Tentamen 2.2.3
Tentamen 2.2.3 ................................................................................................................................................................................... 1
Gnathologie en orofaciale pijn (2360 + 2359) - Seminar: Pijn in het aangezicht ............................................................................... 2
Gnathologie en orofaciale pijn (2365 + 2366) - Seminar: Temporomandibulaire dysfunctie & orofaciale pijn III en IV ................... 9
Endodontologie (2299) - Seminar: endodontische diagnostiek en kiespijn ..................................................................................... 18
Endodontologie (2299) - Boek: Endodontologie H8, H21 en H23 .................................................................................................... 26
Endodontologie (2297) - Seminar: Tandletsel/dentaal trauma ....................................................................................................... 33
Endodontologie (2297) - Boek: Endodontologie .............................................................................................................................. 38
Endodontologie (2297) - Artikel: KNMT Tandletsel ......................................................................................................................... 39
Wetenschappelijke kennis (2408) - Seminar: Diagnostiek 1 ............................................................................................................ 40
Wetenschappelijke vaardigheden (2408) - Handout D1 .................................................................................................................. 43
Wetenschappelijke kennis (2410) - Seminar: Diagnostiek 2 ........................................................................................................... 45
Wetenschappelijke kennis - Formuleblad ........................................................................................................................................ 51
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2306) - Seminar: Dentoalveolair Trauma (diagnostiek) ........................................... 53
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2306) - Boek: MKA-chirurgie H13 ............................................................................ 57
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2308) - Seminar: Diagnostiek aangezichtsletsel ....................................................... 61
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2308) – Boek: MKA Chirurgie H14 ............................................................................ 67
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2310) - Seminar: Indicaties voor chirurgisch-orthodontische behandeling ............. 73
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2310) - Boek: MKA-chirurgie H15 + H3 .................................................................... 75
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2312) - Seminar: Odontogene en non-odontogene ontstekingen ........................... 83
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2312) - Boek: MKA chirurgie H4 .............................................................................. 86
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2314) - Kennisclips ................................................................................................... 91
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2314) - Seminar: ...................................................................................................... 96
Gedragswetenschappen (2225) - Seminar: TMD dysfunctie en orofaciale pijn: perspectief vd orofaciaal fysiotherapeut........... 101
1
, Gnathologie en orofaciale pijn (2360 + 2359) -
Seminar: Pijn in het aangezicht
Inleiding
Geschiedenis: termen die in het verleden werden gebruikt voor pijn in het aangezicht vs. nu
• 1934: Costen syndroom
o Costen was een KNO-arts met patiënten die pijn in delen vh orofaciale gebied (mn bij het kauwstelsel, dus
kaakgewricht en/of kauwspieren eromheen) linkte aan oorklachten.
o Term wordt nog steeds gebruikt als we spreken over pijn of disfunctie in het orofaciale gebied, en evt. overlap
tussen klachten o.g.v. KNO en het kauwstelsel.
• 1980: Cranoi Mandibular Disorders (CMD) à bedacht door American academy.
o De term ‘CMD-klachten’ heeft in NL nog steeds de overhand (en ook aanvankelijk internationaal)
• 1982: Temporo Mandibular Disorders (TMD) à vooral gebruikt in Engelstalige literatuur.
o De termen CMD en TMD werden vooral gereserveerd voor klachten in het kauwstelsel (gelijke betekenis).
• 1996: Orofacial Pain à term is geïntroduceerd door Jeffery Okeson
o Alle vormen van pijn in het aangezicht, dus klachten in kauwstelsel, oor en gebit, hoofdpijn etc.
o Term wordt niet altijd gebruikt wanneer we het hebben over pijn in het aangezicht.
Dworkin en LeResche kwamen met een systeem om klachten in het kauwstelsel op een goede manier te diagnosticeren:
Research Diagnostic Criteria for Temporomandibular disorders (DC/TMD) for Clinical and Research Applications.
• Stelden voor om het systeem internationaal te accepteren à lukte, want werd wereldwijd gebruikt.
• RDC-TMD werd in 2014 de DC-TMD, omdat dit onderzoek ook werd toegepast bij patiënten à kostte veel tijd om hier
consensus (van 1992 tot 2014).
