PATHOFYSIOLOGIE EN PATHOLOGISCHE
BIOCHEMIE
INHOUDSOPGAVE
1 – Algemene inleiding ..................................................................................................................................... 4
Wat is normaal? ................................................................................................................................................. 4
Precisie en accuraatheid .................................................................................................................................... 7
Diagnose ............................................................................................................................................................ 8
2 – Waterhuishouding .................................................................................................................................... 11
Inleiding ........................................................................................................................................................... 11
Storingen in waterhuishouding ........................................................................................................................ 14
Waterintoxicatie (hypotone/hypo-osmotische hydratatie) ....................................................................... 14
Isotone of hypertone hyperhydratatie ....................................................................................................... 18
Oedeem ...................................................................................................................................................... 19
Dehydratatie ............................................................................................................................................... 24
3 – Zuur-base evenwicht ................................................................................................................................ 34
Algemene inleiding........................................................................................................................................... 34
Regelmechanismen op orgaanniveau ......................................................................................................... 34
Buffers ................................................................................................................................................... 34
Respiratorische regeling ........................................................................................................................ 37
Renale regeling ...................................................................................................................................... 38
Cellulaire regeling ....................................................................................................................................... 41
Gevolgen van verstoorde zuur-base balans................................................................................................ 41
Afwijkingen van zuur-base evenwicht .............................................................................................................. 41
Respiratoire acidose ................................................................................................................................... 41
Metabole acidose ....................................................................................................................................... 43
Respiratoire alkalose .................................................................................................................................. 46
Metabole alkalose ...................................................................................................................................... 47
Gemengde zuur-base stoornissen .............................................................................................................. 48
Bepalen van zuur-base status van het bloed ................................................................................................... 51
Parameters ................................................................................................................................................. 51
Bloedanalyse ............................................................................................................................................... 51
Anion gap .................................................................................................................................................... 53
Strong ion theory ........................................................................................................................................ 53
Literatuur .................................................................................................................................................... 54
4 – Mineralen ................................................................................................................................................. 58
Kalium .............................................................................................................................................................. 58
1
, Kaliumhuishouding ..................................................................................................................................... 58
Afwijkingen in kaliumhuishouding .............................................................................................................. 61
Hypokaliëmie ......................................................................................................................................... 61
Hyperkaliëmie ........................................................................................................................................ 63
Calcium............................................................................................................................................................. 64
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 64
Regeling van calcemie................................................................................................................................. 67
Afwijkingen in calciumhuishouding ............................................................................................................ 70
Hypocalcemie ........................................................................................................................................ 70
Hypercalcemie ....................................................................................................................................... 79
Fosfor ............................................................................................................................................................... 80
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 80
Afwijkingen in fosformetabolisme .............................................................................................................. 83
Magnesium ...................................................................................................................................................... 84
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 84
Afwijkingen in magnesiumhuishouding ...................................................................................................... 86
Hypomagnesiëmie ................................................................................................................................. 86
Hypermagnesiëmie ................................................................................................................................ 89
Ijzer................................................................................................................................................................... 89
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 89
Afwijkingen in ijzerhuishouding .................................................................................................................. 91
Zink ................................................................................................................................................................... 93
Kobalt ............................................................................................................................................................... 94
Jood .................................................................................................................................................................. 94
Selenium ........................................................................................................................................................... 95
Koper ................................................................................................................................................................ 95
5 – Vet- en koolhydraatmetabolisme ............................................................................................................. 97
Vetstofwisseling ............................................................................................................................................... 97
Vetzuren en lipiden ..................................................................................................................................... 97
Vertering en absorptie van lipiden ............................................................................................................. 97
Metabolisme van vet in het lichaam........................................................................................................... 99
Afwijkingen in vetmetabolisme ................................................................................................................ 100
Steatorrhee .......................................................................................................................................... 100
Adipositas ............................................................................................................................................ 101
Equine metabool syndroom ................................................................................................................ 105
Hyperlipaemie: pony’s & paarden ....................................................................................................... 108
Laag melkvetgehalte ............................................................................................................................ 111
Ketonemie bij herkauwers ................................................................................................................... 111
‘Fat’ cow syndroom ............................................................................................................................. 121
Drachtigheidstoxemie bij schaap ......................................................................................................... 124
Koolhydraatstofwisseling ............................................................................................................................... 125
Resorptie ................................................................................................................................................... 125
2
, Storingen in resorptie ............................................................................................................................... 126
Afwijkingen in koolhydraatmetabolisme .................................................................................................. 130
Hyperglycemie – diabetes mellitus ...................................................................................................... 130
Hyperglycemie – differentiaal diagnose .............................................................................................. 133
Hypoglycemie ...................................................................................................................................... 134
6 – Eiwitmetabolisme ................................................................................................................................... 137
Inleiding ......................................................................................................................................................... 137
N-eliminatie.................................................................................................................................................... 137
Eiwitstofwisseling ........................................................................................................................................... 142
Enzymologie ................................................................................................................................................... 145
3
,1 – ALGEMENE INLEIDING
• Examen: mondeling 2 open vragen met schriftelijke voorbereiding, waarvan 1
klinische casus (dier moet leven op einde examen)
• Halitose = stinkende adem → kan door:
o Ontsteking lymfeweefsel in mondholte
o Voeding
o Ketonemie (zure appelgeur)
o Cariës (tandbederf)
WAT IS NORMAAL?
