Bokken uit de sociologische blokkendoos
5.1 - Sociaal handelen
Samenleven betekent ontmoeten. De ontmoetingen kunnen gewild of ongewild zijn,
oppervlakkig of intensief, eenmalig of herhaald, verbaal of non-verbaal, direct of indirect.
Toch is er iets gemeenschappelijks aan de ontmoetingen: we zullen op elkaar reageren, ook
al beperkt die reactie zich tot een enkele blik of tot welbewust negeren
Sociaal handelen: ons handelen is zinvol betrokken op dat van anderen
Elkaar niet willen, kunnen ontmoeten is even cruciaal voor het sociaal handelen van mensen
als elkaar al dan niet vreedzaam ontmoeten
Sociaal handelen kan gericht zijn op voorbije, tegenwoordige of toekomstig handelen. Vaak
is sociaal handelen een voorbereiding op komende ontmoetingen
Voor Weber valt niet alle handelen in de publieke ruimte onder het sociologische begrip
sociaal handelen. Hij gaat ervan uit dat handelen dat gericht is op objecten, geen sociaal
handelen is, ook wanneer dat sociaal is aangeleerd zoals bij timmeren. Innerlijk gericht
handelen zoals mediteren of bidden is voor hem evenmin sociaal handelen. Zelfs gelijktijdig
handelen kan voor Weber buiten de definitie van sociaal handelen vallen, ook wanneer dat
gelijktijdige handelen het effect van maatschappelijke conventies is.
- Voorbeeld botsing fiets
Zelf willen we een iets ruimere definitie van sociaal handelen hanteren. Heel wat voorwerpen
die op het eerste gezicht louter materieel zijn, bevatten toch een sociale lading
- Voorbeeld botsing fiets
Verkeerslichten zijn meer dan louter materiële voorwerpen. Ze zijn geladen met een sociale
betekenis en wat groen en rood betekent is ons tijdens onze opvoeding meegegeven.
Oversteken bij groen betekent dat we ons schikken naar die gedragsnormen: we bevestigen
en versterken die norm
Artefacten: versteende sociale betekenissen - Latour
Hij daagt de conventional wisdom uit die stelt dat een wel ontworpen technologie als enige
functie heeft om de gebruiker te dienen. Technologische artefacten worden daarbij gezien
als plooibare en onderworpen slaven. De verhouding tussen gebruiker en artefact kan
ondersteboven worden gekeerd zodat wij te gelegener tijd ertoe veroordeeld zijn om
doelstellingen over te nemen die besloten liggen in en opgedrongen worden door een
alomtegenwoordige technologische omgeving
De stelling van WEber komt op een hellend vlak wanneer hij stelt dat de scheidingslijn
tussen wat sociaal handelen is en wat niet, ook binnen de specifieke vormen van ons
handelen loopt.
Is imiteren niet-sociaal handelen wanneer het bij louter nadoen blijft, zoals we soms bij
, kleine kinderen zien, maar ligt de zaak anders wanneer we imiteren omdat het mode is,
omdat daar wel een sociaal betekenisvolle gerichtheid bestaat, omdat we ons dan willen
identificeren met mensen of subculturen waar we naar opkijken?
Weber onderscheidt vier grondcategorieën van sociaal handelen:
1. Affectief sociaal handelen, ook wel emotioneel sociaal handelen genoemd, is
handelen dat niet doelgericht is en evenmin refereert aan een waarde. Het is meestal
enkel de uitdrukking van een toestand die als instinctief, zintuiglijk, emotioneel of
passioneel wordt beschreven. Toch is ook emotioneel handelen aan
maatschappelijke regulering onderhevig en zullen die regels verschillen naargelang
van de tijd en de cultuur en verder ook naargelang van specifieke omstandigheden.