• Systeem bestond uit twee assen:
o As I voor fysiek en lichamelijk onderzoekà as uit oorspronkelijke
§ Standaard formulieren
§ Vastomlijnde instructies hoe uit te voeren
§ Officieel vertaald, ook in het Nederlands
o As II voor psychosociaal onderzoek à nieuwe as in het DC-TMD (2014)
§ Als iemand langdurig (aanhoudende) pijn heeft, doet dit psychisch iets met je à je gaat er andere
gevolgen van ondervinden à vragenlijst over pijn/hinder, angst, stress, depressie, niet specifieke
lichamelijke klachten.
• Er zijn formulieren ontwikkeld voor standaard vragenlijsten.
• In de DC-TMD staan de meest voorkomende disfunctieklachten in het kauwstelsel. In de expanded CD-TMD staan de
zeldzame vormen van pijn en dysfunctie.
• DC-TMD is in NL geïntroduceerd sinds 01/01/2020, d.m.v. een boekje vh KNMT met tarieven en prestaties in de
mondzorg à heette van 1986-2019 ‘Kaakgewrichtsbehandeling’ (ging over kaakgewrichtsklachten,
registratiemethoden kaakgewrichtsbehandelingen, snurk- en slaapstoornisbeugels), maar omdat pijn in het kaakstelsel
vaker gaat om kauwspierpijn dan kaakgewrichtspijn, heet het nu ‘behandeling kauwstelsel’.
• Meest voorkomende klachten (uit de DC-TMD):
o Pijn:
§ Myalgie (pijn in de kauwspieren)
§ Artralgie (pijn in de kaakgewrichten)
§ Hoofdpijn geassocieerd met TMD
o Disfunctie:
§ Van de kaakgewrichten
2
, ¨ Anterieure discus dislocatie (ADD): kaakgewrichtsschijf ligt niet boven op de kop vh
kaakgewricht, maar is iets verschoven.
å ADD met reductie
í In rust ligt de gewrichtsschijf vóór de kop, en als je open doet, reduceert hij
(schiet hij er weer op) à levert geluid op.
å ADD met reductie met intermitterende blokkade
í Levert geluid op (zie hierboven)
å ADD zonder reductie met beperkte mondopening
å ADD zonder reductie zonder beperkte mondopening
¨ Degeneratieve gewrichtsaandoening: bij iemand die last heeft van reumatoïde artritis à
overleg nodig met reumatoloog en HA. Gewricht zelf wordt beschadigd doordat het lichaam
een aanval doet op de gewrichten. Geeft een geluid.
¨ Hypermobiliteit: overstrekken vh kaakgewricht à gaat ver open (bijna uit de kom) à kop
gaat voorbij de kom, en dit levert een geluid op.
§ Van de kauwspieren:
¨ Myogene bewegingsbeperking: als je langdurig pijn hebt in je kauwspieren, gaan ze na
verloop van tijd verkrampen, waardoor je je mond niet maximaal kan openen à beperkte
mondopening.
å Normaal gesproken kan de mond 4-6 cm open (ruimte tussen incisieven bk en ok).
Nieuwe pijnclassificatie 2020
• Lange tijd handelde iedere beroepsgroep met een eigen classificatie.
• Hoofdpijn is een veelvoorkomende reden waarom je pijn kunt hebben in het aangezicht. 25 jaar nadat Jeffrey Oakerson
voor het eerst de term orofacial pain initieerde, is er eindelijk een internationale classificatie.
• De expanded versie vd DC-TMD is een fusie aangegaan met de International Classification of Headache Disorders
(ICDH) à heten samen de International Classification of Orofacial Pain (ICOP) (2020): alle soorten pijn en disfunctie
vanuit het kauwstelsel samen met de hoofdpijn-classificaties.
o Eerste versie bevatte 199 verschillende hoofd- en subunits à er zijn 7 verschillende hoofddiagnoses (van
meest naar minst voorkomend)
1. Dentale pijn (dentoalveolaire pijn): pijn in de elementen of de structuren daaromheen. Onderscheid
tussen parodontale pijn en gingivale pijn.
¨ Cariës, overbelasting, breuk, trauma etc.