• Bloeduitslag
o Soms verschillende eenheden op uitslag: opletten!
o CF = confounding (= verstorende) factors bvb stress = verstoorder glucose
o Hier hypoglycemie (zie glucosewaarde en referentiewaarden)
▪ Is niet door stress, want bij stress juist glucosepiek oiv sympaticus:
vetafbraak door stimulatie HSL (hormoon sensitief lipase) (meer VZn in
bloed)
▪ Als dier in dit geval niet gestresseerd was bij bloedname zou het in
normale omstandigheden zelfs een veel lagere glucosewaarde hebben
4
, o Is er wel een probleem/is dier wel ziek?
▪ Er is biologische variatie die referentiewaarden oversteekt
▪ Probleem staalname
▪ Fout in analysetoestel
→ voor je actie onderneemt eerst nagaan of er wel een probleem is
• Distributie van observaties/data
• Wanneer is een gemeten bloedwaarde normaal, valt binnen normaal bereik?
• Distributie van data: observaties in een populatie
• Gaussiaanse of Normale verdeling:
o = 0 en 2 = 1
▪ = gemiddelde
o 95% van de data liggen binnen 2*SD (standaard deviatie)
• Fout van 5% toegelaten
• Mediaan = middelste waarde
• Voor 1e en na 3e kwartiel = 25% laagste en 25% hoogste waarden
• Distributie van glycemieën gemeten bij honden
• Bepalen van referentie-intervallen
• Neem een random staal van de gezonde populatie en bepaal en SD
• Interval = x*SD waarbij de keuze van x kan variëren…
o Meestal x = 2 (of 1,96) (interval omvat 95% van de data)
o Gevolg: 5% kans dat een gezond dier als ziek wordt beschouwd
5
, o Concept van vals pos () en vals neg ()
o Concept sensitiviteit en specificiteit
• Diabetes mellitus vaak gepaard met hyperglycemie
• 1 - = power van test = vermogen van test om nulhypothese te verwerpen =
vermogen om een verschil op te merken= sensitiviteit
• 125 mg/dl = maximale glucosewaarde gezond dier hier = rode lijn → erboven = ziek
• Grafieken gezonde & zieke honden overlappen = probleem → ook gezonde honden
boven max concentratie → ten onrechte gediagnostiseerd als ziek = vals pos besluit
(type I fout = )
• In populatie ook dieren binnen decision treshold (<125 mg/dl) bvb 100 mg/dl → vals
neg inschatting (type II fout = ) → vals gediagnostiseerd als gezond (zelfs zieke
dieren tot 60 mg/dl)
• Kans op vals pos verlagen:
o Test meerdere malen uitvoeren
o Grens verhogen (naar bvb 135 mg/dl) maar door opgeschoven treshold kans
op vals neg veel hoger → misschien nog grotere fout
o Parameters met minder biologische variatie waardoor grafiek steiler wordt →
minder overlap → minder en problemen
→ aan de rest van verhaal koppelen + andere testen om vermoedelijke diagnose (bvb
diabetes mellitus) te confirmeren
6
, • Sensitiviteit = kans dat echt ziek dier als ziek wordt gediagnostiseerd = 1 -
o Slecht sensitieve test → veel vals neg
• Specificiteit = kans dat echt niet-ziek dier als gezond wordt gediagnostiseerd = 1 -
o Slecht specifieke test → veel vals pos
• Sensitiviteit: A/(A+C)
• Specificiteit: D/(B+D)
• Positief voorspellende waarde:
A/(A+B)
o = kans dat dier met pos
testresultaat echt ziek is
• Negatief voorspellende waarde:
D/(C+D)
o = kans dat dier met neg testresultaat wel degelijk gezond is
• Video bekijken! https://www.youtube.com/watch?v=QqgJHryKOSU
PRECISIE EN ACCURAATHEID
• Precisie van de meting
o Hoe dicht testresultaat bij werkelijkheid ligt
o Is een meetresultaat wel het ECHTE resultaat?