2. Traditioneel sociaal handelen betreft quasi-automatisch handelen, het onbewuste
volgen van diep ingewortelde gewoonten. Beleefdheidsregels en etiquette vormen
hiervan een illustratie
3. Waarderationeel sociaal handelen is geïnspireerd door de overtuiging dat handelen
een intrinsieke betekenis bezit. Je handelt waarderationeel omwille van het
waardevolle van het handelen zelf, onafhankelijk van het resultaat.
4. Doelrationeel sociaal handelen is gericht op het systematisch verwezenlijken van
weloverwogen doelstellingen. Het is doelrationeel omdat niet enkel verschillende
mogelijke doelstellingen tegenover elkaar worden afgewogen, maar tegelijkertijd,
eens een doelstelling gekozen, de middelen alsook eventuele neveneffecten in
functie van de gekozen doelstellingen tegen het licht worden gehouden. toon zich in
de logica van het westerse economische handelen en in bureaucratische
organisaties
We kunnen ons afvragen of ons huidig economisch handelen nog wel doelrationeel is.
Rekening houden met de voorwaarde dat met mogelijke neveneffecten rekening wordt
gehouden. Produceren in context van duurzaamheid zou daaraan wel tegemoetkomen.
Bedrijven produceren door verplaatsing naar lageloonlanden niet alleen werkeloosheid maar
hollen ook het maatschappelijk weefsel uit. Of ze zich bekommeren zich niet om de
milieueffecten van hun activiteiten of de impact op de gezondheid en het leven van
werknemers.
De omkering van middel en doel kan in de twee richtingen gebeuren
1. Middel tot doel worden en de oorspronkelijk doelstelling verdwijnt naar de
achtergrond
2. Waarde van het sociaal handelen gaat geleidelijk verloren in het dwingende van het
doel
5.2 - Interactie en communicatie
Interactie
Interactie heeft betrekking op waarneembare handelingen. Karakteristieken zijn:
wisselwerking, anticipatie en gemeenschappelijke interpretatie of zingeving. Wordt vooral
gebruikt om het tussenmenselijk verkeer in kleinere groepen aan te duiden, iets wat door
een sociometrische studie in kaart kan worden gebracht in een sociogram: een grafische
5.1 - Sociaal handelen
Samenleven betekent ontmoeten. De ontmoetingen kunnen gewild of ongewild zijn,
oppervlakkig of intensief, eenmalig of herhaald, verbaal of non-verbaal, direct of indirect.
Toch is er iets gemeenschappelijks aan de ontmoetingen: we zullen op elkaar reageren, ook
al beperkt die reactie zich tot een enkele blik of tot welbewust negeren
Sociaal handelen: ons handelen is zinvol betrokken op dat van anderen
Elkaar niet willen, kunnen ontmoeten is even cruciaal voor het sociaal handelen van mensen
als elkaar al dan niet vreedzaam ontmoeten
Sociaal handelen kan gericht zijn op voorbije, tegenwoordige of toekomstig handelen. Vaak
is sociaal handelen een voorbereiding op komende ontmoetingen
Voor Weber valt niet alle handelen in de publieke ruimte onder het sociologische begrip
sociaal handelen. Hij gaat ervan uit dat handelen dat gericht is op objecten, geen sociaal
handelen is, ook wanneer dat sociaal is aangeleerd zoals bij timmeren. Innerlijk gericht
handelen zoals mediteren of bidden is voor hem evenmin sociaal handelen. Zelfs gelijktijdig
handelen kan voor Weber buiten de definitie van sociaal handelen vallen, ook wanneer dat
gelijktijdige handelen het effect van maatschappelijke conventies is.
- Voorbeeld botsing fiets
Zelf willen we een iets ruimere definitie van sociaal handelen hanteren. Heel wat voorwerpen
die op het eerste gezicht louter materieel zijn, bevatten toch een sociale lading
- Voorbeeld botsing fiets
Verkeerslichten zijn meer dan louter materiële voorwerpen. Ze zijn geladen met een sociale
betekenis en wat groen en rood betekent is ons tijdens onze opvoeding meegegeven.
