Table of Contents
Inleiding............................................................................................................................. 4
Hoeveel talen zijn er? .................................................................................................................4
Hoeveel sprekers hee5 een taal? ................................................................................................4
Waar komen talen vandaan? ......................................................................................................4
Wetenschappelijke verklaringen ...................................................................................................................4
Geografische verklaringen .............................................................................................................................5
Een defini;e van taal ..................................................................................................................5
Een voorbeeld van de compara<eve methode .............................................................................................6
Ferdinand de Saussure en het ontstaan van de moderne taalkunde ............................................6
Navolgers van de Saussure ..........................................................................................................8
De Praagse school .........................................................................................................................................8
Amerikaans structuralisme............................................................................................................................9
Noam Chomsky (2de grote naam in taalkunde) ............................................................................9
Chomsky als taalkundige ...............................................................................................................................9
Chomsky als filosoof ....................................................................................................................................10
Chomsky als ac<vist ....................................................................................................................................10
De opvaKngen van Chomsky .................................................................................................... 10
Fone-ek en fonologie....................................................................................................... 12
Menselijke spraak ..................................................................................................................... 12
Fone;ek en fonologie ............................................................................................................... 12
Defini<es: fone<ek en fonologie .................................................................................................................12
IPA ............................................................................................................................................ 13
consonanten ................................................................................................................................................14
Klinkers ........................................................................................................................................................14
Dis<nc<eve paren........................................................................................................................................14
Anatomische en fysiologische correlaten .................................................................................. 14
Ademhaling: proces.....................................................................................................................................15
Stemgeving: proces .....................................................................................................................................15
Resonan<e: proces ......................................................................................................................................15
Ar<cula<e: proces .......................................................................................................................................16
Klinkers ..................................................................................................................................... 16
Hoogte .........................................................................................................................................................16
realisa<e vooraan of achteraan ..................................................................................................................17
Gerondheid .................................................................................................................................................17
Frequen<es .................................................................................................................................................17
DiRong .........................................................................................................................................................17
Consonanten ............................................................................................................................ 17
Manier of wijze van ar<cula<e ....................................................................................................................18
Plaats van ar<cula<e ...................................................................................................................................18
Stemhebbend vs stemloos ..........................................................................................................................19
Foneemontwikkeling en fonologische ontwikkeling .................................................................. 19
Fonologische processen: .............................................................................................................................19
, Coar;cula;e ............................................................................................................................. 20
Klemtoon .....................................................................................................................................................20
Pragma-ek ...................................................................................................................... 20
Context ..................................................................................................................................... 21
Presupposi;e ............................................................................................................................ 21
deixis ........................................................................................................................................ 21
Taalhandelingen (Aus;n) .......................................................................................................... 22
3 deelhandelingen .................................................................................................................... 22
Locu<e .........................................................................................................................................................22
Illocu<e........................................................................................................................................................22
Perlocu<e ....................................................................................................................................................22
Taalhandelingen (Searle) ........................................................................................................... 23
taxonomie van illocu<e ...............................................................................................................................23
Speech act theory (Searle) ..........................................................................................................................23
Indirecte taalhandelingen (Searle) ............................................................................................ 24
Beleefdheid (Brown and Levinson) ............................................................................................ 25
Posi<eve beleefdheidsstrategieën ..............................................................................................................25
Nega<eve beleefdheisstrategieën ...............................................................................................................25
samenwerkingsprincipe en conversa;onele maximes (Grice) .................................................... 25
Morfologie ....................................................................................................................... 26
Inleiding ................................................................................................................................... 26
Wat is een woord?.......................................................................................................................................26
