Hfst 1: Algemene begrippen
1.1 Wat is een kaart?
Grafische voorstelling van zaken en verschijnselen op het opp vd aarde
Woord cartografie: oorkonde/papyrusblad + tekenen/beschrijving
1.2 Eigenschappen van een kaart
Topografie deel van geodesie → steeds op gedeelte vd aarde werken (max 40km x 40km) om
kromming vd aarde niet in rekening te hoeven brengen
Onmogelijk om van uitgestrekt gebied op aarde een kaart te maken zonder vervormingen
1.3 Soorten cartografie
1.3.1 Wiskundige cartografie
Volgens welke stelsels van vergelijkingen kunnen we de 2D coördinaten van de 3D punten op de
aarde vinden?
1.3.2 Praktische cartografie
Het geheel van de handelingen die nodig zijn voor het vervaardigen van de kaarten
Theoretische cartografie: bekommert zich over het ontwerp, de vormgeving en het gebruik van de
kaarten
1.4 Soorten kaarten
1.4.1 In functie van hun wijze van tot stand komen
Oorspronkelijke kaarten
Door een werkmethode tot stand gekomen
Bv gemeten kaarten of fotogrammetrische kaarten
Afgeleide kaarten
Door ontlenen van geg aan bestaande kaarten tot stand gekomen
Minder nauwkeurig (zeker als verkleind wordt)
Fotokaarten
Door montage van luchtfoto’s verkregen
1.4.2 In functie van wat er op staat afgebeeld
Kadaster kaarten
Kadaster heeft kadastrale grenzen van percelen aangeduid + nodige symbolen en tekens
Vervaardigd door kadaster
Grootschalige kaarten
Op schaal 1/1000 of 1/2000.
Dienen voor allerlei technische toepassingen, bv opstellen van kadasterplan
,Topografische kaarten
Voorstelling van topografie van een terrein zoals ter plaatse wordt waargenomen
Metrisch en conventioneel (volgens bepaalde schaal & gebeurt met afgesproken tekens)
Zichtbare gegevens (rivieren etc) + niet-zichtbare geg (hoogtelijnen etc)
Topografische kaart België: door NGI gemaakt
Algemene kaarten van België
Heel kleine schaal (1/250.000 tot 1/1.000.000)
Voor bv toerisme
Hoogtekaarten
Geven hoogteligging van een gebied
Kan met hoogtelijnen of kleurlegende
Bodemkaarten
Geven grondsoorten van bepaald gebied
1.4.3 In functie van de schaalgrootte
Noemer vd breuk = groot getal → kleinschalige kaarten
Beslaan groot gebied
Vanaf 1/10.000
Noemer vd breuk = klein → grootschalige kaarten
Nauwkeuriger als kleinschalige kaarten
Aanduiding van een schaal
Breuk OF schaalstok (met of zonder voorstuk)
Voorstuk: maakt het makkelijker om met
meetpasser een correcte aflezing te doen op de
kaart
1.5 Nauwkeurigheid van een kaart
Nauwkeurigheid → afh van doel en gebruik van kaart
Bv wegenkaart voor route af te lezen: moet zich vlot ku op oriënteren en gemakkelijk ku overzien hoe
hij moet rijden. Of elke bocht in de weg nu precies op de kaart staat of niet, is in dit geval van veel
minder groot belang
➔ Wegen meestal breder voorgesteld dan ze eigenlijk zijn
➔ Generalisatie vh kaartbeeld
1.6 Declinatiediagram
Op dergelijk diagram vinden we drie pijlen terug die de volgende richtingen aanduiden:
• Geografisch noorden
• Magnetisch noorden
• Noorden van de kaart (kaarthoek/Y-as/…)
, 1.6.1 Geografische noorden
Aangegeven door de aardrotatieas
Fictieve punt waar aardrotatieas de aarde snijdt aan de Noordpool
Snijpunt van de meridianen op een kaart
Gyroscopen om richting geografische noorden aan te geven
1.6.2 Magnetische noorden
Aangegeven door magnetische veld vd aarde
1.6.3 Noorden vd kaart
De richting van de Y-as op de kaart
1.6.4 Declinatiehoeken
Magnetische declinatie
Het geografisch noorden en het magnetische noorden liggen niet op dezelfde plaats
door de precessie van de aardrotatieas
(precessie = verwijst naar de langzame draaibeweging van de aardas rond
een denkbeeldige verticale as. Deze beweging ontstaat als gevolg van de
koppelwerking tussen de zwaartekracht van de zon en de maan op de
afgeplatte vorm van de aarde.)
➔ Magnetische noorden beweegt
Magnetische declinatie/variatie = hoek tussen het magnetisch en het geografische
noorden
Kompasrooster: geeft magn declinatiehoek + jaartal + jaarlijkse toename/afname
vd declinatiehoek
Magn declinatie voor elk punt anders
Topografische kaart: declinatie aangegeven voor het middelpunt van de kaart.
Meridiaanconvergentie
Hoek gevormd door de richtingen van het geografische noorden en het noorden van de kaart
(richting van de y-as of richting van het vierkantennet,…)
Declinatie tov het vierkantennet
Hoek tussen de verticale richting van het vierkantennet en het magn noorden
Grafische voorstelling
Afbeelding:
• MN: magnetische noorden, het wordt ook vaak aangeduid met een pijltje
met een kleine kompasnaald
• GN: geografische noorden, vaak afgebeeld als een sterretje: het
geografische noorden is ongeveer aangegeven door de plaats van de
poolster.
