Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
Hoofdstuk 3:
Wetenschap en Kennisverwervin Aristoteles legt nadruk op ervaring -> leidt niet tot experimentele methode.
wetenschappelijke g in de tijd van -> ‘ervaring’ niet betekenis die wij eraan geven.
methode in de Aristoteles ->Aristoteles: zien nut niet van opzettelijk geplande ervaring Remt onderzoek af: weinig behoefte om
oudheid en -> onderschatten complexiteit v/d problemen
‘ervaring’ te controleren.
middeleeuwen.
Natuurkundig Voor in 17e eeuw experimentele methode ontstond -> enkele die aan experimenteel onderzoek deden:
experiment in de ->Strato van Lampsacus: Onderzoek naar val voorwerp: op basis observaties aantonen dat ze tijdens val versnelling ondergaan.
Oudheid -> geen strenge controle
-> uitzonderlijk
Anatomisch Voor 3de eeuw v.o.t. : Anatomische kennis door chirurgische ingrepen en verwondingen of op dieren.
onderzoek -> voorbeelden: Herophilus van Chalcedon, Erastratus van Ceus, Hippocrates -> visisectie op dieren
Gebied van Techniek: -blijvende resultaten
eerste - Vorm van experiment onmisbaar -> voornamelijk ‘Trial And Error’
experiment ‘experimenten’ in techniek zijn ‘probaties’ -> iets maken tot het lukt -> levert realisatie maar geen kennis/wetenschap op -> geen
aandacht vr wijze waarop men het vond -> geen aandacht vr negatieve resultaten
Relatie techniek mensen die aan wetenschappen en techniek deden behoorden tot verschillende klassen
en wetenschap -> technici geen wetenschappelijke belangstelling
-> filosofen misprijzen handwerk
Alchemie/ magie Alchemie / Magie -> kenden ‘experimenten’. -> geen voorloper -> niet doel om kennis te krijgen maar wonderen te realiseren.
als voorloper?
Bijdragen van de 1) Ontdekking van systematische wiskunde -> leidde tot exacte theorieën van natuurwetenschappelijke aard.
Grieken 2) Ontwikkeling theorieën laten toe voorspellingen te doen over groot aantal particuliere gevallen: bv. wet van Archimedes
3) Wetten die verklaring bieden voor particuliere fenomenen.
resultaten maar weinig vooruitgang
vooral Statica, optica en hydrostatica -> gesloten gebieden -> geen aanleiding uitbreiding van natuurwetenschap
Ontstaan ontstaansredenen -Grondslag in Archimedische werkwijze: neiging van wiskundigen om hun wiskundige werkwijze toe te passen op fysische problemen.
experimentele -16e eeuw: met Wiskundige technieken mechanica bestuderen -> aanzetters: Tartaglia, Benedetti en Galilei.
methode: Hoe is Archimedes -3de eeuw v.o.t.
nieuwe -publicaties toonbeelden van exacte formulering, opbouw en structuur met wiskundige originaliteit en inventiviteit.
wetenschap er -Archimedische schroef, takelsysteem voor schepen, etc -> stelde niks op schrift -> vond praktische minderwaardig en onbelangrijk.
1
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
gekomen -Berekenen van getal π , eigenschappen krommen en oppervlakten, inhoud en oppervlak piramide, kegel, cilinder en bol.
Ontstaan -Statica en hydrostatica
experimentele Archimedische Wiskundig analyseren van natuurkundige problemen.
methode: Hoe is methode wat ?
nieuwe Gebruik van de archimedische neiging in uitbreiden wiskundige aanpak meetkunde naar werkelijkheid waarvan mathematische eigenschappen
wetenschap er methode evident zijn
gekomen In praktijk: Aanpak op mechanica: intuïtief uitdenken mathematische model onmogelijk. -> uitwerking klopt niet met waarnemingsgegevens.
toegepast op Opstellen wiskundige formules lukt door zich door feiten te laten leiden -> waarneming noodzakelijk.
mechanica Door mechanica -> besef dat experimentele aspect gelijkwaardig is aan wiskundige aspect -> alle natuurwetenschappelijke
problemen worden vanaf nu zo aangepakt.
