1
De
neurologische
basis
van
het
gedrag
–
Dr.
Evert
Thierry
SITUERING
1. Gedragsneurologie/neuropsychologie:
integratief
en
handelingsgericht
-‐ Neurologie:
bestudeert
hersenen,
aandacht,
emotionele
brein
-‐ Verder
uitgediept
in
neuropsychologie
2. Bio-‐psycho-‐sociaal
-‐ Biologische
component:
hersenen
-‐ Psychologische
component:
de
mens
die
getroffen
is
-‐ Sociale
component:
milieu
waaruit
hij
opvoedkundig
is
gegroeid
3. Nature/nurture
-‐ Oost-‐Vlaams
meerlingenregister:
bevat
10.000
tweelingen,
drielingen,
vierlingen
o Laatste
40
jaar
wordt
hun
moederkoeke
en
placenta
bewaard
>1/2-‐eiïg?
§ 1-‐eiïg:
nature
is
gelijk,
nurture
verschillen
>
interessant
voor
onderzoek
-‐ Erfelijke
bepaaldheid:
o Intelligentie:
70-‐75%
erfelijk
bepaald
o Depressie:
maar
voor
30%
erfelijk
bepaald
o Autisme:
80%
erfelijk
bepaald
>
minder
ruimte
voor
milieubepaaldheid
-‐ Er
zijn
wel
degelijk
kansen
van
impact
van
milieubepaaldheid
-‐ Van
OF
naar
een
EN
model:
nature
EN
nurture
o Omgeving
gaat
erfelijkheid
beïnvloeden
o Omgeving
kan
erferlijkheid
tot
spreken
of
net
tot
zwijgen
brengen
o Epigenetica
=
§ Slechte
genen
kunnen
door
goed
milieu
tot
zwijgen
worden
gebracht
§ Goede
genen
kunnen
door
slechte
milieu
tot
spreken
worden
gebracht
o 3
zaken
belangrijk
om
slechte
genen
de
baas
te
kunnen:
§ samenwerken
met
verschillende
disciplines
om
zo
snel
mogelijk
stoornissen
op
te
sporen
en
de
baas
te
kunnen
§ gericht
werken
naar
steeds
adequatere
orthopedagogiek
en
neuropsychologie
§ frequent
werken:
voldoende
eraan
werken
Black
box=
je
werkt
handelingsgericht,
maar
anderen
analyseren
wat
je
aan
het
doen
bent
en
wat
hier
de
impact
van
is
DEFINITIES
emotie=
-‐ Intense,
vaak
korte
en
bewuste
beleving
van
welbehagen
of
onbehagen:
van
Delgado
naar
Damasio
o Delgrado:
emotionele
reactie
kan
veranderen???
o Damasio:
koppelt
lichamelijke
beleving
aan
emotie
die
leidt
tot
ervaring
die
we
ons
herinneren???
-‐ Ervaring
van
geest
&
lichaam,
in
balans
met
cognitie
&
leidend
tot
sociaal
gedrag
(émouvoir)
o Émouvoir
=
in
beweging
brengen
>
mensen
in
beweging
brengen
-‐ Meetbaarheid
van
de
8
positieve
vs
negatieve
basale
emoties
(Ekman
&
Plutchik)
o Blij/droef,
woede/angst,
vertrouwen/afgrijzen,
verrassing/anticipatie
o Zogezegde
klassieke
emoties
-‐ Ook
homeostatische
emoties:
pijn,
seks,
dorst,
honger,
vermoeidheid
(Denton)
o Homeostase=
mens
in
evenwicht
houden
-‐ Ook
secundaire
(sociale)
emoties:
liefde,
schuldgevoel,
fierheid
o Emoties
naar
andere
toe
of
door
andere
uitgelokt
-‐ Van
holistische
‘subjectieve
belevenis’
(James)
naar
‘geheel
van
emotionele
componenten’
(Thoits):
van
emotionele
ervaring
(gemoed)
naar
expressie
(affect)
o In
welke
subjectieve
belevingstoestand
is
iemand
wanneer
hij
iets
doet?
>Componenten
ontleden
die
aanleiding
kunnen
geven
>
gerichtere
aanpak
>
gerichtere
impact
>
meer
kans
op
wijziging
en
‘genezing’
,
2
-‐ Evolutie
naar
affectieve
neurocognitie
in
het
sociale
brein
o Hoe
staat
persoon
affectief
tov
medemens
en
dergelijke?
