Ontwikkelingspsychologie
Intro
Ontwikkelingspsychologie -> verandering in menselijke levensloop
Ontwikkelingslijnen:
- Fysiek
• Lichaam
• Motoriek
- Cognitief
• Taal
• Denken
- Emotioneel
• Emotieregulatie
• Temperament
- Sociaal
• Peers
• Vrienden
==> voortdurend in interactie met elkaar
-> verticale lijn: naarmate je ouder wordt bouw je nieuwe vaardigheden op
-> horizontale lijn: fysieke vaardigheid stimuleert de cognitieve vaardigheid enzovoort
H1 theorie en onderzoeksmethoden
Geschiedenis, theorie en onderzoeksstrategieën
Ontwikkelingspsychologie
= stabiliteit en verandering van gedrag begrijpen over levensloop
-> overal aanwezig (vb media)
-> verschillende domeinen: zie verschillende ontwikkelingslijnen
-> interdisciplinair werken = d.m.v. wetenschappen, disciplines te combineren
-> toegepaste wetenschap! <-> kennis van professoren
=> vb: aangeleerd of niet (nature vs nurture)
Groeimindset = via inspanning beter versie van jezelf = mogelijk progressie te maken
-> makkelijker met obstakels omgaan: obstakel = uitdaging
-> kun je trainen & meegeven aan anderen
Fixed mindset = capaciteiten zijn aangeboren talent = niet mogelijk progressie te maken
-> onderzoek: bij studenten: groeimindset > xen mindset
-> obstakels? fuck! => hulpeloosheid
Belang van theorieën:
- complexe realiteit beter beschrijven
- reden verklaren
- voorspellingen voor later
Kenmerken van de ontwikkelingspsychologie
- Continue vs discontinue ontwikkeling
- Verloop vs meerdere verlopen
- Erfelijk vs milieu
- Gebalanceerd perspectief: levensloopperspectief
1) CONTINUE VS DISCONTINUE ONTWIKKELING
Pagina 1 van 72
fi
, • Continue ontwikkeling
= kwantitatieve verandering
= hoeveelheid/intensiteit/snelheid van capaciteit/vaardigheid/kenmerk kan toenemen/afnemen
-> rustig tempo, continu
Vb: leeftijd, vocabularium, bijna alles met fysiek te maken (lengte, gewicht…)
-> niet altijd rustig, gradueel!
Vb: groei: plotse toename tijdens puberteit
-> soms lijkt het discontinue, maar is het continue!
Vb: eerste stapjes, eerste woordjes
• Discontinue ontwikkeling
= kwalitatieve verandering
= anders gaan functioneren, anders nr wereld kijken
-> kan soms snel gaan
-> de verschillende fasen in morele ontwikkeling
Vb: universiteit, scheiding, verlies/overlijden, kind krijgen (ouderschap), van rijk->arm, migratie
Eerste stappen/woorden is geen discontinue verandering! Maar een continue verandering =
dikwijls zo: lijkt discontinu, maar is continu
2) VERLOOP VS MEERDERE VERLOPEN
- Oude visie op menselijke ontwikkeling (voorstanders fasetheorieën: Piaget, Erikson,
Kohlberg…)
-> iedereen te situeren op 1 dimensie van ontwikkeling + allemaal tegelijk naar nieuwe fase +
maar 1 beweging mogelijk…
- Nu
-> Er zijn verschillende menselijke ontwikkelingen, unieke invloeden, niet enkel progressie, veel
variëteit… => grote diversiteit in ontwikkelingstrajecten
3) ERFELIJK VS MILIEU
• Erfelijk
= nature
= ontwikkeling aangestuurd door aangeboren biologische eigenschappen
-> ontwikkeling = endogeen = komt van binnenuit met kracht die je niet kunt tegenhouden
=> stabiliteit! -> lot ligt vast
-> belangrijk principe die hierbij aansluit: idee van maturatie = bij geboorte ligt er een
grondplan klaar over wie je moet worden
-> xed mindset sluit hierbij aan
• Milieu
= nurture
= ontwikkeling aangestuurd door omgeving
-> ontwikkeling = exogeen = van buitenaf gestuurd
=> onvoorspelbaarheid! -> omgeving kan sterk veranderen (plasticiteit)
Watson (behaviorist)
-> sterk geloof in kracht van omgeving
=> “om het even welk kind kan om het even welke volwassene worden -> context & omgeving
bepalen alles”
Judith Harris
=> “opvoeding telt helemaal niet -> opvoeding wordt gestuurd door genetische factoren”
*additieve benadering
-> wat doet genetica en omgeving met mens
Studie Caspi & collega’s
Pagina 2 van 72
fi
, Wat is de kans dat je een klinische depressie zult ontwikkelen in je leven?
