Methodiek van de diagnostiek
Hoorcollegesamenvatting
Radboud Universiteit
2023/2024
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Methodiek van de Diagnostiek................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: Klachtanalyse......................................................................................................................... 5
Hoorcollege 3 en 4: Probleemanalyse........................................................................................................... 10
Hoorcollege 5 en 6: Verklaringsanalyse........................................................................................................ 20
Hoorcollege 7: Indicatieanalyse.................................................................................................................... 32
In het tentamen wordt aan de hand van open vragen en opdrachten getoetst of de principes
van de diagnostische cyclus worden begrepen en kunnen worden toegepast. De
literatuurreader moet hierbij gebruikt worden en moet naar het tentamen worden
meegenomen (hierin mag je niet schrijven!). Het tentamen bestaat uit 16 of 17 vragen (die
weer uit abc kunnen bestaan). Je mag geen vertalend woordenboek meenemen.
,Hoorcollege 1: Methodiek van de Diagnostiek
Diagnostiek
Diagnostiek is niet het uitvoeren van testen, maar dit is een onderdeel ervan. Het betreft het
vaststellen van een DSM-classificatie (geen DSM-diagnose). Daarnaast is diagnostiek niet
beperkt tot het individu, maar omvat het ook de bredere context. Het is een normatieve
benadering die deels in hokjes denkt. Ook is meer dan slechts het toekennen van labels; het
vereist veel tijd en financiële middelen. Bovendien is diagnostiek altijd noodzakelijk.
Diagnostiek is een proces van informatieverzameling en -verwerking, met als doel antwoord
te krijgen op de hulpvraag van een cliënt of cliëntsysteem.
Diagnostische cyclus
In de Diagnostische Cyclus (DC) zijn de pijlen wederzijds, waardoor het mogelijk is om van
een fase terug te keren naar een eerdere fase. Hierdoor ontstaat een cyclisch proces. De
stippellijn is ook een mogelijke route, maar deze is minder logisch en vanzelfsprekend.
De DC begint met de aanmelding, gevolgd door de klachtenanalyse, waarbij het doel is om
de hulpvraag van de cliënt in kaart te brengen en een sterke therapeut-cliëntrelatie op te
bouwen. Dit gaat over de subjectieve beleving. De verhelderende vraag die hierbij hoort is:
Hoe moet ik verwoorden wat ik ten opzichte van mij/dit kind ervaar?
Daarna volgt de fase van de probleemanalyse, waarbij er gestreefd wordt naar een objectief
beeld van de situatie, inclusief sterke en zwakke punten van de client. De onderkennende
vraag die hierbij hoort is: Wat is er aan de hand?
Vervolgens komt de verklaringsanalyse, waarin onderzocht wordt welke factoren de
problemen in stand houden of verergeren, met als doel een passende behandeling te
bepalen. De verklarende vraag die hierbij hoort is: Waarom is dit aan de hand?
Ten slotte, in de indicatieanalyse, probeert men de oorzaken van de problemen vast te
stellen en wordt gezocht naar interventies die kunnen helpen, met de focus op
veranderbare, psychologische factoren. De indicerende vraag die hierbij hoort is: Wat moet
er gedaan worden/Hoe kan er het beste geholpen worden?
, Heuristieken
Heuristiek is een informele cognitieve strategie, die snel tot een zo goed mogelijk oordeel
leidt. Het zijn vaak vuistregels of verkorte denkroutes. Ze kunnen efficiënt zijn, maar ook tot
biases en vooroordelen leiden. Bij beschikbaarheidsheuristiek wordt het oordeel van de
hulpverlener over de waarschijnlijkheid dat iets zich voordoet, gevormd door het gemak
waarmee hij het zich kan inbeelden. De hulpverlener let dan op aspecten die beschikbaar,
relevant of opvallend zijn. Oftewel, de hulpverlener maakt op basis van beschikbare kennis
een keuze. Een voorbeeld hiervan is dat een hulpverlener meer geneigd is om de diagnose
van een bepaalde aandoening te overwegen bij een cliënt, simpelweg omdat ze recent een
soortgelijk geval in een training hebben besproken. Bij representativiteitsheuristiek wordt
de waarschijnlijkheid beoordeeld op basis van gelijkenis met een prototype. Een voorbeeld
van representativiteitsheuristiek is het volgende: Linda is 26, single, heeft een uitgesproken
mening, is erg intelligent. Als studente was ze zeer betrokken bij issues als me too en sociale
rechtvaardigheid, en ze nam deel aan klimaatdemonstraties. Wat is waarschijnlijker: (a)
Linda is bankmedewerker en (b) Linda is bankmedewerker en actief feministe. De meeste
mensen gaan voor B, maar de kans is groter dat Linda alleen een bankmedewerker is.
Een prototype is een karakteristiek voorbeeld; een hypothetische client die voor de clinicus
het beste beeld is van iemand met een bepaalde stoornis. Bij het gebruik van
prototypeheuristiek vergelijkt de hulpverlener een cliënt met prototypische beschrijvingen
van stoornissen. Vaak denkt men bijvoorbeeld bij een meisje sneller aan anorexia dan bij een
jongen.
Wetenschappelijk verantwoorde diagnostiek
Wetenschappelijk verantwoorde diagnostiek maakt gebruik van wetenschappelijk
empirische kennis en toetst veronderstellingen over de werkelijkheid aan feiten. Ook is er
transparantie gevolgde argumentatie en procedure. Tenslotte is in de loop der jaren meer
aandacht gekomen voor cliëntbetrokkenheid.