2.2: Waarom is Waarom deden 1) Technologische factor: Griekse wiskunde vond basis in alledaagse werkelijkheid: problemen die ze zich stellen hangt af van
deze methode wiskundigen in cultuur -> weinig mechanische problemen
slechts in de 17e oudheid geen 2) Kloof tussen technici en geleerden
eeuw ontworpen? mechanica? 3) Wiskundige factor:
-door ontdekking irrationele getallen -> huiver tegenover algebra en rekenkunde
-Onhandige schrijfwijze getallen
Technologische -Uitvindingen van Oudheid en Middeleeuwen onder invloed vroege kapitalisme op grote schaal toegepast en verspreid door
sit. In 16e eeuw. uitvinding van boekdrukkunst.
-Terugkeer naar Romeinse bouwkunst, militaire technologie en praktische wetten
Relatie techniek -Technologische problemen te complex voor gewone ambachtsman: beroep op technici / wetenschapsmens -> kloof wetenschap en
<-> Wetenschap techniek overbrugd.
-ontstaan kunstenaar-ingenieurs als Da Vinci en eerste ingenieurs die wiskunde op praktische problemen toepassen:
bv: Simon Stevin (1548-1620) -> rekenkunde, algebra en statica -> uitvinding zeilwagen
Belang Wiskunde Naast technologie ook wiskunde verantwoordelijk voor experimentele methode.
-> vertaling en verspreiding van werken van Griekse wiskundigen
-> ontstaan nieuwe aanpak van rekenkunde, algebra en driehoeksmeting en mathematisch apparatuur handiger dan de oude
Belang Vanwege belang val en worp in artillerie -> opkomend belang mechanica
Mechanica -> door wiskunde is formulering van functie-begrip nu mogelijk
-> Galilei : door studie van valwet grondlegger moderne mechanica en experimentele methode
Kennistheoretische Aspecten van Wiskundige aspect: formules die relaties uitdrukken tussen bepaalde grootheden in de werkelijkheid.
ontwikkeling op de Galilei’s methode experimentele aspect: resultaat bij metingen moet bij benadering beantwoorden aan waarden voorspeld door wiskundige formule
nieuwe methode Overtuigingskrach Wiskunde: voordeel dat stellingen uit axioma’s afgeleid even betrouwbaar als axioma’s zelf -> mogelijkheid voor nieuwe wetten en
t v/d methode voorspelling over feiten te doen.
2
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
Zekerheid dat feiten bij meting tot uiting komen.
Experimentele: afwijkingen komen bij meting aan het licht.
Pseudowetenschap Wat Verzameling van opvatting gepresenteerd alsof ze wetenschappelijk zijn terwijl ze dat niet zijn:
-Men kan er geen falsifieerbare voorspellingen uit afleiden
-gebruik wetenschappelijk jargon zonder duidelijke betekenis
-oplossingen voor problemen die wetenschap al heeft opgelost
-Vaak onderling tegenstrijdig.
Een nieuwe Ontstaan moderne Resultaat van reflectie op de bloei van de wetenschappen, specifiek de wiskunde en natuurwetenschappen
mentaliteit en een wijsbegeerte -> trachten totaliteit van de problemen te benaderen.
nieuw wereldbeeld Mentaliteits- 17e eeuw ->nieuwe mentaliteit door successen in technologie, wiskunde en socio-economische wijzigingen (= Ontdekkingen Nieuwe
wijziging werelddelen, boekdrukkunst, Hervorming)
-> uit zich in overtuiging dat men nieuwe methode heeft voor kennis te vergaren -> “New Learning’
New Learning -vertrouwen in de rede
-afkeer opvattingen gebaseerd op autoriteit
-Wetenschap en filosofie moeten zich bezig houden met ervaarbare wereld en middelen aan hand doen om in wereld in te
grijpen/te veranderen.
Vertegenwoordiger Francis Bacon (1561-1626) -> werk ‘Nieuw Organon’. ‘Organon’ naam van werk Aristoteles over logica en wetenschapsfilosofie.
-> Bacon’s werk vertoont ook nog veel leemte
Wereldbeeld ME -Heelal is bol waarbinnen andere bollen zich concentrisch bevonden.