Verhoogd indien:
- Genetische kwetsbaarheid (gebrek aan senatonine)
+
- Opvoeding gekenmerkt door verwaarlozing
=> combi van genetisch risico + context (kwetsbaarheid)
-> omgeving moet genetisch risico wakker maken voor depressie
= aanleiding epigenetica = hoe kan omgeving genen triggeren, wakker maken
Studie adoptiekinderen
-> voorgeschiedenis biologische mama’s!
=> indien antisociaal gedrag = adoptiekind ontlokt negatief controlerend autoritaire opvoeding
!Biologie en omgeving beïnvloeden elkaar
discontinue ontwikkeling = nature
-> biologie zit achter die fasen, bepaalt dat -> maturatie!
4) GEBALANCEERD PERSPECTIEF: LEVENSLOOPPERSPECTIEF
Vroeger: zwart-wit denken
Nu: genuanceerder, gebalanceerder => levensloopperspectief = belangrijke factor
Levensloopperspectief
= op een genuanceerde manier kijken naar de volledige menselijke levensloop
-> vroeger niet geïnteresseerd in ontwikkelingspsychologie van ouderen
= uitloper van bredere beweging in psychologie: dynamische systeembenadering
*= menselijke leven = open systeem: bevruchting -> dood - combi van persoonlijke, sociale,
biologische factoren hebben er invloed op
-> belangrijk:
- menselijke ontwikkeling moeten we levenslang bekijken (t.e.m. late volwassenheid!)
=> was niet altijd het geval, vanzelfsprekend! (Cf. Freud, Piaget, Kohlberg stopten na
adolescentie)
- Veel verschillende vormen!
<-> ‘ontwikkeling kent 1 verloop’
=> ontwikkeling = multidimensioneel en multidirectioneel gegeven
* multidimensioneel = elke vorm van ontwikkeling kan uit elkaar gepuzzeld worden in
verschillende deelaspecten met elk een eigen ritme en beïnvloeding van unieke factoren
Vb: vocabularium, grammatica… (voc vroeger dan Gramm)
*multidirectioneel = ontwikkeling is in verschillende richtingen: staan soms stil (stagnatie), gaan
soms achteruit (degressie) -> niet enkel progressie!
Vb: ouderen gaan erop achteruit vb info verwerken + tegelijk emotionele experts: makkelijker
omgaan met gevoelens
Vb: badminton lukt niet meer, lange afstand lopen lukt beter
- plasticiteit!
=> altijd verandering: verbetering mogelijk (optimistisch)
<-> theorie over eerste 1000 dagen van leven
=> ouder? plasticiteit neemt af -> vb: naar bejaardenhuis = moeilijk! ‘Een oude boom verplant
men niet’
- ontwikkeling door verschillende contexten, factoren beïnvloedt
=> 3 factoren:
• Leeftijdsgebonden factoren
Vb: bijna alle biologische, fysieke veranderingen (puberteit, groeispurten, menstruatie…),
onderwijs, vrienden, pensioen
• Gebonden factoren aan gesch
Vb: technologie, rollepatroon (feminisme), pandemie (elke generatie op unieke manier
getro en), oorlog
• Niet-normatieve factoren
Pagina 3 van 72
ff
, Vb: transgender, coming out, ongeval, vluchteling, ouders verliezen op jonge leeftijd, int
buitenland gaan wonen, lotto winnen, blind getrouwd, tiktokvideos viraal
leeftijd Historisch Niet-normatief
Voorspelbaar? Ja Ja cf. klimaatverandering, Nee
veroudering bevolking
Nee cf. oorlog, pandemie
Wie? Iedereen Gohort/generatie Enkele personen
Ontwikkelingspsychologische theorieën
VERSCHILLENDE MENSBEELDEN IN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
1) van nature slecht
-> van jongs af aan gevaarlijke & duistere krachten & impulsen
=> moeten beteugeld worden
=> rol opvoeders belangrijk!
