Leerproblemen
Hoorcollegesamenvatting
Radboud Universiteit
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding................................................................................................................................. 3
Hoorcollege 2: Leren lezen en dyslexie diagnose............................................................................................7
Hoorcollege 3: Dyslexiebehandeling en begrijpend lezen..............................................................................13
Hoorcollege 4: Beginnend rekenen en dyscalculie.........................................................................................20
Hoorcollege 5: Dyscalculie en Gevorderd Rekenen.......................................................................................27
Hoorcollege 6: Kritische reflectie op leerproblemen.....................................................................................35
Voorbeeld tentamenvragen......................................................................................................................... 43
,Hoorcollege 1: Inleiding
Doelstellingen:
Je kunt uitleggen wat het huidige lees- en rekenniveau in Nederland is;
Je kent de opbouw van de ondersteuningsniveaus bij taal en rekenen
Modellen
De basis om alle gegevens uit een casus te interpreteren ligt in de theorie, daarom zullen er
nu (maar ook later in de cursus) enkele modellen besproken worden.
Transactioneel ontwikkelingsmodel
In de literatuur van de cursus wordt uitgebreid ingegaan op het transactioneel
ontwikkelingsmodel; daarom zal dit college niet dieper ingaan op dit specifieke model.
Wanneer we praten over hypothetische processen, bedoelen we cognitieve processen.
Omdat cognitieve processen niet direct te meten zijn, kijken we naar het waarneembare
gedrag om inzicht te krijgen in wat er in hun hoofd gebeurt. Door dit gedrag te bestuderen,
kunnen we aannames maken over de complexe cognitieve processen die eraan ten
grondslag liggen.
Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner
Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner benadrukt de invloed van verschillende
contextuele niveaus op de ontwikkeling van een individu. Bronfenbrenner stelt dat deze
invloeden dynamisch en veranderlijk zijn gedurende de levensloop van een persoon. Het
model bestaat uit vier opeenvolgende niveaus:
1. Het microsysteem omvat het directe leefmilieu van het individu, zoals het gezin, de
school, de vriendenkring en de buurt. Het microsysteem heeft de meest directe
invloed op de persoonlijke ontwikkeling.
2. Het mesosysteem richt zich op de onderlinge relaties en interacties tussen
verschillende microsystemen. Bijvoorbeeld: de interactie tussen gezin en school kan
invloed hebben op de ontwikkeling van een kind.
3. Het exosysteem omvat contexten waarin het individu niet direct betrokken is, maar
die wel invloed uitoefenen op de micro- en mesosystemen. Voorbeelden zijn de
werkplek van ouders of het beleid van een schooldistrict.
4. Het macrosysteem verwijst naar de bredere culturele
waarden, normen en ideologieën die de samenleving
beïnvloeden. Dit niveau omvat onder andere sociale
klassen, etnische groepen en de bredere politieke en
economische context.
, Stand van zaken op het gebied van rekenen en lezen in Nederland
Momenteel gaat het niet zo goed met het reken- en leesniveau in Nederland.
Leesniveau
Om de vijf jaar voert PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) een
wereldwijde evaluatie uit om de stand van zaken met betrekking tot leesvaardigheid in
groep 6 te meten. Hierbij wordt Nederland over het algemeen vergeleken met andere
westerse landen.
Uit de resultaten van PIRLS blijkt dat Nederland zich over het algemeen bevindt in het
midden van het spectrum ten opzichte van alle deelnemende landen. Echter, wanneer we
specifiek kijken naar de vergelijking met westerse landen, bevindt Nederland zich slechts op
het gemiddelde niveau. Dit vormt een opmerkelijke verschuiving ten opzichte van het
verleden, toen Nederland altijd hoger scoorde dan het gemiddelde. De huidige
achteruitgang lijkt zelfs sterker te zijn dan bij andere landen, wat suggereert dat er mogelijk
specifieke uitdagingen zijn. De COVID-19-pandemie is een mogelijk oorzaak, maar hier heeft
elk land last van gehad. Dus waarschijnlijk is er (ook) wat anders aan de hand.
