Thema I 3. De bepaaldheid van het recht: de visie van Paul Scholten
1. Inleiding
Tijdens de vorige bijeenkomsten hebben we de visies van het
rechtsrealisme, H.L.A. Hart en Ronald Dworkin op de bepaaldheid van
het recht bestudeerd. Tijdens deze bijeenkomst sluiten we de bespreking
van het thema van de bepaaldheid van het recht af met een bespreking
van de visie van Paul Scholten. Daarmee verplaatsen we de discussie
over de bepaaldheid van het recht vanuit het Anglo-Amerikaanse naar
het Nederlandstalige debat. Scholten schreef zijn belangrijkste boek over
de bepaaldheid van het recht als Algemeen deel (gepubliceerd in 1931)
voor de civielrechtelijke Asser-serie, waarin hij het begrip rechtsvinding
hanteert. Scholten gaat er vanuit dat rechtsvinding niet het eenvoudigweg
toepassen van regels is op de feiten in een casus, maar dat er altijd sprake
is van een sprong tussen de regels en hun toepassing. Hij zet zich dus af
tegen het klassieke ‘subsumptiemodel’ van rechterlijk redeneren, waarin
de rechter enerzijds de feiten vaststelt en anderzijds de relevante
rechtsregel(s) en die rechtsregel(s) vervolgens toepast op de feiten, waar
dan automatisch de uitkomst uit zou rollen. We zullen zien dat
interpretatiemethoden, redeneerwijzen en rechtsbeginselen een
belangrijke rol spelen in Scholtens rechtsvindingsleer.
Het hoorcollege wordt verzorgd door Jeroen Kiewiet die ingaat op de
problematiek die aanleiding voor Scholten was om zijn
rechtsvindingsleer te ontwikkelen. Tevens wordt ingegaan op de
klassieke canon van interpretatiemethoden. De interpretatiemethoden
zullen kritisch besproken worden. Ten slotte wordt, ter afsluiting van
thema I, een overzicht gegeven van de verschillende visies op de
bepaaldheid van het recht.
2. Leerdoelen
- Kennis en inzicht in de interpretatiemethoden.
- Inzicht in het gebruik van interpretatiemethoden.
- Inzicht in het verschil tussen interpretatiemethoden en
redeneerwijzen.
, - Kennis van de plaats van beginselen in de rechtsvinding.
- Kennis van Scholtens ‘sprong’ en de rol van het geweten bij de
beslissing.
- Kunnen analyseren van de verschillen en overeenkomsten tussen de
posities van het rechtsrealisme, Hart, Dworkin en Scholten.
3. Literatuur
- SCHOLTEN 1974
P. Scholten, Mr. C. Asser’s handleiding tot de beoefening van het
Nederlands Burgerlijk Recht. Algemeen Deel, Deventer: Kluwer 1974, §
2, p. 7-12; § 9-§ 12, p. 33-48; § 15, p. 60-68; § 25, p. 116-120; § 28, p.
129-135. (Reader p. 59-83).
4. Opdrachten en vragen
A. Paul Scholten en het rechtsvindingsdebat
1. In de laatste alinea van § 2 reader op p. 62 (origineel op p. 12) schrijft
Scholten:
‘De concrete rechtsverhouding, mogen we concluderen, hangt niet
alleen van regels af, ook van beslissingen. En die beslissingen
worden op haar beurt niet alleen door subsumptie onder regels
gevonden.’
Wat is de consequentie van bovenstaande gedachte van Scholten voor de
rechtsbronnen die de rechter in acht moet nemen bij een beslissing?
Naast de wet moet de rechter ook rekening houden met andere
rechtsbronnen; “in de eerste plaats de wet in haar betekenis naar
spraakgebruik, dan tekstgeschiedenis, traditie, gewoonte, analogie
en verfijning en wat dies meer zij”.
2. Als beslissingen ‘niet alleen door subsumptie onder regels gevonden’
worden, hoe worden beslissingen volgens Scholten dan ‘gevonden’?
