Samenvatting Mens & Gedrag 1

Mens en Gedrag
Les 1: Prenatale Periode

Lichamelijke ontwikkeling
Ontogenese: ontwikkeling van het specifieke individu, interactie met omgeving
Fylogenese: ontwikkeling van het soort, de erfelijkheid

Bevruchting > conceptie
Vrouwelijke eicel bevrucht met mannelijke zaadcel
 Bevruchte eicel > zygote
 Deelt tot morula
 Hierdoor ontstaat placenta, navelstreng en vliezen

Zwangerschap
Trimester > 3 maanden
 Eerste trimester: embryonale fase
o Innesteling & celdeling (eerste 2 weken) > germinale fase,
o Ontwikkeling tot herkenbare foetus: zenuwstelsel, hart, oren, tanden,
gehemelte en genitaliën
 Tweede trimester: beweging en reflexen ontwikkelen
 Derde trimester: gewichtstoename, groeien tot volledige baby
o Externe prikkels onderscheiden: licht en donker, harde muziek , smaken
onderscheiden

Eerste 1000 dagen van het kind zijn het belangrijkste
 Onvoldoende bouwstenen, zorgt voor problemen in de toekomst

Omgevingsfactoren
Baarmoeder
Zorgt voor bescherming, voeding en is een filter voor schadelijke stoffen

Teratogene factoren schaden de prenatale ontwikkelingen
 Voorbeelden:
 Alcohol en drugs en medicijngebruik
 Ondervoeding > effect op cognitieve ontwikkeling
 Ongelukken en psychische klachten > beschadiging foetus
 Leeftijd van ouders, vooral van de vrouw > jong, eerder miskraam & oud,
eerder psychische klachten
 Gevolgen:
 Wiegendood of SID > door roken vd moeder, plotseling stoppen met ademen
 Foetaal Alcohol Syndroom > alcoholgebruik door moeder
 Neonataal Abstinentie Syndroom > door drugsgebruik moeder, afkicken
kinderen
 Softenonkinderen > door kalmeringsmiddel, kinderen met onvolledige
ledematen
 DES > medicijn tegen miskramen vroeger, kinderen sneller miskraam

,Groei, rijping en leren
Groei:
 Toename van cellen, lengte en gewicht
 Sterk erfelijk bepaald
 Ook afhankelijk van omgeving, voeding etc
Rijping:
 Autonoom proces waarin een mens in staat is om steeds meer functies te vervullen
 Kind doet het pas als hij/zij er ‘klaar voor is’, zoals vast voedsel en kruipen
 Erfelijk bepaald, alleen schadelijke omgevingsfactoren zouden invloed kunnen
hebben, roken en alcohol
 Rijpingspijn gebeurt vaak s ’nachts
Leren:
 Het verwerven van kennis, inzicht en vaardigheden met de omgeving

Mensbeelden
Behavioristische-/ leertheoretische visie
 Mensen worden geboren als onbeschreven blad, leerervaringen bepalen de mens
 Prenatale ervaringen verklaren de aanleg
Biologisch model
 Natuurwetenschappelijk perspectief, bepaald door erfelijke factoren
Omgevingspsychologisch model
 Mens wordt bepaald door de interactie met de fysieke omgeving, door bijv.
stadsplanning en architectuur
 Wisselwerking tussen mens en natuur, winterdepressie etc.
 Vb. in de rechtbank maakt de architectuur kleinerend
Cognitivitische model
 Informatieverwerking en zelfsturing zijn bepalend > bewustzijn dankzij geheugen
 Voor de geboorte dus nog geen bewuste geheugenvorming
Psychoanalytisch model
 Biologische aanleg en vroege opvoedingservaringen zijn zeer bepalend, in eerste
levensjaren
 Onderscheid tussen bewustzijn en onderbewustzijn
Humanistisch model
 Het individu, ontwikkeling en eigen verantwoordelijkheid staan centraal
 Combi van psychoanalyse en Behavioristische-/ leertheoretische visie
Bio-ecologisch model
 Nadruk op de wisselwerking tussen individu en de externe invloeden (omgeving,
ouders, opvang etc)
 Externe invloeden ook in relatie tot elkaar
 Urie Bronfenbrenner > bedenker van t model

, Les 2: 0-6 maanden

Leren en sensomotorische ontwikkeling
Leren: blijvende verandering in wat iemand kan op weet op grond van ervaring
Sensomotorische ontwikkeling: dmv. Ervaringen via zintuigen en beweging
Situationele dwang: Pasgeboren baby is gedwongen om in die situatie te blijven (Vogytsky)
Geheugen aanmaken door ervaring en verbindingsknopen (lange termijngeheugen)

Pasgeborene
 Beschikt over alle menselijke zintuigen, kan daarmee op z’n eigen manier reageren op
prikkels uit de buitenwereld
 Horen: direct na de geboorte een zuiver gehoor
 Zien: hoorprikkels sturen de oogspieren, eerst alleen zwart-wit daarna primaire
kleuren het beste, na de 6 maanden is zien belangrijker dan horen, 25cm beste zicht
 Ruiken: belangrijk, vooral moeders geur
 Voelen: vanaf geboorte gelijk belangrijk, meisjes huid gevoeliger dan jongens huid
 Proeven: zoet van zout goed onderscheiden, mond is kenorgaan
 Gehoor en gezichtsvermogen zeer belangrijk voor baby bij oriëntatie op de wereld
 Passieve kinderen missen onderzoek drang die nodig is om kennis op te doen voor
hun ontwikkeling > vaak bij kinderen met hoor/zicht problemen

Regels rondom motoriek
 Oriëntatieregel: aandacht richting een gebeurtenis, verstopt zich niet baby wordt
geboren met een bepaalde nieuwsgierigheid > verdwijnt na eerste maand, komt in 4e
maand terug
 Onderzoeksregel: onderzoeken zicht of tast, willen alles aanraken
 Regel van het scannen: voorwerp volgen als het verandert/verdwijnt, baby blijft
zoeken, gebeurt schoksgewijs door onrijpe zenuwstelsel > na 4e maand
 Preferentieregel: voorkeur voor interessantere voorwerp, primaire/felle kleuren en
grote
 Habituatieregel: bekend voorwerp wordt al snel saai, nieuw is leuker
 Omkeringsregel: wat een baby kan zien kan hij voelen en andersom
 Circulaire reacties: lees ander kopje > volgende hoofdstuk

Jean Piaget (1896-1980)