2) leeg blad
-> omgeving bepaalt de ontwikkeling
=> rol opvoeders belangrijk!
3) van nature goed
-> geboren als soort engeltjes: gericht op elkaar helpen, op groei
=> rol opvoeders minder belangrijk
WETENSCHAPPELIJKE VOORVADERS
• Evolutietheorie (darwinisme) VERKLARING
-> sommige kenmerken van een soort grotere kans om overgeërfd te worden als ze ervoor
zorgen dat de overlevingskansen van de soort hierdoor vergroot worden
Natuurlijke selectie -> Vb: lange nek giraf: bladeren van bomen eten
Seksuele selectie -> Vb: pauwenstaart: seksuele reproductie
-> interesse in menselijke soort
=> vb: wrm meisjes in slecht gezin sneller puberteit dan goed gezin
-> overblijfsel Darwinisme in psychologie: recapitulatietheorie
*recapitulatietheorie = ontogenese (= hoe we als persoon individueel ontwikkelen in
levensloop) is een herhaling van de fylogenese (= hoe we als menselijke soort doorheen de
jaren (holbewoner -> nu) zijn geëvolueerd)
Vb:
Vroege kindertijd => gooien met speelgoed, kapot maken…
Kindertijd => tikkertje & verstoppertje
Pre-adolescentie => kamp bouwen, in boomhut, in een speelgoedhuisje
Adolescentie => sportclubs, jeugdbeweging…
• Normatieve benadering (Hall) BESCHRIJVING
-> onderzoek: wnr bep fenomenen in menselijke levensloop zich voordoen
-> geloofde in principe van maturatie = we zijn biologisch geprogrammeerd om op een bep
manier te ontwikkelen: ontwikkeling = endogeen (van binnenuit)
• Testbenadering (Binet) VOORSPELLING
-> onderzoek: instrument om vroeg te detecteren welke kinderen later leerproblemen
ontwikkelen
-> taken & opdrachten => eerste intelligentietest
Pagina 4 van 72
Intro
Ontwikkelingspsychologie -> verandering in menselijke levensloop
Ontwikkelingslijnen:
- Fysiek
• Lichaam
• Motoriek
- Cognitief
• Taal
• Denken
- Emotioneel
• Emotieregulatie
• Temperament
- Sociaal
• Peers
• Vrienden
==> voortdurend in interactie met elkaar
-> verticale lijn: naarmate je ouder wordt bouw je nieuwe vaardigheden op
-> horizontale lijn: fysieke vaardigheid stimuleert de cognitieve vaardigheid enzovoort
H1 theorie en onderzoeksmethoden
Geschiedenis, theorie en onderzoeksstrategieën
Ontwikkelingspsychologie
= stabiliteit en verandering van gedrag begrijpen over levensloop
-> overal aanwezig (vb media)
-> verschillende domeinen: zie verschillende ontwikkelingslijnen
-> interdisciplinair werken = d.m.v. wetenschappen, disciplines te combineren
-> toegepaste wetenschap! <-> kennis van professoren
=> vb: aangeleerd of niet (nature vs nurture)
Groeimindset = via inspanning beter versie van jezelf = mogelijk progressie te maken
-> makkelijker met obstakels omgaan: obstakel = uitdaging
-> kun je trainen & meegeven aan anderen
Fixed mindset = capaciteiten zijn aangeboren talent = niet mogelijk progressie te maken
-> onderzoek: bij studenten: groeimindset > xen mindset
-> obstakels? fuck! => hulpeloosheid
Belang van theorieën:
- complexe realiteit beter beschrijven
- reden verklaren
- voorspellingen voor later
Kenmerken van de ontwikkelingspsychologie
- Continue vs discontinue ontwikkeling
- Verloop vs meerdere verlopen
- Erfelijk vs milieu
- Gebalanceerd perspectief: levensloopperspectief
1) CONTINUE VS DISCONTINUE ONTWIKKELING
Pagina 1 van 72
fi
, • Continue ontwikkeling
= kwantitatieve verandering
= hoeveelheid/intensiteit/snelheid van capaciteit/vaardigheid/kenmerk kan toenemen/afnemen
-> rustig tempo, continu
Vb: leeftijd, vocabularium, bijna alles met fysiek te maken (lengte, gewicht…)
-> niet altijd rustig, gradueel!
