Inleiding psychologische dienstverlening
Maak de extra testjes in de cursus!
Inleiding
“De psychologisch consulent faciliteert psychische en gedragsmatige
veranderingsprocessen gericht op het voorkomen en inperken van
psychosociale problemen, en op het beschermen en bevorderen van
welbevinden en gezondheid.”
- Faciliteren: betekent makkelijker maken, mee mogelijk maken,
begeleiden. Je doet het dus niet alleen, maar in relatie met een
cliënt(systeem) en de context (school, thuis, werk, hulpverlening,...)
- Processen: verwijst naar een dynamiek, een wisselwerking tussen
elementen en opeenvolging van gebeurtenissen. Dit vraagt een
grondige analyse en continu afgestemde begeleiding.
- Voorkomen, inperken, beschermen en bevorderen: jouw hulp kan
allerlei doelen dienen. Naast directe aanpak zet je ook in op
preventie, ondersteunen van groei en herstel.
- Psychosociale problemen, welbevinden en gezondheid: de focus ligt
niet enkel op wat slecht gaat, maar ook op wat goed gaat in een
zeer breed spectrum van de menselijke belevingswereld.
- Psychisch en gedragsmatig: slaat op innerlijke én uitwendige
psychische toestanden of ervaringen
Bij psychologische dienstverlening is het belangrijk om niet zomaar aan de
slag te gaan, denk goed na en stel de juiste vragen op het juiste moment.
Psychologische werken
De dienstverlening vertrekt steeds bij een cliënt die een vraag stelt. We
komen dus pas in actie wanneer een cliënt zich tot een psychologisch
consulent richt. We kunne pas tussenkomen wanneer iemand een
probleem, nood, vraag formuleert en onze tussenkomst wilt.
Psychologische dienstverlening in een relatiewijze
Met psychologische dienstverlening gaan we een relatie aan.
Je zal mensen ontmoeten die al eerder goed bedoeld advies kregen maar
hier niet het gewenste resultaat mee kregen. Het is niet zoals een
kookboek dat exacte stappen heeft naar het ideale resultaat.
We spreken over ‘afgestemd op cliënt in/en context’. Maar hoe moeten we
afstemmen?
- Je zal de ander moeten lezen.
- Jezelf en de ander bevragen.
- Veronderstellingen maken
- Je zal een onderscheid moeten maken tussen wat iemand voelt en
verwacht, wat iemand zegt en doet, wat iemand eigenlijk wil zeggen
of bereiken. Deze dingen zijn iet zomaar allemaal hetzelfde.
Psychologische grondhouding
,Cirkel van Lambert.
Welke factoren kunnen een verschil maken in de uitkomst van
psychotherapie:
- 15% kan toegeschreven worden aan de specifieke techniek (dwz.
toepassing van de psychologische stroming). Dit is de kennis in het
hoofd van de dienstverlener.
- 15%, namelijk de verwachting over de kennis van de dienstverlener.
- 40% wordt bepaald door wat er zich buiten de
dienstverleningssituatie bevindt en waar we dus géén invloed op
hebben.
- 30% gemeenschappelijke factoren zoals de verstandhouding en
werkrelatie met je cliënt, het bieden van hoop en scheppen van een
klimaat waarin ruimte voor verandering wordt gecreëerd. Deze 30%
speelt zich af tijdens je contact en interactie met je cliënt.
Geen één diagnostiek of
dienstverlening werkt zonder een
professionele grondhouding. Maar
wat verstaan we onder een
professionele grondhouding?
- Deontologie en ethiek:
respectvol, integer en
verantwoordelijk zijn. Je stelt
jezelf open voor anderen en
kunt perspectief nemen.
- Empathie: je kunt omgaan met
gevoelens en feedback.
- Je kunt initiatief nemen en
gesprekken aangaan met betrokkenen.
- Je beseft dat samenwerken belangrijk is en kunt een werkrelatie lang
aanhouden.
- Je bent onderzoeken en kritisch: je kunt je eigen professioneel
handelen bijsturen en verder ontwikkelen.
Empathie = meedenken, meevoelen en spreken vanuit de ervaring van
anderen.
Echtheid = authentiek kunnen omgaan met de eigen gevoelens en
gedachten en hoe je deze op een gepaste manier gebruikt. Zorg ervoor
dat je een oprechte belangstelling en interesse toont in de gevoelens van
anderen.
Positieve aanvaarding = respect en erkenning hebben voor hoe iemand is
zonder deze persoon te beoordelen. Het gaat over verdraagzaamheid.