Tokens/ types, inhoudswoorden en func;ewoorden ................................................................. 27
Morfologie ................................................................................................................................ 28
Morfemen en allomorfen .......................................................................................................... 29
Soorten morfemen ......................................................................................................................................30
Allomorf ......................................................................................................................................................31
Uitzonderingen: portemanteaumorfemen en confixen ..............................................................................31
Soorten morfemen: kort samengevat .........................................................................................................32
Flexie ........................................................................................................................................ 32
Woordvorming.......................................................................................................................... 32
Composi<e ..................................................................................................................................................33
De deritva;e/ de afleiding ........................................................................................................ 34
Affixen (=suffix en prefix) = WVM (woordvormingsmorfeem) ....................................................................34
Conversie: verandering van woordsoort zonder morfologische verandering .............................................35
Gemo;veerdheid/mo;va;e ..................................................................................................... 35
Volledig gemo<veerde woordcombina<es..................................................................................................35
Gedeeltelijk gemo<veerde woordcombina<es ...........................................................................................35
Geïdiomiseerde woordcombina<es ............................................................................................................36
Ongemo<veerde woordcombina<es...........................................................................................................36
Fone<sch gemo<veerde woordcombina<es ...............................................................................................36
Uitzonderingen/ bijzonderheden .............................................................................................. 36
Kofferwoorden/ samensmel<ngen..............................................................................................................36
Verkor<ngen en legerwoorden ...................................................................................................................36
Verdubbelingen ...........................................................................................................................................36
, Ontleningen/ leenwoorden .........................................................................................................................37
Neologismen ...............................................................................................................................................37
Seman-ek ........................................................................................................................ 37
Betekenis is overal .................................................................................................................... 37
Klanken .................................................................................................................................... 37
Iconiciteit .....................................................................................................................................................37
Klanken, de sociale betekenis......................................................................................................................38
Zinnen ...................................................................................................................................... 39
“colorless green ideas sleep furiously” – Chomsky .....................................................................................39
Types betekenis ........................................................................................................................ 39
Lexicale betekenis .......................................................................................................................................39
Gramma<cale betekenis..............................................................................................................................40
Zinsbetekenis...............................................................................................................................................40
Seman<sche betekenis ................................................................................................................................41
Seman;sche theorieën ............................................................................................................. 42
Componen<ële analyse ...............................................................................................................................42
Prototypegebasseerde seman<ek ...............................................................................................................43
Theorie van conceptuele metafoor .............................................................................................................44
Metonymie ..................................................................................................................................................44
Seman<ek en pragma<ek: verschillen? .......................................................................................................44
Syntaxis ........................................................................................................................... 45
Wat is syntaxis? ........................................................................................................................ 45
Competen;e ............................................................................................................................. 45
Aanvaardbaarheid .................................................................................................................... 45
Taaltypologie ...............................................................................................................................................45
Lexicale categorieën, parts of speech, woordklassen, natures ................................................... 45
Overeenkomst syntaxis ............................................................................................................. 46
Aeankelijkheidssyntaxis ........................................................................................................... 47
Cons;tuerende syntaxis ............................................................................................................ 47
Hoe vindt men de bestanddelen/ onderdelen? ..........................................................................................48
Basisbegrippen ............................................................................................................................................50
Boom metafoor ...........................................................................................................................................50
Familie metafoor .........................................................................................................................................51
Onderschikte bijzinnen................................................................................................................................51
Recursie .......................................................................................................................................................51
Structuur hee5/ is betekenis of leidingen hebben zin ............................................................... 52
Informa<estructuur .....................................................................................................................................52
, Inleiding
Hoeveel talen zijn er?
Dit is niet echt bekend. Er zouden momenteel ongeveer 7168 talen zijn in de wereld, maar
dit getal staat nooit écht vast. Er worden namelijk nog steeds nieuwe talen ontdekt en er
sterven ook jaarlijks een aantal talen uit. Nieuwe talen worden bijvoorbeeld gecreëerd door
onder andere kolonialisme of de opsplitsing van landen (al is de opsplitsing van landen niet
alEjd een taalkundige kwesEe, maar vaak een naEonalisEsche of poliEeke kwesEe). TensloHe
veranderen talen steeds, en kunnen ze ontwikkelen tot een nieuwe taal. Een voorbeeld
hiervan is het Afrikaans.