Oversteken bij groen betekent dat we ons schikken naar die gedragsnormen: we bevestigen
en versterken die norm
Artefacten: versteende sociale betekenissen - Latour
Hij daagt de conventional wisdom uit die stelt dat een wel ontworpen technologie als enige
functie heeft om de gebruiker te dienen. Technologische artefacten worden daarbij gezien
als plooibare en onderworpen slaven. De verhouding tussen gebruiker en artefact kan
ondersteboven worden gekeerd zodat wij te gelegener tijd ertoe veroordeeld zijn om
doelstellingen over te nemen die besloten liggen in en opgedrongen worden door een
alomtegenwoordige technologische omgeving
De stelling van WEber komt op een hellend vlak wanneer hij stelt dat de scheidingslijn
tussen wat sociaal handelen is en wat niet, ook binnen de specifieke vormen van ons
handelen loopt.
Is imiteren niet-sociaal handelen wanneer het bij louter nadoen blijft, zoals we soms bij
, kleine kinderen zien, maar ligt de zaak anders wanneer we imiteren omdat het mode is,
omdat daar wel een sociaal betekenisvolle gerichtheid bestaat, omdat we ons dan willen
identificeren met mensen of subculturen waar we naar opkijken?
Weber onderscheidt vier grondcategorieën van sociaal handelen:
1. Affectief sociaal handelen, ook wel emotioneel sociaal handelen genoemd, is
handelen dat niet doelgericht is en evenmin refereert aan een waarde. Het is meestal
enkel de uitdrukking van een toestand die als instinctief, zintuiglijk, emotioneel of
passioneel wordt beschreven. Toch is ook emotioneel handelen aan
maatschappelijke regulering onderhevig en zullen die regels verschillen naargelang
van de tijd en de cultuur en verder ook naargelang van specifieke omstandigheden.
2. Traditioneel sociaal handelen betreft quasi-automatisch handelen, het onbewuste
volgen van diep ingewortelde gewoonten. Beleefdheidsregels en etiquette vormen
hiervan een illustratie
3. Waarderationeel sociaal handelen is geïnspireerd door de overtuiging dat handelen
een intrinsieke betekenis bezit. Je handelt waarderationeel omwille van het
waardevolle van het handelen zelf, onafhankelijk van het resultaat.
4. Doelrationeel sociaal handelen is gericht op het systematisch verwezenlijken van
weloverwogen doelstellingen. Het is doelrationeel omdat niet enkel verschillende
mogelijke doelstellingen tegenover elkaar worden afgewogen, maar tegelijkertijd,
eens een doelstelling gekozen, de middelen alsook eventuele neveneffecten in
functie van de gekozen doelstellingen tegen het licht worden gehouden. toon zich in
de logica van het westerse economische handelen en in bureaucratische
organisaties
We kunnen ons afvragen of ons huidig economisch handelen nog wel doelrationeel is.
Rekening houden met de voorwaarde dat met mogelijke neveneffecten rekening wordt
gehouden. Produceren in context van duurzaamheid zou daaraan wel tegemoetkomen.
Bedrijven produceren door verplaatsing naar lageloonlanden niet alleen werkeloosheid maar
hollen ook het maatschappelijk weefsel uit. Of ze zich bekommeren zich niet om de
milieueffecten van hun activiteiten of de impact op de gezondheid en het leven van
werknemers.
De omkering van middel en doel kan in de twee richtingen gebeuren
1. Middel tot doel worden en de oorspronkelijk doelstelling verdwijnt naar de
achtergrond
2. Waarde van het sociaal handelen gaat geleidelijk verloren in het dwingende van het
doel
5.2 - Interactie en communicatie
Interactie
Interactie heeft betrekking op waarneembare handelingen. Karakteristieken zijn:
wisselwerking, anticipatie en gemeenschappelijke interpretatie of zingeving. Wordt vooral
gebruikt om het tussenmenselijk verkeer in kleinere groepen aan te duiden, iets wat door
een sociometrische studie in kaart kan worden gebracht in een sociogram: een grafische