Het is belangrijk om niet zomaar door onze eigen bril te kijken, zet je eigen
oordeel aan de kant. Je eigen oordeel kan je op een dwaalspoor zetten.
Onderzoekende houding
,We zien dienstverlening ook wel als een proces waar acties moeten
worden ondernomen om tot een geldig, betrouwbaar en effectief resultaat
te komen.
We zien veel psychologische testen, maar niet alle dienstverleningen
werken met psychologische testen. Veel handelsgerichte diagnostiek is
gebaseerd op observatie en dialoog of praktijkonderzoek.
Eerst en vooral is handelsgerichte diagnostiek het hebben van een
onderzoekende houding. Gedreven door het zoeken naar de waarheid,
interesse, het willen weten.
Enkele elementaire gespreksvaardigheden
- Elk goed gesprek begint bij goed luisteren. Hierbij hoort concentratie
en aandacht.
- Wees leergierig, zorg dat je veel te weten wilt komen.
- Wees open-minded voor nieuwe inzichten. We zijn vaak geneigd om
vast te houden aan eerdere inzichten, dit noemen we ‘confirmation
bias’.
- Stel jezelf de vraag waar of bij wie je de antwoorden zult vinden,
zorg dat je met je vragen/ antwoorden de cliënt niet blokkeert in
antwoorden.
- Zie de cliënt als een ervaringsdeskundige in de situatie.
Rationeel-holistisch mensbeeld: persoon in/en context
Hier spreekt men over het dynamisch
counselingsmodel. We spreken over
een complexe wisselwerking tussen
biologische, sociale en psychologische
factoren.
Om deze wisselwerking te vatten
maken we gebruik van vier
cliëntprocessen:
- Gedrag (handelingen)
- Beleving (innerlijke ervaringen)
- Bewustzijn (beseffen, realiseren,
erkennen)
- Motivatie (wat de mensen aanzet
om …)
Onder context verstaan we de fysieke, sociale en psychologische
omgeving. Wat anderen zeggen of doen zal jouw gedrag beïnvloeden.
Bv. vaak racistische uitspraken horen (framing), geweld zien (modeling),
pijn/ angst of vermoeidheid kunnen je inschattingsvermogen beïnvloeden,
veel aanmoediging, vertrouwen, hindernissen of hulpbronnen. Ze hebben
allemaal een invloed op je eigen gedrag.
Handelingsgerichte diagnostiek
, Om een vraag aan te pakken moet je eerst
weten welke factoren allemaal mee
verantwoordelijk zijn. Je moet je dus afvragen
welke informatie belangrijk is om te
verzamelen. Dus stel de juiste vragen.
Je moet hierbij steeds rekening houden met de
achtergrond, betekenis of functie van de vraag.
Rekening houden met oorzakelijke factoren,
huidige omstandigheden of eerdere ervaringen.
Een oorzakelijke factor kan ook steeds het
gevolg zijn van een onbeantwoorde vraag/
nood of probleem. Bv. een werknemer moet
compenseren voor een collega die een
depressie heeft, ze doen dit automatisch mar dit kan frustratie en
spanning opbouwen wat dan weer leid tot een ander probleem.
Naast oorzaak/gevolg moeten we ook kijken naar de wensen en
verwachtingen van een cliënt.
Hiernaast zijn ook de verandervoorwaarden belangrijk, je moet als
hulpverlener een goede band hebben met je cliënt om te kunnen
inschatten wat hij/zij kan op die moment.
Enkele voorwaarden zijn belangrijk om tot verandering te komen (tabel
Ersöz):
- Visie (anders is er verwarring)
- Behoefte (wanneer iemand het niet wilt kunnen ze weerstand
bieden)
- Plan (anders chaos)
- Middelen (anders frustratie)
- Vaardigheden (anders angst)
- Inspraak (anders sabotage)
Maar ook de context is belangrijk, iemand die gevoelig is voor prikkels zal
niet graag moeten overstappen op meerdere trams om er te geraken.
Soms moet je zelf naar de cliënt toegaan om de hulp te kunnen
aanbieden.
Bij iemand die afspraken gemakkelijk vergeet of geen vast adres heeft
spreek je beter af dat je sporadisch wel eens langskomt.
(Oefeningen op pagina 13)
Psychologische logica van oorzaak en gevolg
We stellen niet zomaar vragen, dit hangt vast aan een logica. We doen
aan ‘reverse psychology’, hiermee gaan we stap voor stap terug in de
geschiedenis om te begrijpen hoe een probleem is ontstaan.