Hoeveel sprekers hee3 een taal?
Dit is ook niet duidelijk. Er zijn namelijk veel mensen die in een meertalige omgeving zijn
opgegroeid (bijvoorbeeld Brussel) en die dus meertalig zijn. Dit maakt het moeilijk om de
exact aantal sprekers te meten. Nog een aantal redenen waarom het aantal sprekers nooit
exact zou kunnen zijn, zijn onder andere: methodologische problemen, de gelimiteerde
toegankelijkheid van enkele gebieden, mogelijke ongeleHerdheid van mensen en enkele
moeilijke poliEeke omstandigheden (de oorlog in Oekraïne, of het feit dat sommige regimes
een taal verbieden, zoals het Catalaans in Ejden van Franco. Het zou dan te gevaarlijk zijn om
je te uiten als een spreker van deze taal).
Waar komen talen vandaan?
Er zijn twee manieren om naar de oorsprong van talen te kijken. De wetenschappelijke
verklaring behandelt het ontstaan van talen (waarom zijn ze ontstaan?). De geografische
verklaring behandelt de plaats van het ontstaan van de talen (waar zijn ze ontstaan?).
Wetenschappelijke verklaringen
Onwetenschappelijke verklaring
De onwetenschappelijke verklaring beweert dat talen ontstaan zijn door een goddelijke
intervenEe. In dit geval gaat het over mythes. Denk maar aan de Toren van Babel.
De Toren van Babel is een bijbelverhaal dat gaat over een volk dat een toren bouwde om tot
aan God te geraken, en zo even mach<g te worden. God stak daar een stokje voor en zorgde
ervoor dat ze allemaal een andere taal spraken, en daarom niet meer met elkaar konden
communiceren. De bouw van de toren werd nadien gestaakt, en de mensen verspreiden zich
over de hele wereld.
Inleiding............................................................................................................................. 4
Hoeveel talen zijn er? .................................................................................................................4
Hoeveel sprekers hee5 een taal? ................................................................................................4
Waar komen talen vandaan? ......................................................................................................4
Wetenschappelijke verklaringen ...................................................................................................................4
Geografische verklaringen .............................................................................................................................5
Een defini;e van taal ..................................................................................................................5
Een voorbeeld van de compara<eve methode .............................................................................................6
Ferdinand de Saussure en het ontstaan van de moderne taalkunde ............................................6
Navolgers van de Saussure ..........................................................................................................8
De Praagse school .........................................................................................................................................8
Amerikaans structuralisme............................................................................................................................9
Noam Chomsky (2de grote naam in taalkunde) ............................................................................9
Chomsky als taalkundige ...............................................................................................................................9
Chomsky als filosoof ....................................................................................................................................10
Chomsky als ac<vist ....................................................................................................................................10
De opvaKngen van Chomsky .................................................................................................... 10
Fone-ek en fonologie....................................................................................................... 12
Menselijke spraak ..................................................................................................................... 12
Fone;ek en fonologie ............................................................................................................... 12
Defini<es: fone<ek en fonologie .................................................................................................................12
IPA ............................................................................................................................................ 13
consonanten ................................................................................................................................................14
Klinkers ........................................................................................................................................................14
Dis<nc<eve paren........................................................................................................................................14
Anatomische en fysiologische correlaten .................................................................................. 14
Ademhaling: proces.....................................................................................................................................15
Stemgeving: proces .....................................................................................................................................15
Resonan<e: proces ......................................................................................................................................15
Ar<cula<e: proces .......................................................................................................................................16
Klinkers ..................................................................................................................................... 16
Hoogte .........................................................................................................................................................16
realisa<e vooraan of achteraan ..................................................................................................................17
Gerondheid .................................................................................................................................................17
Frequen<es .................................................................................................................................................17
DiRong .........................................................................................................................................................17
Consonanten ............................................................................................................................ 17
Manier of wijze van ar<cula<e ....................................................................................................................18
Plaats van ar<cula<e ...................................................................................................................................18