2
polen:
-‐ Holistische
visie
bestaande
uit
componenten
-‐ 8-‐5-‐3
mix
bestaande
uit
klassieke,
homeostatische
en
sociale
emoties
en
vaakst
in
literatuur
bijgevoegde
emoties
onder
elke
categorie
TRADITIONELE
VISIES
-‐ Darwin:
expressie
van
emoties
in
mens
en
dier:
overleven
en
natuurlijke
selectie,
opbouw
van
communicatie
en
relatievorming
-‐ Lazarus:
cognitieve
theorieën
-‐ James
&
Lange:
perifeer
-‐
Cannon
&
bard:
centraal
o Verworven
inzicht
in
emotionele
brein
-‐ Broca:
limbische
lobus
via
limbisch
circuit
naar
emotionel
brein
o Beschreef
voor
eerst
limbische
lobus
(limbisch=cirkelvorming)
6
grote
plekken
waarin
diverse
aspecten
van
emoties
zitten
Deelcomponenten
die
in
bepaalde
deelcomponenten
van
de
hersenen
zitten
>anders
dan
dat
men
eerst
dacht:
2
zones
Cirkels
=
structuren:
zie
verder
Mensen
die
verkeersongeval
meemaakten:
vaak
HET
EMOTIONELE
BREIN
(zie
ook
overzicht
pagina
6)
verlies
van
emotie,
1. Prefrontale
cortex
(PFC)
maar
vooral
van
-‐ Kernstructuren
doelstelling,
o Dorsolateraal
prefrontaal:
boven-‐zijkant
motivatie
>
wordt
in
PFC
opgemaakt
o Orbitofrontaal:
boven
ogen
>>Doelgerichtheid
o Ventromediaal
prefrontaal:
onder-‐midden
van
het
emotionele
-‐ Cognitieve
sturing
en
emotionele
sturing
handelen
gaat
o Dier
–
Cohen
en
Mens
–
Davidson
verloren
o Doel
§ Representatie
van
het
doel
§ Strategie
om
het
te
bereiken
§ Vooral
in
onduidelijke
situaties:
sturing
van
brein
opdat
taakgerichte
antwoorden
zouden
verkozen
worden
boven
voor
de
hand
liggende
reactiepatronen
(ventrolaterale
PFC)
§ Tegen
onmiddellijke
reward
in
opbouw
ve
cognitief-‐emotioneel
zinvol,
toekomstgericht
denken
en
handelen
§ ‘doel’
is
de
best
mogelijke
adaptatie
op
afstand
tegen
onmiddellijke
bevredeiging
met
opbouw
van
persoonlijk
stijl
PFC
zorgt
ervoor
dat
je
niet
altijd
toegeeft
aan
behoeften
en
verlangens;
doelen
in
kaart
brengen,
gedrag
ontwikkelen
dat
op
dat
doel
gericht
is,
je
afvragen
of
je
het
goed
deed.
-‐ Stoornissen
in
PFC
bij
depressie
(bij
mensen
met
depressie
gaat
het
hier
vaak
moeilijk)
o Doel
en
doelgericht
gedrag
o Affect
gestuurde
anticipatie
en
anticipatief
gedrag
o Terugval
op
het
onmiddellijke
De
neurologische
basis
van
het
gedrag
–
Dr.
Evert
Thierry
SITUERING
1. Gedragsneurologie/neuropsychologie:
integratief
en
handelingsgericht
-‐ Neurologie:
bestudeert
hersenen,
aandacht,
emotionele
brein
-‐ Verder
uitgediept
in
neuropsychologie
2. Bio-‐psycho-‐sociaal
-‐ Biologische
component:
hersenen
-‐ Psychologische
component:
de
mens
die
getroffen
is
-‐ Sociale
component:
milieu
waaruit
hij
opvoedkundig
is
gegroeid
3. Nature/nurture
-‐ Oost-‐Vlaams
meerlingenregister:
bevat
10.000
tweelingen,
drielingen,
vierlingen
o Laatste
40
jaar
wordt
hun
moederkoeke
en
placenta
bewaard
>1/2-‐eiïg?
§ 1-‐eiïg:
nature
is
gelijk,
nurture
verschillen
>
interessant
voor
onderzoek
-‐ Erfelijke
bepaaldheid:
o Intelligentie:
70-‐75%
erfelijk
bepaald
o Depressie:
maar
voor
30%
erfelijk
bepaald
o Autisme:
80%
erfelijk
bepaald
>
minder
ruimte
voor
milieubepaaldheid
-‐ Er
zijn
wel
degelijk
kansen
van
impact
van
milieubepaaldheid
-‐ Van
OF
naar
een
EN
model:
nature
EN
nurture
o Omgeving
gaat
erfelijkheid
beïnvloeden
o Omgeving
kan
erferlijkheid
tot
spreken
of
net
tot
zwijgen
brengen
o Epigenetica
=
§ Slechte
genen
kunnen
door
goed
milieu
tot
zwijgen
worden
gebracht
§ Goede
genen
kunnen
door
slechte
milieu
tot
spreken
worden
gebracht
o 3
zaken
belangrijk
om
slechte
genen
de
baas
te
kunnen:
§ samenwerken
met
verschillende
disciplines
om
zo
snel
mogelijk
stoornissen
op
te
sporen
en
de
baas
te
kunnen
§ gericht
werken
naar
steeds
adequatere
orthopedagogiek
en
neuropsychologie
§ frequent
werken:
voldoende
eraan
werken
Black
box=
je
werkt
handelingsgericht,
maar
anderen
analyseren
wat
je
aan
het
doen
bent
en
wat
hier
de
impact
van
is
DEFINITIES
emotie=
-‐ Intense,
vaak
korte
en
bewuste
beleving
van
welbehagen
of
onbehagen:
van
Delgado
naar
Damasio
o Delgrado:
emotionele
reactie
kan
veranderen???
o Damasio:
koppelt
lichamelijke
beleving
aan
emotie
die
leidt
tot
ervaring
die
we
ons
herinneren???