-Centrum was de aarde (= mens in centrum) waaromheen kristallen bollen bewogen die aarde, maan en planeten droeg.
-Op Buitenste bol -> vaste sterren.
-Centrum aarde = hel
gesloten hierarchie die als positief ervaren werd -> ‘harmonie’ en mythische verklaring.
Veranderd wereld- Verandering van gesloten naar open wereldbeeld:
beeld -startpunt: Copernicus: ‘De Revolutionibus Orbium Caelestium’: astronomisch, heliocentrisch model maar sfeer van vaste sterren
blijft.
-Giordano Bruno: ‘L’infinito universo e mondi’: * heelal oneindig en bevat oneindig aantal sterrenstelsels *Zon niet centraal.
Beschouwt deze vrijheid als positief.
-Blaise Pascal: ‘Pensées’: oneindigheid en vrijheid -> angstaanjagend
-Mechanisering van het wereldbeeld
Bruno’s visie op -ontkende goddelijkheid van Christus
religie -Bijbel is geen goede bron voor natuurwetenschappelijke kennis
-Pleit voor samenwerking van verschillende godsdiensten.
3
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
Impulsen Open -demythiseren en mechaniseren van Galilei van open wereld -> verklaring geven voor aardse verschijnselen vertrekkend uit
wereldbeeld mechanica.
-> grondslag Entmythologisierung-proces.
Synthese van Isaac Newton: ‘Philosophiae naturalis principia mathematica’
mechanisering -> verklaren van hemelse en aardse verschijnselen met dezelfde wetten.
open wereldbeeld. ->aantonen dat zowel op aarde als in heelal dezelfde krachten verantwoordelijk zijn voor beweging.
Nieuwe mensvisie Menselijk lichaam behoort tot mechanische wereld:
Bv: Andreas Vesalius: ‘de Humani corporis Fabrica’.
Bv: Pico Della Mirandola: ‘Hominis Dignitate Oratio’ : menselijke geest kan op eigen kracht wereld begrijpen.
-> hierin ligt grond voor vertrouwen in menselijke rede en optimisme in geloof in vooruitgang.
4
Hoofdstuk 3:
Wetenschap en Kennisverwervin Aristoteles legt nadruk op ervaring -> leidt niet tot experimentele methode.
wetenschappelijke g in de tijd van -> ‘ervaring’ niet betekenis die wij eraan geven.
methode in de Aristoteles ->Aristoteles: zien nut niet van opzettelijk geplande ervaring Remt onderzoek af: weinig behoefte om
oudheid en -> onderschatten complexiteit v/d problemen
‘ervaring’ te controleren.
middeleeuwen.
Natuurkundig Voor in 17e eeuw experimentele methode ontstond -> enkele die aan experimenteel onderzoek deden:
experiment in de ->Strato van Lampsacus: Onderzoek naar val voorwerp: op basis observaties aantonen dat ze tijdens val versnelling ondergaan.
Oudheid -> geen strenge controle
-> uitzonderlijk
Anatomisch Voor 3de eeuw v.o.t. : Anatomische kennis door chirurgische ingrepen en verwondingen of op dieren.
onderzoek -> voorbeelden: Herophilus van Chalcedon, Erastratus van Ceus, Hippocrates -> visisectie op dieren
Gebied van Techniek: -blijvende resultaten
eerste - Vorm van experiment onmisbaar -> voornamelijk ‘Trial And Error’
experiment ‘experimenten’ in techniek zijn ‘probaties’ -> iets maken tot het lukt -> levert realisatie maar geen kennis/wetenschap op -> geen
aandacht vr wijze waarop men het vond -> geen aandacht vr negatieve resultaten
Relatie techniek mensen die aan wetenschappen en techniek deden behoorden tot verschillende klassen
en wetenschap -> technici geen wetenschappelijke belangstelling
-> filosofen misprijzen handwerk
Alchemie/ magie Alchemie / Magie -> kenden ‘experimenten’. -> geen voorloper -> niet doel om kennis te krijgen maar wonderen te realiseren.
als voorloper?
Bijdragen van de 1) Ontdekking van systematische wiskunde -> leidde tot exacte theorieën van natuurwetenschappelijke aard.