Vb: groei: plotse toename tijdens puberteit
-> soms lijkt het discontinue, maar is het continue!
Vb: eerste stapjes, eerste woordjes
• Discontinue ontwikkeling
= kwalitatieve verandering
= anders gaan functioneren, anders nr wereld kijken
-> kan soms snel gaan
-> de verschillende fasen in morele ontwikkeling
Vb: universiteit, scheiding, verlies/overlijden, kind krijgen (ouderschap), van rijk->arm, migratie
Eerste stappen/woorden is geen discontinue verandering! Maar een continue verandering =
dikwijls zo: lijkt discontinu, maar is continu
2) VERLOOP VS MEERDERE VERLOPEN
- Oude visie op menselijke ontwikkeling (voorstanders fasetheorieën: Piaget, Erikson,
Kohlberg…)
-> iedereen te situeren op 1 dimensie van ontwikkeling + allemaal tegelijk naar nieuwe fase +
maar 1 beweging mogelijk…
- Nu
-> Er zijn verschillende menselijke ontwikkelingen, unieke invloeden, niet enkel progressie, veel
variëteit… => grote diversiteit in ontwikkelingstrajecten
3) ERFELIJK VS MILIEU
• Erfelijk
= nature
= ontwikkeling aangestuurd door aangeboren biologische eigenschappen
-> ontwikkeling = endogeen = komt van binnenuit met kracht die je niet kunt tegenhouden
=> stabiliteit! -> lot ligt vast
-> belangrijk principe die hierbij aansluit: idee van maturatie = bij geboorte ligt er een
grondplan klaar over wie je moet worden
-> xed mindset sluit hierbij aan
• Milieu
= nurture
= ontwikkeling aangestuurd door omgeving
-> ontwikkeling = exogeen = van buitenaf gestuurd
=> onvoorspelbaarheid! -> omgeving kan sterk veranderen (plasticiteit)
Watson (behaviorist)
-> sterk geloof in kracht van omgeving
=> “om het even welk kind kan om het even welke volwassene worden -> context & omgeving
bepalen alles”
Judith Harris
=> “opvoeding telt helemaal niet -> opvoeding wordt gestuurd door genetische factoren”
*additieve benadering
-> wat doet genetica en omgeving met mens
Studie Caspi & collega’s
Pagina 2 van 72
fi
, Wat is de kans dat je een klinische depressie zult ontwikkelen in je leven?
Verhoogd indien:
- Genetische kwetsbaarheid (gebrek aan senatonine)
+
- Opvoeding gekenmerkt door verwaarlozing
=> combi van genetisch risico + context (kwetsbaarheid)
-> omgeving moet genetisch risico wakker maken voor depressie
= aanleiding epigenetica = hoe kan omgeving genen triggeren, wakker maken
Studie adoptiekinderen
-> voorgeschiedenis biologische mama’s!
=> indien antisociaal gedrag = adoptiekind ontlokt negatief controlerend autoritaire opvoeding
!Biologie en omgeving beïnvloeden elkaar
discontinue ontwikkeling = nature
-> biologie zit achter die fasen, bepaalt dat -> maturatie!
4) GEBALANCEERD PERSPECTIEF: LEVENSLOOPPERSPECTIEF
Vroeger: zwart-wit denken
Nu: genuanceerder, gebalanceerder => levensloopperspectief = belangrijke factor
Levensloopperspectief
= op een genuanceerde manier kijken naar de volledige menselijke levensloop
-> vroeger niet geïnteresseerd in ontwikkelingspsychologie van ouderen
= uitloper van bredere beweging in psychologie: dynamische systeembenadering
*= menselijke leven = open systeem: bevruchting -> dood - combi van persoonlijke, sociale,
biologische factoren hebben er invloed op
-> belangrijk:
- menselijke ontwikkeling moeten we levenslang bekijken (t.e.m. late volwassenheid!)
=> was niet altijd het geval, vanzelfsprekend! (Cf. Freud, Piaget, Kohlberg stopten na
adolescentie)
- Veel verschillende vormen!