-‐ Ervaring
van
geest
&
lichaam,
in
balans
met
cognitie
&
leidend
tot
sociaal
gedrag
(émouvoir)
o Émouvoir
=
in
beweging
brengen
>
mensen
in
beweging
brengen
-‐ Meetbaarheid
van
de
8
positieve
vs
negatieve
basale
emoties
(Ekman
&
Plutchik)
o Blij/droef,
woede/angst,
vertrouwen/afgrijzen,
verrassing/anticipatie
o Zogezegde
klassieke
emoties
-‐ Ook
homeostatische
emoties:
pijn,
seks,
dorst,
honger,
vermoeidheid
(Denton)
o Homeostase=
mens
in
evenwicht
houden
-‐ Ook
secundaire
(sociale)
emoties:
liefde,
schuldgevoel,
fierheid
o Emoties
naar
andere
toe
of
door
andere
uitgelokt
-‐ Van
holistische
‘subjectieve
belevenis’
(James)
naar
‘geheel
van
emotionele
componenten’
(Thoits):
van
emotionele
ervaring
(gemoed)
naar
expressie
(affect)
o In
welke
subjectieve
belevingstoestand
is
iemand
wanneer
hij
iets
doet?
>Componenten
ontleden
die
aanleiding
kunnen
geven
>
gerichtere
aanpak
>
gerichtere
impact
>
meer
kans
op
wijziging
en
‘genezing’
,
2
-‐ Evolutie
naar
affectieve
neurocognitie
in
het
sociale
brein
o Hoe
staat
persoon
affectief
tov
medemens
en
dergelijke?
2
polen:
-‐ Holistische
visie
bestaande
uit
componenten
-‐ 8-‐5-‐3
mix
bestaande
uit
klassieke,
homeostatische
en
sociale
emoties
en
vaakst
in
literatuur
bijgevoegde
emoties
onder
elke
categorie
TRADITIONELE
VISIES
-‐ Darwin:
expressie
van
emoties
in
mens
en
dier:
overleven
en
natuurlijke
selectie,
opbouw
van
communicatie
en
relatievorming
-‐ Lazarus:
cognitieve
theorieën
-‐ James
&
Lange:
perifeer
-‐
Cannon
&
bard:
centraal
o Verworven
inzicht
in
emotionele
brein
-‐ Broca:
limbische
lobus
via
limbisch
circuit
naar
emotionel
brein
o Beschreef
voor
eerst
limbische
lobus
(limbisch=cirkelvorming)
6
grote
plekken
waarin
diverse
aspecten
van
emoties
zitten
Deelcomponenten
die
in
bepaalde
deelcomponenten
van
de
hersenen
zitten
>anders
dan
dat
men
eerst
dacht:
2
zones
Cirkels
=
structuren:
zie
verder
Mensen
die
verkeersongeval
meemaakten:
vaak
HET
EMOTIONELE
BREIN
(zie
ook
overzicht
pagina
6)
verlies
van
emotie,
1. Prefrontale
cortex
(PFC)
maar
vooral
van
-‐ Kernstructuren
doelstelling,
o Dorsolateraal
prefrontaal:
boven-‐zijkant
motivatie
>
wordt
in
PFC
opgemaakt
o Orbitofrontaal:
boven
ogen
>>Doelgerichtheid
o Ventromediaal
prefrontaal:
onder-‐midden
van
het
emotionele
-‐ Cognitieve
sturing
en
emotionele
sturing
handelen
gaat
o Dier
–
Cohen
en
Mens
–
Davidson
verloren
o Doel
§ Representatie
van
het
doel
§ Strategie
om
het
te
bereiken
§ Vooral
in
onduidelijke
situaties:
sturing
van
brein
opdat
taakgerichte
antwoorden
zouden
verkozen
worden
boven
voor
de
hand
liggende
reactiepatronen
(ventrolaterale
PFC)
§ Tegen
onmiddellijke
reward
in
opbouw
ve
cognitief-‐emotioneel
zinvol,
toekomstgericht
denken
en
handelen
§ ‘doel’
is
de
best
mogelijke
adaptatie
op
afstand
tegen
onmiddellijke
bevredeiging
met
opbouw
van
persoonlijk
stijl
PFC
zorgt
ervoor
dat
je
niet
altijd
toegeeft
aan
behoeften
en
verlangens;
doelen
in
kaart
brengen,
gedrag
ontwikkelen
dat
op
dat
doel
gericht
is,
je
afvragen
of
je
het
goed
deed.
-‐ Stoornissen
in
PFC
bij
depressie
(bij
mensen
met
depressie
gaat
het
hier
vaak
moeilijk)
o Doel
en
doelgericht
gedrag
o Affect
gestuurde
anticipatie
en
anticipatief
gedrag
o Terugval
op
het
onmiddellijke
