Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE WETENSCHAP ........ 5
INLEIDING ............................................................................................................................................................ 5
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM ............................................................................................................ 5
HET PRODUCTIEPROCES .......................................................................................................................................... 8
DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDENCURVE VAN EEN LAND ................................................................................................... 9
HET VERRUIMEN VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND............................................................................. 10
CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME .............................................................................................. 10
METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE ....................................................................................... 12
KRITISCHE KANTTEKENINGEN ................................................................................................................................. 13
HOOFDSTUK 2: HET MARKTMECHANISME ...................................................................................................... 13
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 13
DE MARKTVRAAG ................................................................................................................................................ 13
HET MARKTAANBOD ............................................................................................................................................ 14
HET MARKTEVENWICHT ........................................................................................................................................ 15
DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD........................................................................................................... 16
ANDERE ELASTICITEITEN VAN VRAAG EN AANBOD....................................................................................................... 19
DE MARKT EN OVERHEIDSINTERVENTIES ................................................................................................................... 19
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 20
HOOFDSTUK 3: CONSUMENTENGEDRAG EN DE AFLEIDING VAN DE VRAAG ................................................... 21
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 21
NUT MARGINAAL NUT EN CONSUMPTIEBESLISSINGEN ................................................................................................. 21
PREFERENTIES, INDIFFERENTIECURVEN EN NUTSFUNCTIES ............................................................................................ 22
DE BUDGETBEPERKING.......................................................................................................................................... 24
DE OPTIMALE KEUZE VAN DE CONSUMENT ................................................................................................................ 25
VERANDERING VAN HET CONSUMENTENEVENWICHT ................................................................................................... 25
CONSUMENTENGEDRAG IN ACTIE: TOEPASSINGEN P131-136 ....................................................................................... 27
AFLEIDING VAN DE MARKTVRAAG UIT DE INDIVIDUELE VRAAGCURVEN ........................................................................... 28
UITBREIDING EN KRITISCHE KANTTEKENING ............................................................................................................... 28
HOOFDSTUK 4: PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN OP LANGE TERMIJN ......................... 29
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 29
BEDRIJVEN EN DE ORGANISATIE VAN DE PRODUCTIE.................................................................................................... 29
PRODUCTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPEN .............................................................................................. 30
HET GEDRAG VAN DE PRODUCTEN OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN DE INPUTS IN DE PRODUCTIE ....................... 32
1
Shanti Langers
,PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN ............................................................................................................... 36
SAMENHANG TUSSEN DE KORTE- EN DE LANGE TERMIJNKOSTEN .................................................................................... 39
BESLUIT: KRITISCHE ASSUMPTIES BIJ DE STUDIE VAN HET GEDRAG VAN DE PRODUCENT ...................................................... 39
HOOFDSTUK 5: PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE MARKTSTRUCTUREN .............................................. 40
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 40
CRITERIA VOOR HET ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKTVORMEN .................................................................... 40
WINSTMAXIMALISEREND GEDRAG .......................................................................................................................... 41
ZUIVERE MEDEDINGING ........................................................................................................................................ 41
MONOPOLIE ....................................................................................................................................................... 43
HET VERLOOP VAN DE TO, GO EN MO VOOR EEN MONOPOLIST ................................................................................... 43
OLIGOPOLIE........................................................................................................................................................ 44
MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE......................................................................................................................... 46
BESLUIT: VOORSPELLEN VAN MARKTUITKOMSTEN IN DE PRAKTIJK ................................................................................. 47
HOOFDSTUK 6: MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERHEID ............................................................. 48
