Goederenrecht
Hoofdstuk 1: De leer van de indeling van de goederen.
Afdeling 1: De goederen volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid.
1) Belang van deze indeling
Een voorwerp kan pas uitmaken van een zakelijk recht, als een rechtssubject de heerschappij
mag en kan uitoefenen.
Indeling volgens graad toe-eigeningsmogelijkheid: het gaat over de vraag of die heerschappij
wel mogelijk is.
2) Goederen in en buiten de handel
Boek 5 BW (verbintenissenrecht)
De voorwerp van de handel moet noodzakelijk zijn in de handel art. 5.48 BW.
Goederen in de handel: goederen die het voorwerp kunnen zijn van vermogensrechten, dus
van private toe-eigening en verhandeling tussen de burgers.
Goederen buiten de handel: in feite wel in aanmerking voor private toe-eigening en
verhandeling, maar in rechte is er een wettelijke beletsel. Deze goederen zijn vatbaar voor
zowel een overeenkomst als verjaring art. 5.48 en 3.26 BW.
3) Gemene voorwerpen
Deze behoren aan niemand toe en worden gebruikt in algemeen belang art. 3.43, lid 1 BW.
Bv. Zee, lucht, ..
Wegens een feitelijk beletsel zijn ze niet vatbaar voor exclusieve private toe-eigening in hun
totaliteit, maar voor een deel.
Bv. Een emmertje zeewater.
4) Goederen zonder eigenaar
Res nullius: roerende en onroerend goederen die geen eigenaar hebben en voor toe-eigening
vatbaar zijn art. 3.43, lid 2 BW. Kunnen van aard zijn:
- Ofwel nooit eigenaar gehad, maar wel voor toe-eigening vatbaar.
Bv. Vissen in de zee of in rivieren.
- Ofwel res derelictae = eigenaar afstand van die goederen gedaan.
Bv. Wat een eigenaar in de vuilbak gooit.
Onroerende goederen zonder eigenaar behoren tot de staat, maar de staat kan wel
aansprakelijkheidsvordering instellen tegen de vorige eigenaar die er afstand van deed voor
eventuele verbintenissen, waardedalingen of beschadigingen hieraan verbonden.
Roerende goederen zonder eigenaar zijn vatbaar voor private toe-eigening. Zolang die
persoon de verplichtingen naleeft art. 3.59, §2 BW.
Roerende goederen van nalatenschappen zonder erfgenamen komen opnieuw toe aan de
staat art. 4.42 BW.(wnr er geen bloedverwanten t.e.m. de 4 de graad, geen echtgenoot of
erfgenamen allemaal hebben verworpen)
5) Gevonden goederen
, Het gaat om zowel verloren goederen als res nullius schatten bedoeld.
Res nullius = ze hebben een eigenaar, maar momenteel onbekend.
Art. 3.58 en 3.59 BW.
Afdeling 2: De goederen volgens hun gebruik
1) Vervangbare en niet-vervangbare goederen
Vervangbare goederen: goederen die voor de nakoming van een verbintenis onderling
verwisselbaar zijn art. 3.44, lid 1 BW.
Niet-vervangbare goederen: geïndividualiseerde goederen.
Er wordt een onderscheid gemaakt om de wil van de partijen. Ook al zijn de goederen niet
intrinsiek gelijksoortig, de partijen kunnen dit onderling wel vervangbaar beschouwen.
Belang van onderscheid: van belang voor het verbintenissenrecht. De schuldenaar kan zich
bevrijden door een vervangende zaak te leveren, wanneer het voorwerp een vervangende
goed betreft.
Vervangbaar goed speelt enkel een rol bij schulden die een geldsom of een zekere
hoeveelheid vervangbare goederen tot voorwerp hebben art. 5.255 BW.
2) Verbruikbare en niet-verbruikbare goederen
Verbruikbare goederen: goederen die men niet kan gebruiken zonder in juridische of
materiële zin te beschikken art. 3.44, lid 2 BW. Het kan verloren gaan = feitelijk bv.
Etenswaren of juridisch bv. geld.
Niet-verbruikbare goederen: na het gebruik kan men perfect hetzelfde goed teruggeven.
