Samenvatting leerpsychologie

Leerpsychologie
Wat is leren?
Kernvraag: Hoe kun je als leerkracht het leren van kinderen in je klas faciliteren?
Leren: het zich zodanig eigen maken van nieuwe kennis, vaardigheden en inzichten dat het kind deze
zelfstandig kan toepassen in nieuwe situaties. Leren is een complex proces
 Bij leren is altijd sprake van een actieve activiteit  kwaliteit van dit proces is te meten aan
mate van betrokkenheid en zelfstandigheid

Geheugen (informatieverwerkingsmodel):
Sensorisch geheugen: Veel informatie komt hier binnen, door aandacht gaat klein deel naar ktg.
Korte termijn geheugen: Werkgeheugen, voor korte tijd een kleine hoeveelheid info opnemen.
Informatie wordt bewerkt en doorgestuurd naar lgt.
Lange termijn geheugen: Info opgeslagen en kan worden teruggehaald naar werkgeheugen en
gecombineerd worden met nieuwe informatie uit sensorisch geheugen

3 (te) smalle opvattingen van leren:
1. Alleen het bestuderen van teksten/boeken
2. Alleen ‘onderwezen worden’
3. Alleen het bewuste leren met overdrachtsprocessen

Leerpsychologie: probeert leerprocessen te verklaren en te begrijpen
 Leren met onthouden, begrijpen, toepassen en competentiegericht leren

Intentioneel of formeel leren: Leren dat wordt gestuurd, je bent bewust dat je leert.
Incidenteel of informeel leren: Vindt plaats in natuurlijke situaties, onbewust leren.




Bolhuis (2000): Formeel leren hoeft niet altijd intentioneel leren te zijn
 Een leerling kan tijdens de uitleg in de klas denken aan een feestje (wel formeel-niet
intentioneel) of juist iemand die thuis voorbereidt op een toets (niet formeel-wel intentioneel)
Goorhuis-Brouwer (2016): Bij het jonge kind moet spelend leren centraal staan ipv formeel leren
 Zo kunnen kinderen hun competenties (bij taal, sociaal-emotioneel) maximaal ontplooien

Aard van leren: Elk kind is in staat om te ontwikkelen, de een heeft meer tijd nodig en de ander
gebruikt een andere aanpak, dat hoort bij mensen
Een goede leerkracht (stimulator & begeleider):
 Elke leerling doet ertoe
 Niet bang om de lesplanning aan te passen
 Stelt hoge verwachtingen en doelen

Brouwers (2010): Een kind moet het zelf doen en inspanning leveren
 Uitkomsten van leren betreffen veranderingen in houding, kennis en vaardigheden
 Leren kan als individu, maar ook als groep

, Leren: Het ontstaan of tot stand brengen van relatief duurzame veranderingen in kennis, houding en
vaardigheden en/of in het vermogen om te leren, door middel van het selecteren, opnemen,
verwerken, integreren, vastleggen en gebruiken van en het betekenis geven aan informatie door
individuen, groepen.

Dimensie / categorie Loopt van: Via: Naar:
Plaats School, opleiding Werkplek Elders
Bewustzijn (bij de Onbewust leren, impliciet Bewust van werkdoel, alleen vagelijk Bewust van leerdoelen en
lerende) leren bewust van leren leerprocessen
Sturing Externe sturing Gedeelde sturing door lerende en Zelfsturing
externe instantie
Inhoud Gestructureerd en er Half gestructureerd, half Niet / slecht gedefinieerde,
bestaat consensus over ongestructureerd ongestructureerde problemen
Aansluiting Leren als aanbouwen Leren als verbouwen Leren als afbreken en
referentiekader opbouwen

Aanzet tot leren Uit eigen beweging Vanuit de sociale omgeving, vanuit Door een sturende instantie
problemen
Door wie Individu Groep (Deel)organisatie
Voor wie Persoon (leren als tool of Groep, organisatie en persoon zelf Groep, organisatie (leren als
personal development) tool of management)