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 48
WELVAARTSIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT .................................................................................. 48
OORZAKEN VAN MARKTFALING EN DE ROL VAN DE OVERHEID ....................................................................................... 49
MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN...................................................................................................... 57
HOOFDSTUK 7: PRODUCTIE, INKOMENS EN BESTEDINGEN ............................................................................. 57
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 57
PRODUCTIE, TOEGEVOEGDE WAARDE EN FACTORVERGOEDINGEN .................................................................................. 57
VOORRADEN ...................................................................................................................................................... 58
SOORTEN FACTORVERGOEDINGEN........................................................................................................................... 58
BRUTO VERSUS NETTO PRODUCT ............................................................................................................................ 59
FUNDAMENTELE GELIJKHEID TUSSEN PRODUCT, INKOMEN EN BESTEDINGEN .................................................................... 59
MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN VOOR EEN GESLOTEN ECONOMIE ZONDER OVERHEID ................................................ 60
EENVOUDIGE ECONOMISCHE KRINGLOOP ................................................................................................................. 60
BRUTO BINNENLANDS PRODUCT, NATIONAAL INKOMEN, NATIONALE BESTEDINGEN EN BESTEDING VAN HET BINNENLANDS
PRODUCT ........................................................................................................................................................... 60
FINANCIERINGSTEKORTEN EN -OVERSCHOTTEN .......................................................................................................... 62
DE NATIONALE REKENINGEN VAN BELGIË .................................................................................................................. 62
WAARDERINGSPROBLEMEN ................................................................................................................................... 63
UITSCHAKELING VAN DE PRIJSINVLOED ..................................................................................................................... 63
DE IMPLICIETE PRIJSINDEX VAN HET BBP ................................................................................................................... 64
GROTE EN KLEINE ECONOMIEËN .............................................................................................................................. 64
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 65
HOOFDSTUK 8: ECONOMISCHE GROEI ............................................................................................................ 65
2
Shanti Langers
,INLEIDING .......................................................................................................................................................... 65
DEFINITIE EN MAATSTAVEN ................................................................................................................................... 66
GROEIBOEKHOUDING ........................................................................................................................................... 66
DE NEOKLASSIEKE GROEITHEORIE ............................................................................................................................ 67
DE NIEUWE GROEITHEORIE .................................................................................................................................... 69
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 70
HOOFDSTUK 9: ONGELIJKHEID EN HERVERDELING ......................................................................................... 70
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 70
HOE MEET MEN ONGELIJKHEID? ............................................................................................................................. 71
INKOMENS- EN VERMOGENSONGELIJKHEID : OPVALLENDE TRENDS ................................................................................ 71
OORZAKEN VAN ONGELIJKHEID............................................................................................................................... 71
BELEIDSMAATREGELEN DIE DE ONGELIJKHEID VERMINDEREN ........................................................................................ 72
GAAT MINDER ONGELIJKHEID SAMEN MET HOGERE WELVAART? ................................................................................... 73
CONCLUSIES ....................................................................................................................................................... 73
HOOFDSTUK 10: MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT IN DE KORTE EN LANGE TERMIJN ................................. 74
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 74
DE AGGREGATIEVE VRAAG ..................................................................................................................................... 74
HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE KORTE TERMIJN.................................................................................................... 75
HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE LANGE TERMIJN.................................................................................................... 76
VAN KORTE NAAR LANGE TERMIJN .......................................................................................................................... 76
MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT: VRAAG- EN AANBODSCHOKKEN .............................................................................. 77
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 78
HOOFDSTUK 11: CONSUMPTIE, INVESTERINGEN EN DE AGGREGATIEVE VRAAG ............................................ 79
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 79
DE CONSUMPTIEFUNCTIE EN DE DAARUIT AFGELEIDE SPAARFUNCTIE .............................................................................. 79