Belang van onderscheid: art. 1874 Oud BW, belangrijk voor vruchtgebruik.
De vruchtgebruiker mag over het goed zelf niet beschikken.
Wanneer de vruchtgebruiker betrekking heeft op verbruikbare goederen, heeft hij het recht
die te gebruiken en verbruiken art. 3.148, 3° en 3.159 BW.
Oneigenlijk vruchtgebruik: vruchtgebruik van verbruikbare goederen.
3) Soortgoederen (genera) en bepaalde goederen (species)
Soortgoederen: goederen die slechts bepaald zijn naar hun maat, getal of gewicht (generieke
eigenschappen) art. 3.44, lid 3 BW.
Bepaalde goederen: ze zijn individueel bepaald.
Belang van onderscheid: speelt een rol bij de teruggave van het vruchtgebruik,
specialiteitsbeginsel zakelijke rechten en vermenging art. 3.159, lid 2 + 3.8 + 3.12 BW.
Verbintenissenrecht: leer overdracht van goederen en risicoleer.
Eigendomsrecht: eigendomsoverdracht van goederen van de overgang solo consensu
(wilsovereenstemmingen) tussen partijen art. 5.5 + 5.28 + 5.80 BW.
Afdeling 3: Roerende en onroerende goederen
1) Belang van deze indeling
summa diviso: indeling van deze goederen.
, Romeins recht: werd deze onderscheid al gemaakt. Fysiek criterium (verplaatsbaar en niet)
Gewoonterecht: ook, maar het economisch criterium (meer en minder waard)
Zekerheidsrechten: belangrijk voor de schuldvordering via zekerheidsrecht.
Bezitsbescherming: gelden er andere regels over verjaring.
2) Onroerende goederen
Uit hun aard: Niet alleen het aardoppervlak, maar ook de volumes erboven en eronder, zijn
bij uitstek onroerende goederen uit hun aard art. 3.47, lid 1 BW.
functionele dimensie: de samenstellende volumes ook opgenomen worden in nieuwe
definitie van het opstalrecht (art. 3.177 BW), dus tijdelijk los van de aardkorst een functie
hebben in het recht.
Ook ondergrond met eventuele minerale rijkdommen is onroerend uit zijn aard.
Door incorporatie: alle bouwwerken en beplantingen die doordat zij geïncorporeerd zijn in
onroerende goederen uit hun aard, hiervan een inherent bestanddeel vormen art. 3.47, lid 2
BW.
Het gaat om voorwerpen die duurzaam en gewoonlijk ermee verbonden zijn of erin
vastzitten. Beweeglijkheid vormt geen belet voor het onroerend goed art. 3.48, lid 2 BW.
Door bestemming: zijn de accessoria van een onroerend goed = in de mate dat zij aan
dezelfde persoon toebehoren, is een goed een accessorium van een ander goed, indien het
hieraan duurzaam verbonden of bevestigd is of ten dienste staat van de uitbating of
bewaring van het hoofdgoed art. 3.9 BW.
2 voorwaarden om een goed als onroerend door bestemming te kwalificeren:
- Goederen moeten dezelfde eigenaar hebben.
- Een duurzame verbinding of bevestiging vertonen met het onroerend goed of ten
dienste zijn van de uitbating of van de bewaring van het hoofdgoed
Waarom deze vereisten? Om het rechtmatig vertrouwen van derden te beschermen
Door hun voorwerp: de volgende vorderingen zijn onroerend door het voorwerp waarop ze
betrekking hebben.
- onroerende zakelijke rechten: enkel onroerend vermits ze enkel op een onroerend goed
betrekking kunnen hebben.
- onroerende schuldvorderingen: enkel vorderingen die een ‘geven’ van een onroerend
zakelijk recht inhouden.
- onroerende rechtsvorderingen: alle rechtsvorderingen die betrekking hebben op een
onroerend vermogensrecht.
- bezitsvorderingen: wanneer de persoon het onroerend goed dat hij vervreemd had, wil
terugkrijgen.
3) Roerende goederen
Vormen de restcategorie art. 3.47-3.49 BW.
intellectuele rechten, …
Afdeling 4: De publieke goederen
Hoofdstuk 1: De leer van de indeling van de goederen.