o CV (coëfficiënt of variation) = SD/gemiddelde
o Herhaalbaarheid van test op zelfde staal (10x zelfde staal analyseren →
telkens zelfde resultaat?)
o INTRA assay CV: zelfde staal 10x analyseren in 1 run (in 1 keer)
o INTER assay CV: zelfde staal analyseren, volgende dag nieuwe run en analyse,
telkens dag nadien
• Accuraatheid
o Herhaalbaarheid van test: liggen testresultaten dicht bij elkaar?
A: accuraat
en precies
B: accuraat,
wel precies
C: wel
accuraat
(metingen even ver van werkelijke waarde),
precies
D: accuraat, precies
7
, DIAGNOSE
• Cirkel moet rond zijn → indien toch nog symptomen: therapie veranderen
• Blefaroptosis = afhangende oogleden
• Epistaxis = bloeduitstroom uit neus
• Foto koe:
o Opgetrokken buik & rug (normaal vlakke lijn)
▪ Vaak door buikpijn (koliek) of bvb pleuritis
▪ Koliek = symptoom, ziekte (symptoom bijna nooit oorzaak van iets)
o Staat verzameld (poten onder lichaam)
8
BIOCHEMIE
INHOUDSOPGAVE
1 – Algemene inleiding ..................................................................................................................................... 4
Wat is normaal? ................................................................................................................................................. 4
Precisie en accuraatheid .................................................................................................................................... 7
Diagnose ............................................................................................................................................................ 8
2 – Waterhuishouding .................................................................................................................................... 11
Inleiding ........................................................................................................................................................... 11
Storingen in waterhuishouding ........................................................................................................................ 14
Waterintoxicatie (hypotone/hypo-osmotische hydratatie) ....................................................................... 14
Isotone of hypertone hyperhydratatie ....................................................................................................... 18
Oedeem ...................................................................................................................................................... 19
Dehydratatie ............................................................................................................................................... 24
3 – Zuur-base evenwicht ................................................................................................................................ 34
Algemene inleiding........................................................................................................................................... 34
Regelmechanismen op orgaanniveau ......................................................................................................... 34
Buffers ................................................................................................................................................... 34
Respiratorische regeling ........................................................................................................................ 37
Renale regeling ...................................................................................................................................... 38
Cellulaire regeling ....................................................................................................................................... 41
Gevolgen van verstoorde zuur-base balans................................................................................................ 41
Afwijkingen van zuur-base evenwicht .............................................................................................................. 41
Respiratoire acidose ................................................................................................................................... 41
Metabole acidose ....................................................................................................................................... 43
Respiratoire alkalose .................................................................................................................................. 46
Metabole alkalose ...................................................................................................................................... 47
Gemengde zuur-base stoornissen .............................................................................................................. 48
Bepalen van zuur-base status van het bloed ................................................................................................... 51
Parameters ................................................................................................................................................. 51
Bloedanalyse ............................................................................................................................................... 51
Anion gap .................................................................................................................................................... 53
Strong ion theory ........................................................................................................................................ 53
Literatuur .................................................................................................................................................... 54
4 – Mineralen ................................................................................................................................................. 58
Kalium .............................................................................................................................................................. 58
1
, Kaliumhuishouding ..................................................................................................................................... 58
Afwijkingen in kaliumhuishouding .............................................................................................................. 61
Hypokaliëmie ......................................................................................................................................... 61
Hyperkaliëmie ........................................................................................................................................ 63
Calcium............................................................................................................................................................. 64
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 64
Regeling van calcemie................................................................................................................................. 67
Afwijkingen in calciumhuishouding ............................................................................................................ 70
Hypocalcemie ........................................................................................................................................ 70
Hypercalcemie ....................................................................................................................................... 79