4 vormen van leren naar inhoud
Cognitief leren  Kennis
 Memoriseren (gedicht, formule)
 Feitenkennis (Topografie, jaartallen)
 Inzicht (probleemoplossend denken)
Sociaal-affectief leren  Gevoelens, houdingen, sociale vaardigheden
 Relatief (zelfcontrole)
 Interactief (communicatie)
Psychomotorisch  automatismen
 Fietsen, pianospelen, breien
Competentieleren  Handelen
Integrativiteit, duurzaamheid, leerbaarheid, contextgebondenheid en handelingsgerichtheid

Ijsbergmodel geeft competentie goed weer
Bij competentie altijd samenhang tussen theorie en praktijk


Tweede indeling leerinhoud:
Declaratieve kennis  Kennis
 Feiten, begrippen, regels, definities, etc.
Procedurele kennis  (mentale) handelingen of (cognitieve) vaardigheden
 Vaardigheden, zoals vinden van pv

Leerstijlen
Oorspronkelijk:
 Wijze van waarnemen (analytisch of globaal)
 Veldafhankelijk of veldonafhankelijk (structuur)

, Later:
 De wijze van leren (aanpak, wijze, voorstellen)

Leerstijl (Vermunt): Een voor de lerende persoon kenmerkend
samenhangend geheel van leerstrategieën (aanpakken),
leermodellen (leren structuren) en leeroriëntaties (doelen,
houdingen)
 De leerstijl is veranderbaar o.i.v. de (leer)omgeving
Vier leerstijlen:
 Betekenisgericht: betekenis geven  Bijv. hoofd- en bijzaken
 Toepassingsgericht: direct toepassen in de praktijk
 Reproductiegericht: kennis reproduceren
 Ongericht: waarom en hoe van leren is onbekend (geen leerstijl)
Bij elke leerstijl 4 dimensies:
 Leeropvatting: wat versta je onder leren? (zelf kennis opbouwen)
 Leeroriëntatie: verwachtingen, motieven, houdingen en doelen (persoonlijke interesse)
 Regulatiestrategie: wie stuurt het leerproces? (zelf in de handen nemen)
 Verwerkingsstrategie: hoe worden leerinhouden verwerkt? (kritische omgang met leerstof)

Leerstijlen (Kolb): Leerstijlen op basis van ervaringen
Dromer: Concrete ervaring wordt overdracht (gereflecteerd)
Denker: vervolgens veralgemeniseerd (begripsvorming, denken)
Beslisser: een strategie bedacht voor soortgelijke situaties (experimenteren)
Doener: ervaringen opdoen (ervaren)
 Je leerstijl wordt bepaalt door waar jij begint, bijv. eerst experimenteren
 Als leerkracht moet je je bewust zijn van je eigen voorkeursstijl en die van
je leerlingen (afwisselen werkt motiverend & uitdagend)

Tegenargumenten leerstijlen:
 Wetenschappelijk bewijs ontbreekt
 Vele manieren van informatieverwerking worden gestimuleerd ipv één voorkeursstijl
 Effectiever om te focussen wat leerlingen gemeen hebben ipv de verschillen tussen leren bij
leerlingen
 (Kolb) Het moeten doorlopen van de cyclus in een vaste volgorde
 (Vermunt) Laat factoren als motivatie, emotioneel aspect en wijze van instructie er buiten

Leerstijlen & didactiek (afwisselend beroep op leerstijlenmodel Kolb):
 Reflectieve aanpak (dromer): start met concrete ervaringen en eindigt met reflectief observeren
 Zelfstudieaanpak (denker): reflectief waarnemen en vormen van concepten, zoeken naar logica
 Instructieaanpak (beslisser): Eerst duidelijke instructie, daarna verwerkingsopdrachten
 Oefenaanpak (doener): opdrachten uitvoeren zonder voorafgaande instructie, daarna reflectie

 Onderwijs is geen ‘onze size fits all’  Onderwijs moet meebewegen
Big picture: vorm van onderwijs waarbij leerlingen door het werken aan zelfgekozen doelen en
onderwerpen zelf sturing geven aan een gedeelte van hun onderwijs
Active learning classrooms: Leren actief maken door discussies en oplossingen zoeken

Microniveau: Dat wat jij doet in de klas