VK 4.4 Zelf richtlijnen en protocollen ontwikkelen
Leerdoelen:
de taken benoemen van verpleegkundigen ten aanzien van richtlijnontwikkeling
de taken benoemen van verpleegkundigen ten aanzien van het ontwikkelen van
protocollen op afdelingsniveau.
Literatuur:
Kremer, L.C.M., Burgers, J.S. & Tuut, M.K. (2014). Criteria voor goede richtlijnen. In:
Everdingen, J.J.E. van, Dreesens, D.H.H., Burgers, J.S., Swinkels, J.A., Barneveld, T.A. &
Weijden, T. van der (red.), Handboek evidence-based richtlijnontwikkeling.
Een leidraad voor de praktijk. Houten: Bohn Stafeu van Loghum [via mijnBSL]
H3.2: Richtlijn voor richtlijnen
Pool, A. (2007). Doordacht verplegen. Beroepsrollen van de bachelorverpleegkundige. Den
Haag: Lemma BV [Boekenlijst]
H7.7: Richtlijnen en protocollen
3.2 Richtlijn voor richtlijnen
3.2.1 Inleiding
Vele instituten, wetenschappelijke verenigingen en ook patiëntenverenigingen ontwikkelen
richtlijnen voor de Nederlandse gezondheidszorg. De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ vat de
aanbevelingen samen die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van een goede richtlijn in
Nederland. Het doel hiervan is om de kwaliteit van de richtlijnen te verhogen en om processen
rondom ontwikkeling, onderhoud, implementatie en evaluatie op elkaar af te stemmen. Zo vormt
de ‘Richtlijn voor richtlijnen’ de basis om meer uniformiteit in doelstelling, werkwijze en naleving in
richtlijnontwikkeling te verkrijgen van zowel nieuwe als herziene richtlijnen.
3.2.2 Samenstelling werkgroep en werkwijze
De leden van de werkgroep zijn allen richtlijnexperts, waaronder methodologen, artsen,
verpleegkundigen en patiëntenvertegenwoordigers. De werkgroep is in een wisselende
samenstelling driemaal bij elkaar geweest en heeft in 2012 de derde versie van de ‘Richtlijn voor
richtlijnen’ opgeleverd (Werkgroep Richtlijn voor richtlijnen). Bij de eerste versie van de ‘Richtlijn
voor richtlijnen’ (2010) is uitgegaan van de kennis van richtlijnexperts en van de criteria uit het
AGREE-instrument . Het instrument bevat 23 criteria, verdeeld over zes domeinen (onderwerp en
doel, betrokkenheid van belanghebbenden, methodologie, helderheid en presentatie, toepassing,
onafhankelijkheid van de opstellers), en een samenvattend algemeen oordeel.
3.2.3 De criteria
De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ is samengesteld uit twintig criteria voor het ontwikkelen en
implementeren van een richtlijn, met daarbij een korte toelichting.
De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ 2012
Voorbereidingsfase
1. Het onderwerp, het doel en de doelgroep van een richtlijn worden gekozen.
2. De initiatiefnemer van de richtlijn identifceert de primair betrokken beroepsorganisaties en
patiëntenorganisaties.
3. De primair betrokken organisaties kiezen de voorzitter en zijn verantwoordelijk voor het
functioneren van de voorzitter.
4. De primair betrokken organisaties formeren de werkgroep en stellen de werkwijze vast.
5. Bij alle fasen van richtlijnontwikkeling zijn inhoudsdeskundigen en methodologische experts
betrokken.
6. Het patiëntenperspectief maakt onderdeel uit van de richtlijn.
7. De invloed van belangenverstrengeling wordt zo veel mogelijk beperkt.
Ontwikkelfase
8. De richtlijnontwikkeling start met een knelpuntenanalyse.
9. Op grond van de knelpuntenanalyse worden specifeke uitgangsvragen opgesteld.
10. De literatuur wordt systematisch samengevat en transparant gepresenteerd door een
methodoloog en een inhoudsdeskundige.
11. De gebruikte methoden om de aanbevelingen op te stellen zijn transparant gepresenteerd.
12. De aanbevelingen zijn specifek geformuleerd.
13. Een richtlijn besteedt aandacht aan doelmatigheid.
14. Een richtlijn besteedt aandacht aan kennislacunes.
15. Een richtlijntekst kent vaste onderdelen.
16. Er worden producten opgeleverd die de toepassing van de richtlijn bevorderen.
Afrondingsfase
Leerdoelen:
de taken benoemen van verpleegkundigen ten aanzien van richtlijnontwikkeling
de taken benoemen van verpleegkundigen ten aanzien van het ontwikkelen van
protocollen op afdelingsniveau.