Bovendien blijkt uit de PIRLS dat de daling in Nederland het duidelijkste is binnen de groep
leerlingen met midden- en hoge vaardigheidsniveaus. Deze daling is duidelijk zichtbaar in de
‘gemiddelde’ groep leerlingen wanneer deze wordt afgezet tegen de sociaaleconomische
status (SES) op schoolniveau.
Een andere methode om het leesniveau van kinderen te berekenen, is PISA (Programme for
International Student Assessment). PISA meet elke drie jaar de stand van zaken met
betrekking tot leesvaardigheid bij leerlingen, op internationaal niveau. Recentelijk hebben
de resultaten echter een zorgwekkende trend onthuld: een drastische daling in de
leesvaardigheid van Nederlandse middelbare scholieren. Deze daling is niet beperkt tot een
specifiek onderwijsniveau, maar is zichtbaar op zowel basis- als middelbaar onderwijs. De
PISA-resultaten geven ook de opkomst van een groter aantal zwakke lezers aan, die nu maar
liefst een derde van het totale aantal lezers uitmaken. Tegelijkertijd is er een opvallende
afname in het aantal sterke lezers. De sterke stijging van het aantal zwakke lezers impliceert
dat veel vroeger als gemiddeld beschouwde lezers nu tot de categorie zwakke lezers
behoren.
Rekenniveau
TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) is een belangrijk instrument
om het rekenniveau van leerlingen te meten. In het huidige jaar worden nieuwe gegevens
verzameld. Nederland levert niet de topprestaties, maar presteert ook niet zeer zwak. Een
positief aspect is dat 98% van de Nederlandse leerlingen het basisniveau van rekenen haalt,
wat suggereert dat we over het algemeen in staat zijn om kinderen op een bepaald
rekenvaardigheidsniveau te brengen. Deze trend geldt ook voor het middelste niveau, wat
84% van de leerlingen behaald, maar het hoge niveau wordt slechts door 44% van de
leerlingen bereikt. Met andere woorden, Nederland kent relatief weinig leerlingen die
aanzienlijk onder het gewenste niveau presteren, maar ook weinig leerlingen die opvallen
door een uitzonderlijk hoog rekenniveau.
Hoorcollegesamenvatting
Radboud Universiteit
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Inleiding................................................................................................................................. 3
Hoorcollege 2: Leren lezen en dyslexie diagnose............................................................................................7
Hoorcollege 3: Dyslexiebehandeling en begrijpend lezen..............................................................................13
Hoorcollege 4: Beginnend rekenen en dyscalculie.........................................................................................20
Hoorcollege 5: Dyscalculie en Gevorderd Rekenen.......................................................................................27
Hoorcollege 6: Kritische reflectie op leerproblemen.....................................................................................35
Voorbeeld tentamenvragen......................................................................................................................... 43
,Hoorcollege 1: Inleiding
Doelstellingen:
Je kunt uitleggen wat het huidige lees- en rekenniveau in Nederland is;
Je kent de opbouw van de ondersteuningsniveaus bij taal en rekenen
Modellen
De basis om alle gegevens uit een casus te interpreteren ligt in de theorie, daarom zullen er
nu (maar ook later in de cursus) enkele modellen besproken worden.
Transactioneel ontwikkelingsmodel
In de literatuur van de cursus wordt uitgebreid ingegaan op het transactioneel
ontwikkelingsmodel; daarom zal dit college niet dieper ingaan op dit specifieke model.
Wanneer we praten over hypothetische processen, bedoelen we cognitieve processen.
Omdat cognitieve processen niet direct te meten zijn, kijken we naar het waarneembare
gedrag om inzicht te krijgen in wat er in hun hoofd gebeurt. Door dit gedrag te bestuderen,
kunnen we aannames maken over de complexe cognitieve processen die eraan ten
grondslag liggen.
Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner
Het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner benadrukt de invloed van verschillende
contextuele niveaus op de ontwikkeling van een individu. Bronfenbrenner stelt dat deze
invloeden dynamisch en veranderlijk zijn gedurende de levensloop van een persoon. Het
model bestaat uit vier opeenvolgende niveaus:
1. Het microsysteem omvat het directe leefmilieu van het individu, zoals het gezin, de
school, de vriendenkring en de buurt. Het microsysteem heeft de meest directe
invloed op de persoonlijke ontwikkeling.