<-> ‘ontwikkeling kent 1 verloop’
=> ontwikkeling = multidimensioneel en multidirectioneel gegeven
* multidimensioneel = elke vorm van ontwikkeling kan uit elkaar gepuzzeld worden in
verschillende deelaspecten met elk een eigen ritme en beïnvloeding van unieke factoren
Vb: vocabularium, grammatica… (voc vroeger dan Gramm)
*multidirectioneel = ontwikkeling is in verschillende richtingen: staan soms stil (stagnatie), gaan
soms achteruit (degressie) -> niet enkel progressie!
Vb: ouderen gaan erop achteruit vb info verwerken + tegelijk emotionele experts: makkelijker
omgaan met gevoelens
Vb: badminton lukt niet meer, lange afstand lopen lukt beter
- plasticiteit!
=> altijd verandering: verbetering mogelijk (optimistisch)
<-> theorie over eerste 1000 dagen van leven
=> ouder? plasticiteit neemt af -> vb: naar bejaardenhuis = moeilijk! ‘Een oude boom verplant
men niet’
- ontwikkeling door verschillende contexten, factoren beïnvloedt
=> 3 factoren:
• Leeftijdsgebonden factoren
Vb: bijna alle biologische, fysieke veranderingen (puberteit, groeispurten, menstruatie…),
onderwijs, vrienden, pensioen
• Gebonden factoren aan gesch
Vb: technologie, rollepatroon (feminisme), pandemie (elke generatie op unieke manier
getro en), oorlog
• Niet-normatieve factoren
Pagina 3 van 72
ff
, Vb: transgender, coming out, ongeval, vluchteling, ouders verliezen op jonge leeftijd, int
buitenland gaan wonen, lotto winnen, blind getrouwd, tiktokvideos viraal
leeftijd Historisch Niet-normatief
Voorspelbaar? Ja Ja cf. klimaatverandering, Nee
veroudering bevolking
Nee cf. oorlog, pandemie
Wie? Iedereen Gohort/generatie Enkele personen
Ontwikkelingspsychologische theorieën
VERSCHILLENDE MENSBEELDEN IN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
1) van nature slecht
-> van jongs af aan gevaarlijke & duistere krachten & impulsen
=> moeten beteugeld worden
=> rol opvoeders belangrijk!
2) leeg blad
-> omgeving bepaalt de ontwikkeling
=> rol opvoeders belangrijk!
3) van nature goed
-> geboren als soort engeltjes: gericht op elkaar helpen, op groei
=> rol opvoeders minder belangrijk
WETENSCHAPPELIJKE VOORVADERS
• Evolutietheorie (darwinisme) VERKLARING
-> sommige kenmerken van een soort grotere kans om overgeërfd te worden als ze ervoor
zorgen dat de overlevingskansen van de soort hierdoor vergroot worden
Natuurlijke selectie -> Vb: lange nek giraf: bladeren van bomen eten
Seksuele selectie -> Vb: pauwenstaart: seksuele reproductie
-> interesse in menselijke soort
=> vb: wrm meisjes in slecht gezin sneller puberteit dan goed gezin
-> overblijfsel Darwinisme in psychologie: recapitulatietheorie
*recapitulatietheorie = ontogenese (= hoe we als persoon individueel ontwikkelen in
levensloop) is een herhaling van de fylogenese (= hoe we als menselijke soort doorheen de
jaren (holbewoner -> nu) zijn geëvolueerd)
Vb:
Vroege kindertijd => gooien met speelgoed, kapot maken…
Kindertijd => tikkertje & verstoppertje
Pre-adolescentie => kamp bouwen, in boomhut, in een speelgoedhuisje
Adolescentie => sportclubs, jeugdbeweging…
• Normatieve benadering (Hall) BESCHRIJVING
-> onderzoek: wnr bep fenomenen in menselijke levensloop zich voordoen
-> geloofde in principe van maturatie = we zijn biologisch geprogrammeerd om op een bep
manier te ontwikkelen: ontwikkeling = endogeen (van binnenuit)
• Testbenadering (Binet) VOORSPELLING
-> onderzoek: instrument om vroeg te detecteren welke kinderen later leerproblemen
ontwikkelen
-> taken & opdrachten => eerste intelligentietest
Pagina 4 van 72
