaar veroorzaken
in het verkeer’ al strafbaar, zonder dat er intentie of gevolg in het spel is. Je bent wel al strafrechtelijk
aansprakelijk!