¨ Artikel geschreven door endodontologen (2021): ‘We zijn goed in staat om zelf het overgrote
deel vd pijnklachten in de gebitselementen op een goede manier te diagnosticeren (dan dus
geen ICOP nodig), maar bij lastige casussen is de ICOP-classificatie wel bruikbaar.
2. Kauwspierpijn
3. Kaakgewrichtspijn
4. Laesies/ziektes hersenzenuwen
¨ Bv. bij langdurige diabetes raakt het omhulsel vd zenuw beschadigd, waardoor de pijn niet
meer wordt doorgegeven maar geven ze zelf een pijnsignaal.
5. Hoofdpijnen
6. Idiopathische orofaciale pijnen
7. Psychosociale beoordeling van patiënten met orofaciale pijn (psychosociaal onderzoek!)
• In de toekomst zal de ICOP leidend zijn wanneer een casus te complex wordt à iedereen kijkt op dezelfde manier, dus
dat is goed nieuws.
3
, Begrippen/onthoud
Pijn:
• Descartes (1644): Pijnsensatie gaat via een holle buis naar de pijnappelklier (epifyse) in de hersenen, die als een zetel
vd ziel werd beschouwd.
• Huidige definitie (2020): Pijn is een onaangename, sensorische en emotionele ervaring die gepaard gaat met feitelijke
of mogelijke weefselbeschadiging, of die lijkt op een dergelijke ervaring.
o Beide assen zijn opgenomen (zowel de fysieke als de psychosociale beleving speelt een rol).
o Ieder mens beleeft pijn anders à pijn is dat wat de patiënt zegt dat hij/zij voelt.
Acuut vs. chronische pijn
• Acute pijn: pijn ≤ 3 maanden (was eerst 6 mnd)
o Bron vaak goed te traceren (patiënt weet goed waar de pijn zit)
o Lokale pijn
o Goed te diagnosticeren
o Reageert goed op eenvoudige pijnstilling
o As I
• Chronische pijn: pijn > 3 maanden (was eerst 6 mnd)
o Bron steeds lastiger te traceren
o Verspreid
o Diagnose vaak per exclusionem: je gaat dingen uitsluiten en probeert er al dan niet in teamverband achter te
komen wat de bron vd pijn is
o Als de pijn lang bestaat reageert men slecht tot matig op eenvoudige/normale pijnstilling à chronische
pijnmedicatie nodig.
o As II à hoe langer de pijn duurt, hoe belangrijker de psychosociale component (= as II).
Primair vs. secundair
• Primaire pijn: pijn met een bepaalde oorzaak die niet is geassocieerd met een andere aandoening.
• Secundaire pijn: pijn veroorzaakt door een andere aandoening.
o Voorbeeld: bij reumatoïde artritis (RA) kunnen meerdere gewrichten in het lichaam worden aangedaan,
waaronder de kaakgewrichten à kaakgewrichtspijn en disfunctie worden veroorzaakt door RA.
Gerefereerde pijn
• De plaats waar de pijn zijn oorsprong heeft is niet de plaats waar de pijn wordt gevoeld (source ≠ site).
o Bv. bij een dreigend hartinfarct:
§ Oorzaak is het hart, maar pijn wordt vaak ervaren in borstkas, schouder en onderarm,
§ Onderzoek:
¨ Bij 40% kan pijn ook in het orofaciale gebied worden gevoeld.
¨ En 4% vd mensen hebben bij een dreigend hartinfarct alleen maar pijn in het orofaciale
gebied.
¨ Beschreven als benauwend en/of brandend.
¨ Komt vaker voor bij vrouwen dan mannen.
o Onderzoek: de meest frequente locaties zijn de keel, linker OK, rechter OK, TMG links, oor links,
gebitselementen.
§ Er zijn ook vele andere mogelijkheden in het orofaciale gebied.
¨ Afbeelding 1: Temporale spier is de oorzaak vd pijn, maar de pijn kan op vele plekken
ervaren worden (rondom, boven het oog, en in de BK en diens gebitselementen).
¨ Afbeelding 2: m. sternocleidomastoideus is de oorzaak vd pijn, die zich ook kan manifesteren
als pijn op andere plekken.