2. Het mesosysteem richt zich op de onderlinge relaties en interacties tussen
verschillende microsystemen. Bijvoorbeeld: de interactie tussen gezin en school kan
invloed hebben op de ontwikkeling van een kind.
3. Het exosysteem omvat contexten waarin het individu niet direct betrokken is, maar
die wel invloed uitoefenen op de micro- en mesosystemen. Voorbeelden zijn de
werkplek van ouders of het beleid van een schooldistrict.
4. Het macrosysteem verwijst naar de bredere culturele
waarden, normen en ideologieën die de samenleving
beïnvloeden. Dit niveau omvat onder andere sociale
klassen, etnische groepen en de bredere politieke en
economische context.
, Stand van zaken op het gebied van rekenen en lezen in Nederland
Momenteel gaat het niet zo goed met het reken- en leesniveau in Nederland.
Leesniveau
Om de vijf jaar voert PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) een
wereldwijde evaluatie uit om de stand van zaken met betrekking tot leesvaardigheid in
groep 6 te meten. Hierbij wordt Nederland over het algemeen vergeleken met andere
westerse landen.
Uit de resultaten van PIRLS blijkt dat Nederland zich over het algemeen bevindt in het
midden van het spectrum ten opzichte van alle deelnemende landen. Echter, wanneer we
specifiek kijken naar de vergelijking met westerse landen, bevindt Nederland zich slechts op
het gemiddelde niveau. Dit vormt een opmerkelijke verschuiving ten opzichte van het
verleden, toen Nederland altijd hoger scoorde dan het gemiddelde. De huidige
achteruitgang lijkt zelfs sterker te zijn dan bij andere landen, wat suggereert dat er mogelijk
specifieke uitdagingen zijn. De COVID-19-pandemie is een mogelijk oorzaak, maar hier heeft
elk land last van gehad. Dus waarschijnlijk is er (ook) wat anders aan de hand.
Bovendien blijkt uit de PIRLS dat de daling in Nederland het duidelijkste is binnen de groep
leerlingen met midden- en hoge vaardigheidsniveaus. Deze daling is duidelijk zichtbaar in de
‘gemiddelde’ groep leerlingen wanneer deze wordt afgezet tegen de sociaaleconomische
status (SES) op schoolniveau.
Een andere methode om het leesniveau van kinderen te berekenen, is PISA (Programme for
International Student Assessment). PISA meet elke drie jaar de stand van zaken met
betrekking tot leesvaardigheid bij leerlingen, op internationaal niveau. Recentelijk hebben
de resultaten echter een zorgwekkende trend onthuld: een drastische daling in de
leesvaardigheid van Nederlandse middelbare scholieren. Deze daling is niet beperkt tot een
specifiek onderwijsniveau, maar is zichtbaar op zowel basis- als middelbaar onderwijs. De
PISA-resultaten geven ook de opkomst van een groter aantal zwakke lezers aan, die nu maar
liefst een derde van het totale aantal lezers uitmaken. Tegelijkertijd is er een opvallende
afname in het aantal sterke lezers. De sterke stijging van het aantal zwakke lezers impliceert
dat veel vroeger als gemiddeld beschouwde lezers nu tot de categorie zwakke lezers
behoren.
Rekenniveau
TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) is een belangrijk instrument
om het rekenniveau van leerlingen te meten. In het huidige jaar worden nieuwe gegevens
verzameld. Nederland levert niet de topprestaties, maar presteert ook niet zeer zwak. Een
positief aspect is dat 98% van de Nederlandse leerlingen het basisniveau van rekenen haalt,
wat suggereert dat we over het algemeen in staat zijn om kinderen op een bepaald
rekenvaardigheidsniveau te brengen. Deze trend geldt ook voor het middelste niveau, wat
84% van de leerlingen behaald, maar het hoge niveau wordt slechts door 44% van de
leerlingen bereikt. Met andere woorden, Nederland kent relatief weinig leerlingen die
aanzienlijk onder het gewenste niveau presteren, maar ook weinig leerlingen die opvallen
door een uitzonderlijk hoog rekenniveau.