Grieken 2) Ontwikkeling theorieën laten toe voorspellingen te doen over groot aantal particuliere gevallen: bv. wet van Archimedes
3) Wetten die verklaring bieden voor particuliere fenomenen.
resultaten maar weinig vooruitgang
vooral Statica, optica en hydrostatica -> gesloten gebieden -> geen aanleiding uitbreiding van natuurwetenschap
Ontstaan ontstaansredenen -Grondslag in Archimedische werkwijze: neiging van wiskundigen om hun wiskundige werkwijze toe te passen op fysische problemen.
experimentele -16e eeuw: met Wiskundige technieken mechanica bestuderen -> aanzetters: Tartaglia, Benedetti en Galilei.
methode: Hoe is Archimedes -3de eeuw v.o.t.
nieuwe -publicaties toonbeelden van exacte formulering, opbouw en structuur met wiskundige originaliteit en inventiviteit.
wetenschap er -Archimedische schroef, takelsysteem voor schepen, etc -> stelde niks op schrift -> vond praktische minderwaardig en onbelangrijk.
1
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
gekomen -Berekenen van getal π , eigenschappen krommen en oppervlakten, inhoud en oppervlak piramide, kegel, cilinder en bol.
Ontstaan -Statica en hydrostatica
experimentele Archimedische Wiskundig analyseren van natuurkundige problemen.
methode: Hoe is methode wat ?
nieuwe Gebruik van de archimedische neiging in uitbreiden wiskundige aanpak meetkunde naar werkelijkheid waarvan mathematische eigenschappen
wetenschap er methode evident zijn
gekomen In praktijk: Aanpak op mechanica: intuïtief uitdenken mathematische model onmogelijk. -> uitwerking klopt niet met waarnemingsgegevens.
toegepast op Opstellen wiskundige formules lukt door zich door feiten te laten leiden -> waarneming noodzakelijk.
mechanica Door mechanica -> besef dat experimentele aspect gelijkwaardig is aan wiskundige aspect -> alle natuurwetenschappelijke
problemen worden vanaf nu zo aangepakt.
2.2: Waarom is Waarom deden 1) Technologische factor: Griekse wiskunde vond basis in alledaagse werkelijkheid: problemen die ze zich stellen hangt af van
deze methode wiskundigen in cultuur -> weinig mechanische problemen
slechts in de 17e oudheid geen 2) Kloof tussen technici en geleerden
eeuw ontworpen? mechanica? 3) Wiskundige factor:
-door ontdekking irrationele getallen -> huiver tegenover algebra en rekenkunde
-Onhandige schrijfwijze getallen
Technologische -Uitvindingen van Oudheid en Middeleeuwen onder invloed vroege kapitalisme op grote schaal toegepast en verspreid door
sit. In 16e eeuw. uitvinding van boekdrukkunst.
-Terugkeer naar Romeinse bouwkunst, militaire technologie en praktische wetten
Relatie techniek -Technologische problemen te complex voor gewone ambachtsman: beroep op technici / wetenschapsmens -> kloof wetenschap en
<-> Wetenschap techniek overbrugd.
-ontstaan kunstenaar-ingenieurs als Da Vinci en eerste ingenieurs die wiskunde op praktische problemen toepassen:
bv: Simon Stevin (1548-1620) -> rekenkunde, algebra en statica -> uitvinding zeilwagen
Belang Wiskunde Naast technologie ook wiskunde verantwoordelijk voor experimentele methode.
-> vertaling en verspreiding van werken van Griekse wiskundigen
-> ontstaan nieuwe aanpak van rekenkunde, algebra en driehoeksmeting en mathematisch apparatuur handiger dan de oude
Belang Vanwege belang val en worp in artillerie -> opkomend belang mechanica
Mechanica -> door wiskunde is formulering van functie-begrip nu mogelijk
-> Galilei : door studie van valwet grondlegger moderne mechanica en experimentele methode
Kennistheoretische Aspecten van Wiskundige aspect: formules die relaties uitdrukken tussen bepaalde grootheden in de werkelijkheid.
ontwikkeling op de Galilei’s methode experimentele aspect: resultaat bij metingen moet bij benadering beantwoorden aan waarden voorspeld door wiskundige formule
nieuwe methode Overtuigingskrach Wiskunde: voordeel dat stellingen uit axioma’s afgeleid even betrouwbaar als axioma’s zelf -> mogelijkheid voor nieuwe wetten en
t v/d methode voorspelling over feiten te doen.