4
Tentamen 2.2.3 ................................................................................................................................................................................... 1
Gnathologie en orofaciale pijn (2360 + 2359) - Seminar: Pijn in het aangezicht ............................................................................... 2
Gnathologie en orofaciale pijn (2365 + 2366) - Seminar: Temporomandibulaire dysfunctie & orofaciale pijn III en IV ................... 9
Endodontologie (2299) - Seminar: endodontische diagnostiek en kiespijn ..................................................................................... 18
Endodontologie (2299) - Boek: Endodontologie H8, H21 en H23 .................................................................................................... 26
Endodontologie (2297) - Seminar: Tandletsel/dentaal trauma ....................................................................................................... 33
Endodontologie (2297) - Boek: Endodontologie .............................................................................................................................. 38
Endodontologie (2297) - Artikel: KNMT Tandletsel ......................................................................................................................... 39
Wetenschappelijke kennis (2408) - Seminar: Diagnostiek 1 ............................................................................................................ 40
Wetenschappelijke vaardigheden (2408) - Handout D1 .................................................................................................................. 43
Wetenschappelijke kennis (2410) - Seminar: Diagnostiek 2 ........................................................................................................... 45
Wetenschappelijke kennis - Formuleblad ........................................................................................................................................ 51
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2306) - Seminar: Dentoalveolair Trauma (diagnostiek) ........................................... 53
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2306) - Boek: MKA-chirurgie H13 ............................................................................ 57
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2308) - Seminar: Diagnostiek aangezichtsletsel ....................................................... 61
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2308) – Boek: MKA Chirurgie H14 ............................................................................ 67
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2310) - Seminar: Indicaties voor chirurgisch-orthodontische behandeling ............. 73
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2310) - Boek: MKA-chirurgie H15 + H3 .................................................................... 75
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2312) - Seminar: Odontogene en non-odontogene ontstekingen ........................... 83
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2312) - Boek: MKA chirurgie H4 .............................................................................. 86
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2314) - Kennisclips ................................................................................................... 91
Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie (2314) - Seminar: ...................................................................................................... 96
Gedragswetenschappen (2225) - Seminar: TMD dysfunctie en orofaciale pijn: perspectief vd orofaciaal fysiotherapeut........... 101
1
, Gnathologie en orofaciale pijn (2360 + 2359) -
Seminar: Pijn in het aangezicht
Inleiding
Geschiedenis: termen die in het verleden werden gebruikt voor pijn in het aangezicht vs. nu
• 1934: Costen syndroom
o Costen was een KNO-arts met patiënten die pijn in delen vh orofaciale gebied (mn bij het kauwstelsel, dus
kaakgewricht en/of kauwspieren eromheen) linkte aan oorklachten.
o Term wordt nog steeds gebruikt als we spreken over pijn of disfunctie in het orofaciale gebied, en evt. overlap
tussen klachten o.g.v. KNO en het kauwstelsel.
• 1980: Cranoi Mandibular Disorders (CMD) à bedacht door American academy.
o De term ‘CMD-klachten’ heeft in NL nog steeds de overhand (en ook aanvankelijk internationaal)
• 1982: Temporo Mandibular Disorders (TMD) à vooral gebruikt in Engelstalige literatuur.
o De termen CMD en TMD werden vooral gereserveerd voor klachten in het kauwstelsel (gelijke betekenis).
• 1996: Orofacial Pain à term is geïntroduceerd door Jeffery Okeson
o Alle vormen van pijn in het aangezicht, dus klachten in kauwstelsel, oor en gebit, hoofdpijn etc.
o Term wordt niet altijd gebruikt wanneer we het hebben over pijn in het aangezicht.
Dworkin en LeResche kwamen met een systeem om klachten in het kauwstelsel op een goede manier te diagnosticeren:
Research Diagnostic Criteria for Temporomandibular disorders (DC/TMD) for Clinical and Research Applications.
• Stelden voor om het systeem internationaal te accepteren à lukte, want werd wereldwijd gebruikt.
• RDC-TMD werd in 2014 de DC-TMD, omdat dit onderzoek ook werd toegepast bij patiënten à kostte veel tijd om hier
consensus (van 1992 tot 2014).