Literatuur:
Kremer, L.C.M., Burgers, J.S. & Tuut, M.K. (2014). Criteria voor goede richtlijnen. In:
Everdingen, J.J.E. van, Dreesens, D.H.H., Burgers, J.S., Swinkels, J.A., Barneveld, T.A. &
Weijden, T. van der (red.), Handboek evidence-based richtlijnontwikkeling.
Een leidraad voor de praktijk. Houten: Bohn Stafeu van Loghum [via mijnBSL]
H3.2: Richtlijn voor richtlijnen
Pool, A. (2007). Doordacht verplegen. Beroepsrollen van de bachelorverpleegkundige. Den
Haag: Lemma BV [Boekenlijst]
H7.7: Richtlijnen en protocollen
3.2 Richtlijn voor richtlijnen
3.2.1 Inleiding
Vele instituten, wetenschappelijke verenigingen en ook patiëntenverenigingen ontwikkelen
richtlijnen voor de Nederlandse gezondheidszorg. De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ vat de
aanbevelingen samen die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van een goede richtlijn in
Nederland. Het doel hiervan is om de kwaliteit van de richtlijnen te verhogen en om processen
rondom ontwikkeling, onderhoud, implementatie en evaluatie op elkaar af te stemmen. Zo vormt
de ‘Richtlijn voor richtlijnen’ de basis om meer uniformiteit in doelstelling, werkwijze en naleving in
richtlijnontwikkeling te verkrijgen van zowel nieuwe als herziene richtlijnen.
3.2.2 Samenstelling werkgroep en werkwijze
De leden van de werkgroep zijn allen richtlijnexperts, waaronder methodologen, artsen,
verpleegkundigen en patiëntenvertegenwoordigers. De werkgroep is in een wisselende
samenstelling driemaal bij elkaar geweest en heeft in 2012 de derde versie van de ‘Richtlijn voor
richtlijnen’ opgeleverd (Werkgroep Richtlijn voor richtlijnen). Bij de eerste versie van de ‘Richtlijn
voor richtlijnen’ (2010) is uitgegaan van de kennis van richtlijnexperts en van de criteria uit het
AGREE-instrument . Het instrument bevat 23 criteria, verdeeld over zes domeinen (onderwerp en
doel, betrokkenheid van belanghebbenden, methodologie, helderheid en presentatie, toepassing,
onafhankelijkheid van de opstellers), en een samenvattend algemeen oordeel.
3.2.3 De criteria
De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ is samengesteld uit twintig criteria voor het ontwikkelen en
implementeren van een richtlijn, met daarbij een korte toelichting.
De ‘Richtlijn voor richtlijnen’ 2012
Voorbereidingsfase
1. Het onderwerp, het doel en de doelgroep van een richtlijn worden gekozen.
2. De initiatiefnemer van de richtlijn identifceert de primair betrokken beroepsorganisaties en
patiëntenorganisaties.
3. De primair betrokken organisaties kiezen de voorzitter en zijn verantwoordelijk voor het
functioneren van de voorzitter.
4. De primair betrokken organisaties formeren de werkgroep en stellen de werkwijze vast.
5. Bij alle fasen van richtlijnontwikkeling zijn inhoudsdeskundigen en methodologische experts
betrokken.
6. Het patiëntenperspectief maakt onderdeel uit van de richtlijn.
7. De invloed van belangenverstrengeling wordt zo veel mogelijk beperkt.
Ontwikkelfase
8. De richtlijnontwikkeling start met een knelpuntenanalyse.
9. Op grond van de knelpuntenanalyse worden specifeke uitgangsvragen opgesteld.
10. De literatuur wordt systematisch samengevat en transparant gepresenteerd door een
methodoloog en een inhoudsdeskundige.
11. De gebruikte methoden om de aanbevelingen op te stellen zijn transparant gepresenteerd.
12. De aanbevelingen zijn specifek geformuleerd.
13. Een richtlijn besteedt aandacht aan doelmatigheid.
14. Een richtlijn besteedt aandacht aan kennislacunes.
15. Een richtlijntekst kent vaste onderdelen.
16. Er worden producten opgeleverd die de toepassing van de richtlijn bevorderen.
Afrondingsfase