Fosfor ............................................................................................................................................................... 80
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 80
Afwijkingen in fosformetabolisme .............................................................................................................. 83
Magnesium ...................................................................................................................................................... 84
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 84
Afwijkingen in magnesiumhuishouding ...................................................................................................... 86
Hypomagnesiëmie ................................................................................................................................. 86
Hypermagnesiëmie ................................................................................................................................ 89
Ijzer................................................................................................................................................................... 89
Voorkomen in organisme en functies ......................................................................................................... 89
Afwijkingen in ijzerhuishouding .................................................................................................................. 91
Zink ................................................................................................................................................................... 93
Kobalt ............................................................................................................................................................... 94
Jood .................................................................................................................................................................. 94
Selenium ........................................................................................................................................................... 95
Koper ................................................................................................................................................................ 95
5 – Vet- en koolhydraatmetabolisme ............................................................................................................. 97
Vetstofwisseling ............................................................................................................................................... 97
Vetzuren en lipiden ..................................................................................................................................... 97
Vertering en absorptie van lipiden ............................................................................................................. 97
Metabolisme van vet in het lichaam........................................................................................................... 99
Afwijkingen in vetmetabolisme ................................................................................................................ 100
Steatorrhee .......................................................................................................................................... 100
Adipositas ............................................................................................................................................ 101
Equine metabool syndroom ................................................................................................................ 105
Hyperlipaemie: pony’s & paarden ....................................................................................................... 108
Laag melkvetgehalte ............................................................................................................................ 111
Ketonemie bij herkauwers ................................................................................................................... 111
‘Fat’ cow syndroom ............................................................................................................................. 121
Drachtigheidstoxemie bij schaap ......................................................................................................... 124
Koolhydraatstofwisseling ............................................................................................................................... 125
Resorptie ................................................................................................................................................... 125
2
, Storingen in resorptie ............................................................................................................................... 126
Afwijkingen in koolhydraatmetabolisme .................................................................................................. 130
Hyperglycemie – diabetes mellitus ...................................................................................................... 130
Hyperglycemie – differentiaal diagnose .............................................................................................. 133
Hypoglycemie ...................................................................................................................................... 134
6 – Eiwitmetabolisme ................................................................................................................................... 137
Inleiding ......................................................................................................................................................... 137
N-eliminatie.................................................................................................................................................... 137
Eiwitstofwisseling ........................................................................................................................................... 142
Enzymologie ................................................................................................................................................... 145
3
,1 – ALGEMENE INLEIDING
• Examen: mondeling 2 open vragen met schriftelijke voorbereiding, waarvan 1
klinische casus (dier moet leven op einde examen)
• Halitose = stinkende adem → kan door:
o Ontsteking lymfeweefsel in mondholte
o Voeding
o Ketonemie (zure appelgeur)
o Cariës (tandbederf)
WAT IS NORMAAL?
• Bloeduitslag
o Soms verschillende eenheden op uitslag: opletten!
o CF = confounding (= verstorende) factors bvb stress = verstoorder glucose
o Hier hypoglycemie (zie glucosewaarde en referentiewaarden)
▪ Is niet door stress, want bij stress juist glucosepiek oiv sympaticus:
vetafbraak door stimulatie HSL (hormoon sensitief lipase) (meer VZn in
bloed)
▪ Als dier in dit geval niet gestresseerd was bij bloedname zou het in
normale omstandigheden zelfs een veel lagere glucosewaarde hebben
4
, o Is er wel een probleem/is dier wel ziek?
▪ Er is biologische variatie die referentiewaarden oversteekt
▪ Probleem staalname
▪ Fout in analysetoestel
→ voor je actie onderneemt eerst nagaan of er wel een probleem is
• Distributie van observaties/data
• Wanneer is een gemeten bloedwaarde normaal, valt binnen normaal bereik?