Afdeling 1: De goederen volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid.
1) Belang van deze indeling
Een voorwerp kan pas uitmaken van een zakelijk recht, als een rechtssubject de heerschappij
mag en kan uitoefenen.
Indeling volgens graad toe-eigeningsmogelijkheid: het gaat over de vraag of die heerschappij
wel mogelijk is.
2) Goederen in en buiten de handel
Boek 5 BW (verbintenissenrecht)
De voorwerp van de handel moet noodzakelijk zijn in de handel art. 5.48 BW.
Goederen in de handel: goederen die het voorwerp kunnen zijn van vermogensrechten, dus
van private toe-eigening en verhandeling tussen de burgers.
Goederen buiten de handel: in feite wel in aanmerking voor private toe-eigening en
verhandeling, maar in rechte is er een wettelijke beletsel. Deze goederen zijn vatbaar voor
zowel een overeenkomst als verjaring art. 5.48 en 3.26 BW.
3) Gemene voorwerpen
Deze behoren aan niemand toe en worden gebruikt in algemeen belang art. 3.43, lid 1 BW.
Bv. Zee, lucht, ..
Wegens een feitelijk beletsel zijn ze niet vatbaar voor exclusieve private toe-eigening in hun
totaliteit, maar voor een deel.
Bv. Een emmertje zeewater.
4) Goederen zonder eigenaar
Res nullius: roerende en onroerend goederen die geen eigenaar hebben en voor toe-eigening
vatbaar zijn art. 3.43, lid 2 BW. Kunnen van aard zijn:
- Ofwel nooit eigenaar gehad, maar wel voor toe-eigening vatbaar.
Bv. Vissen in de zee of in rivieren.
- Ofwel res derelictae = eigenaar afstand van die goederen gedaan.
Bv. Wat een eigenaar in de vuilbak gooit.
Onroerende goederen zonder eigenaar behoren tot de staat, maar de staat kan wel
aansprakelijkheidsvordering instellen tegen de vorige eigenaar die er afstand van deed voor
eventuele verbintenissen, waardedalingen of beschadigingen hieraan verbonden.
Roerende goederen zonder eigenaar zijn vatbaar voor private toe-eigening. Zolang die
persoon de verplichtingen naleeft art. 3.59, §2 BW.
Roerende goederen van nalatenschappen zonder erfgenamen komen opnieuw toe aan de
staat art. 4.42 BW.(wnr er geen bloedverwanten t.e.m. de 4 de graad, geen echtgenoot of
erfgenamen allemaal hebben verworpen)
5) Gevonden goederen
, Het gaat om zowel verloren goederen als res nullius schatten bedoeld.
Res nullius = ze hebben een eigenaar, maar momenteel onbekend.
Art. 3.58 en 3.59 BW.
Afdeling 2: De goederen volgens hun gebruik
1) Vervangbare en niet-vervangbare goederen
Vervangbare goederen: goederen die voor de nakoming van een verbintenis onderling
verwisselbaar zijn art. 3.44, lid 1 BW.
Niet-vervangbare goederen: geïndividualiseerde goederen.
Er wordt een onderscheid gemaakt om de wil van de partijen. Ook al zijn de goederen niet
intrinsiek gelijksoortig, de partijen kunnen dit onderling wel vervangbaar beschouwen.
Belang van onderscheid: van belang voor het verbintenissenrecht. De schuldenaar kan zich
bevrijden door een vervangende zaak te leveren, wanneer het voorwerp een vervangende
goed betreft.
Vervangbaar goed speelt enkel een rol bij schulden die een geldsom of een zekere
hoeveelheid vervangbare goederen tot voorwerp hebben art. 5.255 BW.
2) Verbruikbare en niet-verbruikbare goederen
Verbruikbare goederen: goederen die men niet kan gebruiken zonder in juridische of
materiële zin te beschikken art. 3.44, lid 2 BW. Het kan verloren gaan = feitelijk bv.
Etenswaren of juridisch bv. geld.
Niet-verbruikbare goederen: na het gebruik kan men perfect hetzelfde goed teruggeven.