2
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
Zekerheid dat feiten bij meting tot uiting komen.
Experimentele: afwijkingen komen bij meting aan het licht.
Pseudowetenschap Wat Verzameling van opvatting gepresenteerd alsof ze wetenschappelijk zijn terwijl ze dat niet zijn:
-Men kan er geen falsifieerbare voorspellingen uit afleiden
-gebruik wetenschappelijk jargon zonder duidelijke betekenis
-oplossingen voor problemen die wetenschap al heeft opgelost
-Vaak onderling tegenstrijdig.
Een nieuwe Ontstaan moderne Resultaat van reflectie op de bloei van de wetenschappen, specifiek de wiskunde en natuurwetenschappen
mentaliteit en een wijsbegeerte -> trachten totaliteit van de problemen te benaderen.
nieuw wereldbeeld Mentaliteits- 17e eeuw ->nieuwe mentaliteit door successen in technologie, wiskunde en socio-economische wijzigingen (= Ontdekkingen Nieuwe
wijziging werelddelen, boekdrukkunst, Hervorming)
-> uit zich in overtuiging dat men nieuwe methode heeft voor kennis te vergaren -> “New Learning’
New Learning -vertrouwen in de rede
-afkeer opvattingen gebaseerd op autoriteit
-Wetenschap en filosofie moeten zich bezig houden met ervaarbare wereld en middelen aan hand doen om in wereld in te
grijpen/te veranderen.
Vertegenwoordiger Francis Bacon (1561-1626) -> werk ‘Nieuw Organon’. ‘Organon’ naam van werk Aristoteles over logica en wetenschapsfilosofie.
-> Bacon’s werk vertoont ook nog veel leemte
Wereldbeeld ME -Heelal is bol waarbinnen andere bollen zich concentrisch bevonden.
-Centrum was de aarde (= mens in centrum) waaromheen kristallen bollen bewogen die aarde, maan en planeten droeg.
-Op Buitenste bol -> vaste sterren.
-Centrum aarde = hel
gesloten hierarchie die als positief ervaren werd -> ‘harmonie’ en mythische verklaring.
Veranderd wereld- Verandering van gesloten naar open wereldbeeld:
beeld -startpunt: Copernicus: ‘De Revolutionibus Orbium Caelestium’: astronomisch, heliocentrisch model maar sfeer van vaste sterren
blijft.
-Giordano Bruno: ‘L’infinito universo e mondi’: * heelal oneindig en bevat oneindig aantal sterrenstelsels *Zon niet centraal.
Beschouwt deze vrijheid als positief.
-Blaise Pascal: ‘Pensées’: oneindigheid en vrijheid -> angstaanjagend
-Mechanisering van het wereldbeeld
Bruno’s visie op -ontkende goddelijkheid van Christus
religie -Bijbel is geen goede bron voor natuurwetenschappelijke kennis
-Pleit voor samenwerking van verschillende godsdiensten.
3
, Overkoepelde samenvatting Wijsbegeerte
Impulsen Open -demythiseren en mechaniseren van Galilei van open wereld -> verklaring geven voor aardse verschijnselen vertrekkend uit
wereldbeeld mechanica.
-> grondslag Entmythologisierung-proces.
Synthese van Isaac Newton: ‘Philosophiae naturalis principia mathematica’
mechanisering -> verklaren van hemelse en aardse verschijnselen met dezelfde wetten.
open wereldbeeld. ->aantonen dat zowel op aarde als in heelal dezelfde krachten verantwoordelijk zijn voor beweging.
Nieuwe mensvisie Menselijk lichaam behoort tot mechanische wereld:
Bv: Andreas Vesalius: ‘de Humani corporis Fabrica’.
Bv: Pico Della Mirandola: ‘Hominis Dignitate Oratio’ : menselijke geest kan op eigen kracht wereld begrijpen.
-> hierin ligt grond voor vertrouwen in menselijke rede en optimisme in geloof in vooruitgang.
4