“Doch als de beslissing niet krachtens een logisch schema afgeleid
kan worden uit bepaalde gegevens, hoe wordt zij dan gevonden? Een
oud beeld kan ons hier op weg helpen: dat van de weegschaal van
1. Inleiding
Tijdens de vorige bijeenkomsten hebben we de visies van het
rechtsrealisme, H.L.A. Hart en Ronald Dworkin op de bepaaldheid van
het recht bestudeerd. Tijdens deze bijeenkomst sluiten we de bespreking
van het thema van de bepaaldheid van het recht af met een bespreking
van de visie van Paul Scholten. Daarmee verplaatsen we de discussie
over de bepaaldheid van het recht vanuit het Anglo-Amerikaanse naar
het Nederlandstalige debat. Scholten schreef zijn belangrijkste boek over
de bepaaldheid van het recht als Algemeen deel (gepubliceerd in 1931)
voor de civielrechtelijke Asser-serie, waarin hij het begrip rechtsvinding
hanteert. Scholten gaat er vanuit dat rechtsvinding niet het eenvoudigweg
toepassen van regels is op de feiten in een casus, maar dat er altijd sprake
is van een sprong tussen de regels en hun toepassing. Hij zet zich dus af
tegen het klassieke ‘subsumptiemodel’ van rechterlijk redeneren, waarin
de rechter enerzijds de feiten vaststelt en anderzijds de relevante
rechtsregel(s) en die rechtsregel(s) vervolgens toepast op de feiten, waar
dan automatisch de uitkomst uit zou rollen. We zullen zien dat
interpretatiemethoden, redeneerwijzen en rechtsbeginselen een
belangrijke rol spelen in Scholtens rechtsvindingsleer.
Het hoorcollege wordt verzorgd door Jeroen Kiewiet die ingaat op de
problematiek die aanleiding voor Scholten was om zijn
rechtsvindingsleer te ontwikkelen. Tevens wordt ingegaan op de
klassieke canon van interpretatiemethoden. De interpretatiemethoden
zullen kritisch besproken worden. Ten slotte wordt, ter afsluiting van
thema I, een overzicht gegeven van de verschillende visies op de
bepaaldheid van het recht.
2. Leerdoelen
- Kennis en inzicht in de interpretatiemethoden.
- Inzicht in het gebruik van interpretatiemethoden.
- Inzicht in het verschil tussen interpretatiemethoden en
redeneerwijzen.
, - Kennis van de plaats van beginselen in de rechtsvinding.
- Kennis van Scholtens ‘sprong’ en de rol van het geweten bij de
beslissing.
- Kunnen analyseren van de verschillen en overeenkomsten tussen de
posities van het rechtsrealisme, Hart, Dworkin en Scholten.
3. Literatuur
- SCHOLTEN 1974
P. Scholten, Mr. C. Asser’s handleiding tot de beoefening van het
Nederlands Burgerlijk Recht. Algemeen Deel, Deventer: Kluwer 1974, §
2, p. 7-12; § 9-§ 12, p. 33-48; § 15, p. 60-68; § 25, p. 116-120; § 28, p.
129-135. (Reader p. 59-83).
4. Opdrachten en vragen
A. Paul Scholten en het rechtsvindingsdebat
1. In de laatste alinea van § 2 reader op p. 62 (origineel op p. 12) schrijft
Scholten:
‘De concrete rechtsverhouding, mogen we concluderen, hangt niet
alleen van regels af, ook van beslissingen. En die beslissingen
worden op haar beurt niet alleen door subsumptie onder regels
gevonden.’
Wat is de consequentie van bovenstaande gedachte van Scholten voor de
rechtsbronnen die de rechter in acht moet nemen bij een beslissing?
Naast de wet moet de rechter ook rekening houden met andere
rechtsbronnen; “in de eerste plaats de wet in haar betekenis naar
spraakgebruik, dan tekstgeschiedenis, traditie, gewoonte, analogie
en verfijning en wat dies meer zij”.
2. Als beslissingen ‘niet alleen door subsumptie onder regels gevonden’
worden, hoe worden beslissingen volgens Scholten dan ‘gevonden’?
“Doch als de beslissing niet krachtens een logisch schema afgeleid
kan worden uit bepaalde gegevens, hoe wordt zij dan gevonden? Een
oud beeld kan ons hier op weg helpen: dat van de weegschaal van