Belang van onderscheid: art. 1874 Oud BW, belangrijk voor vruchtgebruik.
De vruchtgebruiker mag over het goed zelf niet beschikken.
Wanneer de vruchtgebruiker betrekking heeft op verbruikbare goederen, heeft hij het recht
die te gebruiken en verbruiken art. 3.148, 3° en 3.159 BW.
Oneigenlijk vruchtgebruik: vruchtgebruik van verbruikbare goederen.
3) Soortgoederen (genera) en bepaalde goederen (species)
Soortgoederen: goederen die slechts bepaald zijn naar hun maat, getal of gewicht (generieke
eigenschappen) art. 3.44, lid 3 BW.
Bepaalde goederen: ze zijn individueel bepaald.
Belang van onderscheid: speelt een rol bij de teruggave van het vruchtgebruik,
specialiteitsbeginsel zakelijke rechten en vermenging art. 3.159, lid 2 + 3.8 + 3.12 BW.
Verbintenissenrecht: leer overdracht van goederen en risicoleer.
Eigendomsrecht: eigendomsoverdracht van goederen van de overgang solo consensu
(wilsovereenstemmingen) tussen partijen art. 5.5 + 5.28 + 5.80 BW.
Afdeling 3: Roerende en onroerende goederen
1) Belang van deze indeling
summa diviso: indeling van deze goederen.
, Romeins recht: werd deze onderscheid al gemaakt. Fysiek criterium (verplaatsbaar en niet)
Gewoonterecht: ook, maar het economisch criterium (meer en minder waard)
Zekerheidsrechten: belangrijk voor de schuldvordering via zekerheidsrecht.
Bezitsbescherming: gelden er andere regels over verjaring.
2) Onroerende goederen
Uit hun aard: Niet alleen het aardoppervlak, maar ook de volumes erboven en eronder, zijn
bij uitstek onroerende goederen uit hun aard art. 3.47, lid 1 BW.
functionele dimensie: de samenstellende volumes ook opgenomen worden in nieuwe
definitie van het opstalrecht (art. 3.177 BW), dus tijdelijk los van de aardkorst een functie
hebben in het recht.
Ook ondergrond met eventuele minerale rijkdommen is onroerend uit zijn aard.
Door incorporatie: alle bouwwerken en beplantingen die doordat zij geïncorporeerd zijn in
onroerende goederen uit hun aard, hiervan een inherent bestanddeel vormen art. 3.47, lid 2
BW.
Het gaat om voorwerpen die duurzaam en gewoonlijk ermee verbonden zijn of erin
vastzitten. Beweeglijkheid vormt geen belet voor het onroerend goed art. 3.48, lid 2 BW.
Door bestemming: zijn de accessoria van een onroerend goed = in de mate dat zij aan
dezelfde persoon toebehoren, is een goed een accessorium van een ander goed, indien het
hieraan duurzaam verbonden of bevestigd is of ten dienste staat van de uitbating of
bewaring van het hoofdgoed art. 3.9 BW.
2 voorwaarden om een goed als onroerend door bestemming te kwalificeren:
- Goederen moeten dezelfde eigenaar hebben.
- Een duurzame verbinding of bevestiging vertonen met het onroerend goed of ten
dienste zijn van de uitbating of van de bewaring van het hoofdgoed
Waarom deze vereisten? Om het rechtmatig vertrouwen van derden te beschermen
Door hun voorwerp: de volgende vorderingen zijn onroerend door het voorwerp waarop ze
betrekking hebben.
- onroerende zakelijke rechten: enkel onroerend vermits ze enkel op een onroerend goed
betrekking kunnen hebben.
- onroerende schuldvorderingen: enkel vorderingen die een ‘geven’ van een onroerend
zakelijk recht inhouden.
- onroerende rechtsvorderingen: alle rechtsvorderingen die betrekking hebben op een
onroerend vermogensrecht.
- bezitsvorderingen: wanneer de persoon het onroerend goed dat hij vervreemd had, wil
terugkrijgen.
3) Roerende goederen
Vormen de restcategorie art. 3.47-3.49 BW.
intellectuele rechten, …
Afdeling 4: De publieke goederen