Maak de extra testjes in de cursus!
Inleiding
“De psychologisch consulent faciliteert psychische en gedragsmatige
veranderingsprocessen gericht op het voorkomen en inperken van
psychosociale problemen, en op het beschermen en bevorderen van
welbevinden en gezondheid.”
- Faciliteren: betekent makkelijker maken, mee mogelijk maken,
begeleiden. Je doet het dus niet alleen, maar in relatie met een
cliënt(systeem) en de context (school, thuis, werk, hulpverlening,...)
- Processen: verwijst naar een dynamiek, een wisselwerking tussen
elementen en opeenvolging van gebeurtenissen. Dit vraagt een
grondige analyse en continu afgestemde begeleiding.
- Voorkomen, inperken, beschermen en bevorderen: jouw hulp kan
allerlei doelen dienen. Naast directe aanpak zet je ook in op
preventie, ondersteunen van groei en herstel.
- Psychosociale problemen, welbevinden en gezondheid: de focus ligt
niet enkel op wat slecht gaat, maar ook op wat goed gaat in een
zeer breed spectrum van de menselijke belevingswereld.
- Psychisch en gedragsmatig: slaat op innerlijke én uitwendige
psychische toestanden of ervaringen
Bij psychologische dienstverlening is het belangrijk om niet zomaar aan de
slag te gaan, denk goed na en stel de juiste vragen op het juiste moment.
Psychologische werken
De dienstverlening vertrekt steeds bij een cliënt die een vraag stelt. We
komen dus pas in actie wanneer een cliënt zich tot een psychologisch
consulent richt. We kunne pas tussenkomen wanneer iemand een
probleem, nood, vraag formuleert en onze tussenkomst wilt.
Psychologische dienstverlening in een relatiewijze
Met psychologische dienstverlening gaan we een relatie aan.
Je zal mensen ontmoeten die al eerder goed bedoeld advies kregen maar
hier niet het gewenste resultaat mee kregen. Het is niet zoals een
kookboek dat exacte stappen heeft naar het ideale resultaat.
We spreken over ‘afgestemd op cliënt in/en context’. Maar hoe moeten we
afstemmen?
- Je zal de ander moeten lezen.
- Jezelf en de ander bevragen.
- Veronderstellingen maken
- Je zal een onderscheid moeten maken tussen wat iemand voelt en
verwacht, wat iemand zegt en doet, wat iemand eigenlijk wil zeggen
of bereiken. Deze dingen zijn iet zomaar allemaal hetzelfde.
Psychologische grondhouding
,Cirkel van Lambert.
Welke factoren kunnen een verschil maken in de uitkomst van
psychotherapie:
- 15% kan toegeschreven worden aan de specifieke techniek (dwz.
toepassing van de psychologische stroming). Dit is de kennis in het
hoofd van de dienstverlener.
- 15%, namelijk de verwachting over de kennis van de dienstverlener.
- 40% wordt bepaald door wat er zich buiten de
dienstverleningssituatie bevindt en waar we dus géén invloed op
hebben.
- 30% gemeenschappelijke factoren zoals de verstandhouding en
werkrelatie met je cliënt, het bieden van hoop en scheppen van een
klimaat waarin ruimte voor verandering wordt gecreëerd. Deze 30%
speelt zich af tijdens je contact en interactie met je cliënt.
Geen één diagnostiek of
dienstverlening werkt zonder een
professionele grondhouding. Maar
wat verstaan we onder een
professionele grondhouding?
- Deontologie en ethiek:
respectvol, integer en
verantwoordelijk zijn. Je stelt
jezelf open voor anderen en
kunt perspectief nemen.
- Empathie: je kunt omgaan met
gevoelens en feedback.
- Je kunt initiatief nemen en
gesprekken aangaan met betrokkenen.
- Je beseft dat samenwerken belangrijk is en kunt een werkrelatie lang
aanhouden.
- Je bent onderzoeken en kritisch: je kunt je eigen professioneel
handelen bijsturen en verder ontwikkelen.
Empathie = meedenken, meevoelen en spreken vanuit de ervaring van
anderen.
Echtheid = authentiek kunnen omgaan met de eigen gevoelens en
gedachten en hoe je deze op een gepaste manier gebruikt. Zorg ervoor
dat je een oprechte belangstelling en interesse toont in de gevoelens van
anderen.
Positieve aanvaarding = respect en erkenning hebben voor hoe iemand is
zonder deze persoon te beoordelen. Het gaat over verdraagzaamheid.