Hoorcollegesamenvatting
Radboud Universiteit
2023/2024
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: Methodiek van de Diagnostiek................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: Klachtanalyse......................................................................................................................... 5
Hoorcollege 3 en 4: Probleemanalyse........................................................................................................... 10
Hoorcollege 5 en 6: Verklaringsanalyse........................................................................................................ 20
Hoorcollege 7: Indicatieanalyse.................................................................................................................... 32
In het tentamen wordt aan de hand van open vragen en opdrachten getoetst of de principes
van de diagnostische cyclus worden begrepen en kunnen worden toegepast. De
literatuurreader moet hierbij gebruikt worden en moet naar het tentamen worden
meegenomen (hierin mag je niet schrijven!). Het tentamen bestaat uit 16 of 17 vragen (die
weer uit abc kunnen bestaan). Je mag geen vertalend woordenboek meenemen.
,Hoorcollege 1: Methodiek van de Diagnostiek
Diagnostiek
Diagnostiek is niet het uitvoeren van testen, maar dit is een onderdeel ervan. Het betreft het
vaststellen van een DSM-classificatie (geen DSM-diagnose). Daarnaast is diagnostiek niet
beperkt tot het individu, maar omvat het ook de bredere context. Het is een normatieve
benadering die deels in hokjes denkt. Ook is meer dan slechts het toekennen van labels; het
vereist veel tijd en financiële middelen. Bovendien is diagnostiek altijd noodzakelijk.
Diagnostiek is een proces van informatieverzameling en -verwerking, met als doel antwoord
te krijgen op de hulpvraag van een cliënt of cliëntsysteem.
Diagnostische cyclus
In de Diagnostische Cyclus (DC) zijn de pijlen wederzijds, waardoor het mogelijk is om van
een fase terug te keren naar een eerdere fase. Hierdoor ontstaat een cyclisch proces. De
stippellijn is ook een mogelijke route, maar deze is minder logisch en vanzelfsprekend.
De DC begint met de aanmelding, gevolgd door de klachtenanalyse, waarbij het doel is om
de hulpvraag van de cliënt in kaart te brengen en een sterke therapeut-cliëntrelatie op te
bouwen. Dit gaat over de subjectieve beleving. De verhelderende vraag die hierbij hoort is:
Hoe moet ik verwoorden wat ik ten opzichte van mij/dit kind ervaar?
Daarna volgt de fase van de probleemanalyse, waarbij er gestreefd wordt naar een objectief
beeld van de situatie, inclusief sterke en zwakke punten van de client. De onderkennende
vraag die hierbij hoort is: Wat is er aan de hand?
Vervolgens komt de verklaringsanalyse, waarin onderzocht wordt welke factoren de
problemen in stand houden of verergeren, met als doel een passende behandeling te
bepalen. De verklarende vraag die hierbij hoort is: Waarom is dit aan de hand?
Ten slotte, in de indicatieanalyse, probeert men de oorzaken van de problemen vast te
stellen en wordt gezocht naar interventies die kunnen helpen, met de focus op
veranderbare, psychologische factoren. De indicerende vraag die hierbij hoort is: Wat moet
er gedaan worden/Hoe kan er het beste geholpen worden?
, Heuristieken
Heuristiek is een informele cognitieve strategie, die snel tot een zo goed mogelijk oordeel
leidt. Het zijn vaak vuistregels of verkorte denkroutes. Ze kunnen efficiënt zijn, maar ook tot
biases en vooroordelen leiden. Bij beschikbaarheidsheuristiek wordt het oordeel van de
hulpverlener over de waarschijnlijkheid dat iets zich voordoet, gevormd door het gemak
waarmee hij het zich kan inbeelden. De hulpverlener let dan op aspecten die beschikbaar,
relevant of opvallend zijn. Oftewel, de hulpverlener maakt op basis van beschikbare kennis
een keuze. Een voorbeeld hiervan is dat een hulpverlener meer geneigd is om de diagnose
van een bepaalde aandoening te overwegen bij een cliënt, simpelweg omdat ze recent een
soortgelijk geval in een training hebben besproken. Bij representativiteitsheuristiek wordt
de waarschijnlijkheid beoordeeld op basis van gelijkenis met een prototype. Een voorbeeld
van representativiteitsheuristiek is het volgende: Linda is 26, single, heeft een uitgesproken
mening, is erg intelligent. Als studente was ze zeer betrokken bij issues als me too en sociale
rechtvaardigheid, en ze nam deel aan klimaatdemonstraties. Wat is waarschijnlijker: (a)
Linda is bankmedewerker en (b) Linda is bankmedewerker en actief feministe. De meeste
mensen gaan voor B, maar de kans is groter dat Linda alleen een bankmedewerker is.
Een prototype is een karakteristiek voorbeeld; een hypothetische client die voor de clinicus
het beste beeld is van iemand met een bepaalde stoornis. Bij het gebruik van
prototypeheuristiek vergelijkt de hulpverlener een cliënt met prototypische beschrijvingen
van stoornissen. Vaak denkt men bijvoorbeeld bij een meisje sneller aan anorexia dan bij een
jongen.
Wetenschappelijk verantwoorde diagnostiek
Wetenschappelijk verantwoorde diagnostiek maakt gebruik van wetenschappelijk
empirische kennis en toetst veronderstellingen over de werkelijkheid aan feiten. Ook is er
transparantie gevolgde argumentatie en procedure. Tenslotte is in de loop der jaren meer
aandacht gekomen voor cliëntbetrokkenheid.