Stemhebbend vs stemloos ..........................................................................................................................19
Foneemontwikkeling en fonologische ontwikkeling .................................................................. 19
Fonologische processen: .............................................................................................................................19
, Coar;cula;e ............................................................................................................................. 20
Klemtoon .....................................................................................................................................................20
Pragma-ek ...................................................................................................................... 20
Context ..................................................................................................................................... 21
Presupposi;e ............................................................................................................................ 21
deixis ........................................................................................................................................ 21
Taalhandelingen (Aus;n) .......................................................................................................... 22
3 deelhandelingen .................................................................................................................... 22
Locu<e .........................................................................................................................................................22
Illocu<e........................................................................................................................................................22
Perlocu<e ....................................................................................................................................................22
Taalhandelingen (Searle) ........................................................................................................... 23
taxonomie van illocu<e ...............................................................................................................................23
Speech act theory (Searle) ..........................................................................................................................23
Indirecte taalhandelingen (Searle) ............................................................................................ 24
Beleefdheid (Brown and Levinson) ............................................................................................ 25
Posi<eve beleefdheidsstrategieën ..............................................................................................................25
Nega<eve beleefdheisstrategieën ...............................................................................................................25
samenwerkingsprincipe en conversa;onele maximes (Grice) .................................................... 25
Morfologie ....................................................................................................................... 26
Inleiding ................................................................................................................................... 26
Wat is een woord?.......................................................................................................................................26
Tokens/ types, inhoudswoorden en func;ewoorden ................................................................. 27
Morfologie ................................................................................................................................ 28
Morfemen en allomorfen .......................................................................................................... 29
Soorten morfemen ......................................................................................................................................30
Allomorf ......................................................................................................................................................31
Uitzonderingen: portemanteaumorfemen en confixen ..............................................................................31
Soorten morfemen: kort samengevat .........................................................................................................32
Flexie ........................................................................................................................................ 32
Woordvorming.......................................................................................................................... 32
Composi<e ..................................................................................................................................................33
De deritva;e/ de afleiding ........................................................................................................ 34
Affixen (=suffix en prefix) = WVM (woordvormingsmorfeem) ....................................................................34
Conversie: verandering van woordsoort zonder morfologische verandering .............................................35
Gemo;veerdheid/mo;va;e ..................................................................................................... 35
Volledig gemo<veerde woordcombina<es..................................................................................................35
Gedeeltelijk gemo<veerde woordcombina<es ...........................................................................................35
Geïdiomiseerde woordcombina<es ............................................................................................................36
Ongemo<veerde woordcombina<es...........................................................................................................36
Fone<sch gemo<veerde woordcombina<es ...............................................................................................36
Uitzonderingen/ bijzonderheden .............................................................................................. 36
Kofferwoorden/ samensmel<ngen..............................................................................................................36
Verkor<ngen en legerwoorden ...................................................................................................................36
Verdubbelingen ...........................................................................................................................................36
, Ontleningen/ leenwoorden .........................................................................................................................37
Neologismen ...............................................................................................................................................37
