Samenvatting Deel 1 Recht: inleiding tot het recht

Deel 1: Inleiding tot het recht
1. Algemene inleiding
Wat is recht?
• Een geheel van algemeen geldende normatieve regels
• Verbodsbepalingen
• bv je mag niet moorden, je mag niet door rood licht rijden, je mag niet roken in
cafés, je mag niet stelen, je mag niet te snel rijden
• Gebodsbepalingen
• bv je moet registratierechten betalen, verzekeringen voorzien, voltijdse leerplicht
tot 2e middelbaar, waarheid zeggen in de rechtbank
• Normen die toelating bevatten
• Vergunningen!
• Organieke regels
• = regels die iets organiseren, zorgt voor organisatie zoals verkiezingen (wat zijn
de voorwaarden, leeftijd, ….), rechtbanken (hoeveel rechters?)
 Dwingend recht
 Verplicht na te leven, niet-naleving  sanctie
 Je kan er niet van afwijken, voor iedereen hetzelfde
 kan betrekking hebben op:
o openbare orde, goede zeden (wat maatschappij acceptabel vindt),
zwakkere (zoals gehandicapten, verslaafden, voetgangers en fietser in
het verkeer, zwangere vrouwen, bejaarden, kinderen, huurder bij
verhuring (verhuurder is de sterke), koper bij verkoop , iedereen is in een
bepaald punt een zwakkere persoon)
 Aanvullend recht
 De rechtsbepaling is van toepassing tenzij dat we afwijken
 Vb. we moeten alleen een fles cola betalen als we die in handen hebben, je koopt
een auto met allerlei opties zal de verkoper die bestellen en zegt de wet dat je
deze auto maar moet betalen vanaf je hem meeneemt uit de garage (van de
verkoper)
 De wet zegt: het recht geldt alleen als je het goed in handen hebt
 Algemene normen
 = zijn voor iedereen van toepassing die zich in dezelfde situatie bevinden
 zoals arbeidsrecht, recht op onderwijs
 Individuele normen
 = specifiek van toepassing op een bepaalde categorie van mensen
 zoals de koning: de koning kan nooit iets verkeerd doen (hij kan nooit
veroordeelt worden, voor de rechtbank verschijnen bv hij rijdt door het rood ligt)
• Normen die ordening van maatschappelijke leven beogen (openbare orde)
• Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
• Afdwingbare normen

Recht:
 Rechtsregels
 Op verschillende niveaus (gemeenschappen, gewesten, gemeentes)
 Overheid
 Ordening: vanaf de structuur wegvalt is er chaos, plunderingen
 Afdwingbaar: je moet het naleven en als je het niet naleeft zijn er sancties


1

,Zie case 1 dia 17

Verantwoording
• Recht is zaak van alle burgers
• Iedereen wordt met recht geconfronteerd
• Recht ≠ moraal (geweten en slecht geweten)
• Moraal: het geheel van normen die de bedrijvigheid van de individuele mens beheersen, en
hem leiden naar geestelijk welzijn
 Gericht op geestelijke vervolmaking, oorsprong in de mens
 Streeft niet naar ordening maatschappelijk leven
 Bestaat uit algemene richtlijnen
 Bij niet-naleving gesanctioneerd door slecht geweten
• Recht ≠ godsdienstige regels
 Godsdienst beoogt de eeuwige zaligheid van de mens

Rechtstak :
 Strafrecht  strafprocesrecht
 Verbintenissenrecht
 burgerlijk recht  burgerlijkprocesrecht
 Gewoonlijk recht
 economisch recht  ondernemingsrecht
 grondwettelijk recht
 fiscaal recht

2. Indelingen van het recht
Rechtstakken:

Privaat recht:
 Regelt de verhouding tussen de burgers onderling
(alles tijdens de lessen is hoofdzakelijk privaat recht)
 bv personenrecht, familierecht (huwen, overlijden, ouders, kinderen)

Publiek recht:
 Regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de werking en de onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen en op de verhouding van de overheid tot de burgers
 Speelt zich af tussen overheid en burger
 bv grondwettelijk recht, administratief recht / bestuursrecht, milieu/bouw vergunningen,
strafrecht (niet privaat  het is de overheid die zegt dat je niet mag stelen)

Gemengde rechtstakken
 Zowel privaat als gemengd recht
 vb sociaal recht: het is een arbeidsrecht en een sociale zekerheidsrecht, groeipakket,
consumentenrechten, economisch/ondernemingsrecht (privaat: hoe ondernemingen onderling
samenwerken, publiek: regels rond ondernemen), procesrecht (privaat: onderling, publiek:
toestemming krijgen overheid)




2

, Publiekrecht
Grondwettelijk of constitutioneel recht
 Regels die de vestiging, structuur en de uitoefening van het soevereine gezag betreffen
 Regelt inrichting staatsmachten, onderlinge verhoudingen en grondrechten aan burgers

Administratief of bestuursrecht
 Regels betreffende inrichting en werking organen uitvoerende macht (regering en ambtenaren),
waarvoor principes in het grondwettelijk recht zijn neergelegd
 Bepaalt hoe de staat en zijn onderverdelingen (provincies, gemeenten, openbare instellingen)
functioneren
 Invoeren vergunningen, milieurecht, recht op natuurbehoud, ambtenarenrecht, onderwijsrecht,..

Strafrecht
 Materiële strafrecht
o Beschrijft strafbare feiten (=misdrijven) + straffen
o Soorten misdrijven: politiestraf, correctionele straf, criminele straf
 Formele strafrecht
o Regels over de wijze waarop een onderzoek naar eventuele misdrijven gevoerd moet
worden, hoe procedure verloopt, op welke wijze

Fiscaal recht
 Regels betreffende het heffen en innen van belastingen

Privaatrecht
Burgerlijk recht
 Gemeenschappelijk voor alle burger, zonder onderscheid
 Regelt de courante verhoudingen tussen mensen
 Personenrecht
o Regels met betrekking tot de persoon als enkeling in de maatschappij (vb
naamgeving)
 Goederenrecht
o Regels die de verhouding rechtssubjecten ten aanzien van rechtsobjecten behandelt
 Familierecht
o Verhoudingen van personen die met elkaar verwant zijn
 Familiaal vermogensrecht
 Erfrecht, schenkingen en testamenten
 Huwelijksvermogensrecht
o Regels die van toepassing zijn op vermogens, goederen van echtgenoten tijdens en
na het huwelijk en de regels bij overlijden
 Verbintenissenrecht
o Wijzen waarop vrijwillig aangegane verplichtingen ontstaan en tenietgaan + gevolgen

Internationaal privaatrecht
 Regelt voor grensoverschrijdende gevallen de bevoegdheid van de Belgische rechters en de
aanwijzing van het toepasselijk recht




3