• Distributie van data: observaties in een populatie
• Gaussiaanse of Normale verdeling:
o = 0 en 2 = 1
▪ = gemiddelde
o 95% van de data liggen binnen 2*SD (standaard deviatie)
• Fout van 5% toegelaten
• Mediaan = middelste waarde
• Voor 1e en na 3e kwartiel = 25% laagste en 25% hoogste waarden
• Distributie van glycemieën gemeten bij honden
• Bepalen van referentie-intervallen
• Neem een random staal van de gezonde populatie en bepaal en SD
• Interval = x*SD waarbij de keuze van x kan variëren…
o Meestal x = 2 (of 1,96) (interval omvat 95% van de data)
o Gevolg: 5% kans dat een gezond dier als ziek wordt beschouwd
5
, o Concept van vals pos () en vals neg ()
o Concept sensitiviteit en specificiteit
• Diabetes mellitus vaak gepaard met hyperglycemie
• 1 - = power van test = vermogen van test om nulhypothese te verwerpen =
vermogen om een verschil op te merken= sensitiviteit
• 125 mg/dl = maximale glucosewaarde gezond dier hier = rode lijn → erboven = ziek
• Grafieken gezonde & zieke honden overlappen = probleem → ook gezonde honden
boven max concentratie → ten onrechte gediagnostiseerd als ziek = vals pos besluit
(type I fout = )
• In populatie ook dieren binnen decision treshold (<125 mg/dl) bvb 100 mg/dl → vals
neg inschatting (type II fout = ) → vals gediagnostiseerd als gezond (zelfs zieke
dieren tot 60 mg/dl)
• Kans op vals pos verlagen:
o Test meerdere malen uitvoeren
o Grens verhogen (naar bvb 135 mg/dl) maar door opgeschoven treshold kans
op vals neg veel hoger → misschien nog grotere fout
o Parameters met minder biologische variatie waardoor grafiek steiler wordt →
minder overlap → minder en problemen
→ aan de rest van verhaal koppelen + andere testen om vermoedelijke diagnose (bvb
diabetes mellitus) te confirmeren
6
, • Sensitiviteit = kans dat echt ziek dier als ziek wordt gediagnostiseerd = 1 -
o Slecht sensitieve test → veel vals neg
• Specificiteit = kans dat echt niet-ziek dier als gezond wordt gediagnostiseerd = 1 -
o Slecht specifieke test → veel vals pos
• Sensitiviteit: A/(A+C)
• Specificiteit: D/(B+D)
• Positief voorspellende waarde:
A/(A+B)
o = kans dat dier met pos
testresultaat echt ziek is
• Negatief voorspellende waarde:
D/(C+D)
o = kans dat dier met neg testresultaat wel degelijk gezond is
• Video bekijken! https://www.youtube.com/watch?v=QqgJHryKOSU
PRECISIE EN ACCURAATHEID
• Precisie van de meting
o Hoe dicht testresultaat bij werkelijkheid ligt
o Is een meetresultaat wel het ECHTE resultaat?
o CV (coëfficiënt of variation) = SD/gemiddelde
o Herhaalbaarheid van test op zelfde staal (10x zelfde staal analyseren →
telkens zelfde resultaat?)
o INTRA assay CV: zelfde staal 10x analyseren in 1 run (in 1 keer)
o INTER assay CV: zelfde staal analyseren, volgende dag nieuwe run en analyse,
telkens dag nadien
• Accuraatheid
o Herhaalbaarheid van test: liggen testresultaten dicht bij elkaar?
A: accuraat
en precies
B: accuraat,
wel precies
C: wel
accuraat
(metingen even ver van werkelijke waarde),
precies
D: accuraat, precies
7
, DIAGNOSE
• Cirkel moet rond zijn → indien toch nog symptomen: therapie veranderen
• Blefaroptosis = afhangende oogleden
• Epistaxis = bloeduitstroom uit neus
• Foto koe:
o Opgetrokken buik & rug (normaal vlakke lijn)
▪ Vaak door buikpijn (koliek) of bvb pleuritis
▪ Koliek = symptoom, ziekte (symptoom bijna nooit oorzaak van iets)
o Staat verzameld (poten onder lichaam)
8