• KN: het kaartnoorden.
1.1 Wat is een kaart?
Grafische voorstelling van zaken en verschijnselen op het opp vd aarde
Woord cartografie: oorkonde/papyrusblad + tekenen/beschrijving
1.2 Eigenschappen van een kaart
Topografie deel van geodesie → steeds op gedeelte vd aarde werken (max 40km x 40km) om
kromming vd aarde niet in rekening te hoeven brengen
Onmogelijk om van uitgestrekt gebied op aarde een kaart te maken zonder vervormingen
1.3 Soorten cartografie
1.3.1 Wiskundige cartografie
Volgens welke stelsels van vergelijkingen kunnen we de 2D coördinaten van de 3D punten op de
aarde vinden?
1.3.2 Praktische cartografie
Het geheel van de handelingen die nodig zijn voor het vervaardigen van de kaarten
Theoretische cartografie: bekommert zich over het ontwerp, de vormgeving en het gebruik van de
kaarten
1.4 Soorten kaarten
1.4.1 In functie van hun wijze van tot stand komen
Oorspronkelijke kaarten
Door een werkmethode tot stand gekomen
Bv gemeten kaarten of fotogrammetrische kaarten
Afgeleide kaarten
Door ontlenen van geg aan bestaande kaarten tot stand gekomen
Minder nauwkeurig (zeker als verkleind wordt)
Fotokaarten
Door montage van luchtfoto’s verkregen
1.4.2 In functie van wat er op staat afgebeeld
Kadaster kaarten
Kadaster heeft kadastrale grenzen van percelen aangeduid + nodige symbolen en tekens
Vervaardigd door kadaster
Grootschalige kaarten
Op schaal 1/1000 of 1/2000.
Dienen voor allerlei technische toepassingen, bv opstellen van kadasterplan
,Topografische kaarten
Voorstelling van topografie van een terrein zoals ter plaatse wordt waargenomen
Metrisch en conventioneel (volgens bepaalde schaal & gebeurt met afgesproken tekens)
Zichtbare gegevens (rivieren etc) + niet-zichtbare geg (hoogtelijnen etc)
Topografische kaart België: door NGI gemaakt
Algemene kaarten van België
Heel kleine schaal (1/250.000 tot 1/1.000.000)
Voor bv toerisme
Hoogtekaarten
Geven hoogteligging van een gebied
Kan met hoogtelijnen of kleurlegende
Bodemkaarten
Geven grondsoorten van bepaald gebied
1.4.3 In functie van de schaalgrootte
Noemer vd breuk = groot getal → kleinschalige kaarten
Beslaan groot gebied
Vanaf 1/10.000
Noemer vd breuk = klein → grootschalige kaarten
Nauwkeuriger als kleinschalige kaarten
Aanduiding van een schaal
Breuk OF schaalstok (met of zonder voorstuk)
Voorstuk: maakt het makkelijker om met
meetpasser een correcte aflezing te doen op de
kaart
1.5 Nauwkeurigheid van een kaart
Nauwkeurigheid → afh van doel en gebruik van kaart
Bv wegenkaart voor route af te lezen: moet zich vlot ku op oriënteren en gemakkelijk ku overzien hoe
hij moet rijden. Of elke bocht in de weg nu precies op de kaart staat of niet, is in dit geval van veel
minder groot belang
➔ Wegen meestal breder voorgesteld dan ze eigenlijk zijn
➔ Generalisatie vh kaartbeeld
1.6 Declinatiediagram
Op dergelijk diagram vinden we drie pijlen terug die de volgende richtingen aanduiden:
• Geografisch noorden
• Magnetisch noorden
• Noorden van de kaart (kaarthoek/Y-as/…)
, 1.6.1 Geografische noorden
Aangegeven door de aardrotatieas
Fictieve punt waar aardrotatieas de aarde snijdt aan de Noordpool
Snijpunt van de meridianen op een kaart
Gyroscopen om richting geografische noorden aan te geven
1.6.2 Magnetische noorden
Aangegeven door magnetische veld vd aarde
1.6.3 Noorden vd kaart
De richting van de Y-as op de kaart
1.6.4 Declinatiehoeken
Magnetische declinatie
Het geografisch noorden en het magnetische noorden liggen niet op dezelfde plaats
door de precessie van de aardrotatieas
(precessie = verwijst naar de langzame draaibeweging van de aardas rond
een denkbeeldige verticale as. Deze beweging ontstaat als gevolg van de
koppelwerking tussen de zwaartekracht van de zon en de maan op de
afgeplatte vorm van de aarde.)
➔ Magnetische noorden beweegt
Magnetische declinatie/variatie = hoek tussen het magnetisch en het geografische
noorden
Kompasrooster: geeft magn declinatiehoek + jaartal + jaarlijkse toename/afname
vd declinatiehoek
Magn declinatie voor elk punt anders
Topografische kaart: declinatie aangegeven voor het middelpunt van de kaart.
Meridiaanconvergentie
Hoek gevormd door de richtingen van het geografische noorden en het noorden van de kaart
(richting van de y-as of richting van het vierkantennet,…)
Declinatie tov het vierkantennet
Hoek tussen de verticale richting van het vierkantennet en het magn noorden
Grafische voorstelling
Afbeelding:
• MN: magnetische noorden, het wordt ook vaak aangeduid met een pijltje
met een kleine kompasnaald
• GN: geografische noorden, vaak afgebeeld als een sterretje: het
geografische noorden is ongeveer aangegeven door de plaats van de
poolster.
• KN: het kaartnoorden.