Seman-ek ........................................................................................................................ 37
Betekenis is overal .................................................................................................................... 37
Klanken .................................................................................................................................... 37
Iconiciteit .....................................................................................................................................................37
Klanken, de sociale betekenis......................................................................................................................38
Zinnen ...................................................................................................................................... 39
“colorless green ideas sleep furiously” – Chomsky .....................................................................................39
Types betekenis ........................................................................................................................ 39
Lexicale betekenis .......................................................................................................................................39
Gramma<cale betekenis..............................................................................................................................40
Zinsbetekenis...............................................................................................................................................40
Seman<sche betekenis ................................................................................................................................41
Seman;sche theorieën ............................................................................................................. 42
Componen<ële analyse ...............................................................................................................................42
Prototypegebasseerde seman<ek ...............................................................................................................43
Theorie van conceptuele metafoor .............................................................................................................44
Metonymie ..................................................................................................................................................44
Seman<ek en pragma<ek: verschillen? .......................................................................................................44
Syntaxis ........................................................................................................................... 45
Wat is syntaxis? ........................................................................................................................ 45
Competen;e ............................................................................................................................. 45
Aanvaardbaarheid .................................................................................................................... 45
Taaltypologie ...............................................................................................................................................45
Lexicale categorieën, parts of speech, woordklassen, natures ................................................... 45
Overeenkomst syntaxis ............................................................................................................. 46
Aeankelijkheidssyntaxis ........................................................................................................... 47
Cons;tuerende syntaxis ............................................................................................................ 47
Hoe vindt men de bestanddelen/ onderdelen? ..........................................................................................48
Basisbegrippen ............................................................................................................................................50
Boom metafoor ...........................................................................................................................................50
Familie metafoor .........................................................................................................................................51
Onderschikte bijzinnen................................................................................................................................51
Recursie .......................................................................................................................................................51
Structuur hee5/ is betekenis of leidingen hebben zin ............................................................... 52
Informa<estructuur .....................................................................................................................................52
, Inleiding
Hoeveel talen zijn er?
Dit is niet echt bekend. Er zouden momenteel ongeveer 7168 talen zijn in de wereld, maar
dit getal staat nooit écht vast. Er worden namelijk nog steeds nieuwe talen ontdekt en er
sterven ook jaarlijks een aantal talen uit. Nieuwe talen worden bijvoorbeeld gecreëerd door
onder andere kolonialisme of de opsplitsing van landen (al is de opsplitsing van landen niet
alEjd een taalkundige kwesEe, maar vaak een naEonalisEsche of poliEeke kwesEe). TensloHe
veranderen talen steeds, en kunnen ze ontwikkelen tot een nieuwe taal. Een voorbeeld
hiervan is het Afrikaans.
Hoeveel sprekers hee3 een taal?
Dit is ook niet duidelijk. Er zijn namelijk veel mensen die in een meertalige omgeving zijn
opgegroeid (bijvoorbeeld Brussel) en die dus meertalig zijn. Dit maakt het moeilijk om de
exact aantal sprekers te meten. Nog een aantal redenen waarom het aantal sprekers nooit
exact zou kunnen zijn, zijn onder andere: methodologische problemen, de gelimiteerde
toegankelijkheid van enkele gebieden, mogelijke ongeleHerdheid van mensen en enkele
moeilijke poliEeke omstandigheden (de oorlog in Oekraïne, of het feit dat sommige regimes
een taal verbieden, zoals het Catalaans in Ejden van Franco. Het zou dan te gevaarlijk zijn om
je te uiten als een spreker van deze taal).
Waar komen talen vandaan?
Er zijn twee manieren om naar de oorsprong van talen te kijken. De wetenschappelijke
verklaring behandelt het ontstaan van talen (waarom zijn ze ontstaan?). De geografische
verklaring behandelt de plaats van het ontstaan van de talen (waar zijn ze ontstaan?).
Wetenschappelijke verklaringen
Onwetenschappelijke verklaring
De onwetenschappelijke verklaring beweert dat talen ontstaan zijn door een goddelijke
intervenEe. In dit geval gaat het over mythes. Denk maar aan de Toren van Babel.
De Toren van Babel is een bijbelverhaal dat gaat over een volk dat een toren bouwde om tot
aan God te geraken, en zo even mach<g te worden. God stak daar een stokje voor en zorgde
ervoor dat ze allemaal een andere taal spraken, en daarom niet meer met elkaar konden
communiceren. De bouw van de toren werd nadien gestaakt, en de mensen verspreiden zich
over de hele wereld.