• Systeem bestond uit twee assen:
o As I voor fysiek en lichamelijk onderzoekà as uit oorspronkelijke
§ Standaard formulieren
§ Vastomlijnde instructies hoe uit te voeren
§ Officieel vertaald, ook in het Nederlands
o As II voor psychosociaal onderzoek à nieuwe as in het DC-TMD (2014)
§ Als iemand langdurig (aanhoudende) pijn heeft, doet dit psychisch iets met je à je gaat er andere
gevolgen van ondervinden à vragenlijst over pijn/hinder, angst, stress, depressie, niet specifieke
lichamelijke klachten.
• Er zijn formulieren ontwikkeld voor standaard vragenlijsten.
• In de DC-TMD staan de meest voorkomende disfunctieklachten in het kauwstelsel. In de expanded CD-TMD staan de
zeldzame vormen van pijn en dysfunctie.
• DC-TMD is in NL geïntroduceerd sinds 01/01/2020, d.m.v. een boekje vh KNMT met tarieven en prestaties in de
mondzorg à heette van 1986-2019 ‘Kaakgewrichtsbehandeling’ (ging over kaakgewrichtsklachten,
registratiemethoden kaakgewrichtsbehandelingen, snurk- en slaapstoornisbeugels), maar omdat pijn in het kaakstelsel
vaker gaat om kauwspierpijn dan kaakgewrichtspijn, heet het nu ‘behandeling kauwstelsel’.
• Meest voorkomende klachten (uit de DC-TMD):
o Pijn:
§ Myalgie (pijn in de kauwspieren)
§ Artralgie (pijn in de kaakgewrichten)
§ Hoofdpijn geassocieerd met TMD
o Disfunctie:
§ Van de kaakgewrichten
2
, ¨ Anterieure discus dislocatie (ADD): kaakgewrichtsschijf ligt niet boven op de kop vh
kaakgewricht, maar is iets verschoven.
å ADD met reductie
í In rust ligt de gewrichtsschijf vóór de kop, en als je open doet, reduceert hij
(schiet hij er weer op) à levert geluid op.
å ADD met reductie met intermitterende blokkade
í Levert geluid op (zie hierboven)
å ADD zonder reductie met beperkte mondopening
å ADD zonder reductie zonder beperkte mondopening
¨ Degeneratieve gewrichtsaandoening: bij iemand die last heeft van reumatoïde artritis à
overleg nodig met reumatoloog en HA. Gewricht zelf wordt beschadigd doordat het lichaam
een aanval doet op de gewrichten. Geeft een geluid.
¨ Hypermobiliteit: overstrekken vh kaakgewricht à gaat ver open (bijna uit de kom) à kop
gaat voorbij de kom, en dit levert een geluid op.
§ Van de kauwspieren:
¨ Myogene bewegingsbeperking: als je langdurig pijn hebt in je kauwspieren, gaan ze na
verloop van tijd verkrampen, waardoor je je mond niet maximaal kan openen à beperkte
mondopening.
å Normaal gesproken kan de mond 4-6 cm open (ruimte tussen incisieven bk en ok).
Nieuwe pijnclassificatie 2020
• Lange tijd handelde iedere beroepsgroep met een eigen classificatie.
• Hoofdpijn is een veelvoorkomende reden waarom je pijn kunt hebben in het aangezicht. 25 jaar nadat Jeffrey Oakerson
voor het eerst de term orofacial pain initieerde, is er eindelijk een internationale classificatie.
• De expanded versie vd DC-TMD is een fusie aangegaan met de International Classification of Headache Disorders
(ICDH) à heten samen de International Classification of Orofacial Pain (ICOP) (2020): alle soorten pijn en disfunctie
vanuit het kauwstelsel samen met de hoofdpijn-classificaties.
o Eerste versie bevatte 199 verschillende hoofd- en subunits à er zijn 7 verschillende hoofddiagnoses (van
meest naar minst voorkomend)
1. Dentale pijn (dentoalveolaire pijn): pijn in de elementen of de structuren daaromheen. Onderscheid
tussen parodontale pijn en gingivale pijn.
¨ Cariës, overbelasting, breuk, trauma etc.