Het is belangrijk om niet zomaar door onze eigen bril te kijken, zet je eigen
oordeel aan de kant. Je eigen oordeel kan je op een dwaalspoor zetten.
Onderzoekende houding
,We zien dienstverlening ook wel als een proces waar acties moeten
worden ondernomen om tot een geldig, betrouwbaar en effectief resultaat
te komen.
We zien veel psychologische testen, maar niet alle dienstverleningen
werken met psychologische testen. Veel handelsgerichte diagnostiek is
gebaseerd op observatie en dialoog of praktijkonderzoek.
Eerst en vooral is handelsgerichte diagnostiek het hebben van een
onderzoekende houding. Gedreven door het zoeken naar de waarheid,
interesse, het willen weten.
Enkele elementaire gespreksvaardigheden
- Elk goed gesprek begint bij goed luisteren. Hierbij hoort concentratie
en aandacht.
- Wees leergierig, zorg dat je veel te weten wilt komen.
- Wees open-minded voor nieuwe inzichten. We zijn vaak geneigd om
vast te houden aan eerdere inzichten, dit noemen we ‘confirmation
bias’.
- Stel jezelf de vraag waar of bij wie je de antwoorden zult vinden,
zorg dat je met je vragen/ antwoorden de cliënt niet blokkeert in
antwoorden.
- Zie de cliënt als een ervaringsdeskundige in de situatie.
Rationeel-holistisch mensbeeld: persoon in/en context
Hier spreekt men over het dynamisch
counselingsmodel. We spreken over
een complexe wisselwerking tussen
biologische, sociale en psychologische
factoren.
Om deze wisselwerking te vatten
maken we gebruik van vier
cliëntprocessen:
- Gedrag (handelingen)
- Beleving (innerlijke ervaringen)
- Bewustzijn (beseffen, realiseren,
erkennen)
- Motivatie (wat de mensen aanzet
om …)
Onder context verstaan we de fysieke, sociale en psychologische
omgeving. Wat anderen zeggen of doen zal jouw gedrag beïnvloeden.
Bv. vaak racistische uitspraken horen (framing), geweld zien (modeling),
pijn/ angst of vermoeidheid kunnen je inschattingsvermogen beïnvloeden,
veel aanmoediging, vertrouwen, hindernissen of hulpbronnen. Ze hebben
allemaal een invloed op je eigen gedrag.
Handelingsgerichte diagnostiek
, Om een vraag aan te pakken moet je eerst
weten welke factoren allemaal mee
verantwoordelijk zijn. Je moet je dus afvragen
welke informatie belangrijk is om te
verzamelen. Dus stel de juiste vragen.
Je moet hierbij steeds rekening houden met de
achtergrond, betekenis of functie van de vraag.
Rekening houden met oorzakelijke factoren,
huidige omstandigheden of eerdere ervaringen.
Een oorzakelijke factor kan ook steeds het
gevolg zijn van een onbeantwoorde vraag/
nood of probleem. Bv. een werknemer moet
compenseren voor een collega die een
depressie heeft, ze doen dit automatisch mar dit kan frustratie en
spanning opbouwen wat dan weer leid tot een ander probleem.
Naast oorzaak/gevolg moeten we ook kijken naar de wensen en
verwachtingen van een cliënt.
Hiernaast zijn ook de verandervoorwaarden belangrijk, je moet als
hulpverlener een goede band hebben met je cliënt om te kunnen
inschatten wat hij/zij kan op die moment.
Enkele voorwaarden zijn belangrijk om tot verandering te komen (tabel
Ersöz):
- Visie (anders is er verwarring)
- Behoefte (wanneer iemand het niet wilt kunnen ze weerstand
bieden)
- Plan (anders chaos)
- Middelen (anders frustratie)
- Vaardigheden (anders angst)
- Inspraak (anders sabotage)
Maar ook de context is belangrijk, iemand die gevoelig is voor prikkels zal
niet graag moeten overstappen op meerdere trams om er te geraken.
Soms moet je zelf naar de cliënt toegaan om de hulp te kunnen
aanbieden.
Bij iemand die afspraken gemakkelijk vergeet of geen vast adres heeft
spreek je beter af dat je sporadisch wel eens langskomt.
(Oefeningen op pagina 13)
Psychologische logica van oorzaak en gevolg
We stellen niet zomaar vragen, dit hangt vast aan een logica. We doen
aan ‘reverse psychology’, hiermee gaan we stap voor stap terug in de
geschiedenis om te begrijpen hoe een probleem is ontstaan.