¨ Artikel geschreven door endodontologen (2021): ‘We zijn goed in staat om zelf het overgrote
deel vd pijnklachten in de gebitselementen op een goede manier te diagnosticeren (dan dus
geen ICOP nodig), maar bij lastige casussen is de ICOP-classificatie wel bruikbaar.
2. Kauwspierpijn
3. Kaakgewrichtspijn
4. Laesies/ziektes hersenzenuwen
¨ Bv. bij langdurige diabetes raakt het omhulsel vd zenuw beschadigd, waardoor de pijn niet
meer wordt doorgegeven maar geven ze zelf een pijnsignaal.
5. Hoofdpijnen
6. Idiopathische orofaciale pijnen
7. Psychosociale beoordeling van patiënten met orofaciale pijn (psychosociaal onderzoek!)
• In de toekomst zal de ICOP leidend zijn wanneer een casus te complex wordt à iedereen kijkt op dezelfde manier, dus
dat is goed nieuws.
3
, Begrippen/onthoud
Pijn:
• Descartes (1644): Pijnsensatie gaat via een holle buis naar de pijnappelklier (epifyse) in de hersenen, die als een zetel
vd ziel werd beschouwd.
• Huidige definitie (2020): Pijn is een onaangename, sensorische en emotionele ervaring die gepaard gaat met feitelijke
of mogelijke weefselbeschadiging, of die lijkt op een dergelijke ervaring.
o Beide assen zijn opgenomen (zowel de fysieke als de psychosociale beleving speelt een rol).
o Ieder mens beleeft pijn anders à pijn is dat wat de patiënt zegt dat hij/zij voelt.
Acuut vs. chronische pijn
• Acute pijn: pijn ≤ 3 maanden (was eerst 6 mnd)
o Bron vaak goed te traceren (patiënt weet goed waar de pijn zit)
o Lokale pijn
o Goed te diagnosticeren
o Reageert goed op eenvoudige pijnstilling
o As I
• Chronische pijn: pijn > 3 maanden (was eerst 6 mnd)
o Bron steeds lastiger te traceren
o Verspreid
o Diagnose vaak per exclusionem: je gaat dingen uitsluiten en probeert er al dan niet in teamverband achter te
komen wat de bron vd pijn is
o Als de pijn lang bestaat reageert men slecht tot matig op eenvoudige/normale pijnstilling à chronische
pijnmedicatie nodig.
o As II à hoe langer de pijn duurt, hoe belangrijker de psychosociale component (= as II).
Primair vs. secundair
• Primaire pijn: pijn met een bepaalde oorzaak die niet is geassocieerd met een andere aandoening.
• Secundaire pijn: pijn veroorzaakt door een andere aandoening.
o Voorbeeld: bij reumatoïde artritis (RA) kunnen meerdere gewrichten in het lichaam worden aangedaan,
waaronder de kaakgewrichten à kaakgewrichtspijn en disfunctie worden veroorzaakt door RA.
Gerefereerde pijn
• De plaats waar de pijn zijn oorsprong heeft is niet de plaats waar de pijn wordt gevoeld (source ≠ site).
o Bv. bij een dreigend hartinfarct:
§ Oorzaak is het hart, maar pijn wordt vaak ervaren in borstkas, schouder en onderarm,
§ Onderzoek:
¨ Bij 40% kan pijn ook in het orofaciale gebied worden gevoeld.
¨ En 4% vd mensen hebben bij een dreigend hartinfarct alleen maar pijn in het orofaciale
gebied.
¨ Beschreven als benauwend en/of brandend.
¨ Komt vaker voor bij vrouwen dan mannen.
o Onderzoek: de meest frequente locaties zijn de keel, linker OK, rechter OK, TMG links, oor links,
gebitselementen.
§ Er zijn ook vele andere mogelijkheden in het orofaciale gebied.
¨ Afbeelding 1: Temporale spier is de oorzaak vd pijn, maar de pijn kan op vele plekken
ervaren worden (rondom, boven het oog, en in de BK en diens gebitselementen).
¨ Afbeelding 2: m. sternocleidomastoideus is de oorzaak vd pijn, die zich ook kan manifesteren
als pijn op andere plekken.
4