DE INVESTERINGSFUNCTIE ..................................................................................................................................... 81
MACRO-ECONOMISCHE EVENWICHT ........................................................................................................................ 82
DE INVESTERINGSMULTIPLICATOR ........................................................................................................................... 83
INSTABILITEIT IN DE AGGREGATIEVE VRAAG: HET ACCELERATOR- MULTIPLICATORMODEL .................................................... 83
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 84
HOOFDSTUK 12: DE BUDGETTAIRE POLITIEK ................................................................................................... 84
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 84
MACRO-ECONOMISCHE BETEKENIS VAN DE OVERHEID ................................................................................................. 84
EVENWICHTSVOORWAARDEN................................................................................................................................. 84
HET EVENWICHTSINKOMEN BIJ AUTONOME BELASTINGEN............................................................................................ 85
DISCRETIONAIR BUDGETTAIR BELEID ........................................................................................................................ 85
3
Shanti Langers
,AUTOMATISCHE STABILISATOREN ........................................................................................................................... 86
BUDGETTAIRE POLITIEK EN OVERHEIDSTEKORT........................................................................................................... 86
EFFECTIVITEIT VAN DE BUDGETTAIRE POLITIEK ........................................................................................................... 87
DE OVERHEIDSSCHULD .......................................................................................................................................... 87
HET CYCLISCH GECORRIGEERDE OVERHEIDSSALDO ...................................................................................................... 88
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 88
HOOFDSTUK 13: DE MONETAIRE POLITIEK...................................................................................................... 88
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 88
DE GELDHOEVEELHEID .......................................................................................................................................... 89
HET GELDAANBOD ............................................................................................................................................... 89
HET AANBOD VAN GIRAAL GELD.............................................................................................................................. 90
GELDAANBODMODEL ........................................................................................................................................... 91
DE VRAAG NAAR GELD .......................................................................................................................................... 91
GELDMARKTEVENWICHT ....................................................................................................................................... 92
DE MONETAIRE POLITIEK ....................................................................................................................................... 92
GEZAMENLIJK EVENWICHT OP DE GELD- EN GOEDERENMARKT HET IS-LM-MODEL ............................................................ 93
DE AGGREGATIEVE VRAAGCURVE OPNIEUW BEKEKEN .................................................................................................. 95
HOOFDSTUK 14: WERKLOOSHEID, INFLATIE EN DE PHILIPS-CURVE ................................................................ 96
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 96
WERKLOOSHEID .................................................................................................................................................. 96
INFLATIE .......................................................................................................................................................... 100
PHILLIPS-CURVE ................................................................................................................................................ 102
BESLUIT ........................................................................................................................................................... 104
HOOFDSTUK 15: DE INTERNATIONALE ECONOMIE ....................................................................................... 104
4
Shanti Langers
, Hoofdstuk 1: Wat is economie?
Object doel en methode van de economische
wetenschap
Inleiding
• Zicht op economie niet voor iedereen hetzelfde
→ opleiding om financieel advies te geven aan bedrijven/gezinnen
→ bestuderen van ‘saai’ cijfermateriaal
• Doel economische wetenschap
o Inzichten geven in hoe een maatschappij werkt
→ Individueel niveau: welke hobby’s, hoeveel studeren, wat studeren, waar geld aan uitgeven, hoe
verplaatsen…
→ inzicht in economische principes kunnen leiden tot betere keuzes
o Geeft inzicht in problemen op de wereld
→ mogelijke voordelen bij samenwerking, bepalen levensstandaard, vergrijzing, duurzaam groeien
van de economie, vakbond acties, belang van stabiele prijzen en inflatie, …
o Kennis bieden om een onderbouwd oordeel te hebben over het beleid van verschillende
overheden (econ kennis is van politiek belang)
Het fundamenteel economisch probleem
• Economische analyse is nuttig vanwege de spanning tussen de individuele/collectieve behoeften van een
samenleving en de schaarse beschikbare middelen
• Niet genoeg middelen en tijd om alle behoeften/doelstellingen de behalen → keuzeproblematiek
• Economische analyse gaat na hoe mensen, bedrijven, overheden, … keuzes maken en wat daarvan de
gevolgen zijn (individueel en maatschappelijk)
Menselijke en maatschappelijke behoeften
• Een behoefte = het aanvoelen van een tekort en er naar verlangen dit te kort aan te vullen
→ niet enkel basis (eten, kledij, …)
→ niet enkel materieel (ook diensten; zorg, cultuur, onderwijs)
• Behoefte kan van collectieve of individuele aard zijn
→ elk individu is deel van een gemeenschap met collectieve behoeften
• Rangorde en sterkte van behoeften is afhankelijk van:
o Persoon (voorkeur)
o Tijd (leeftijd)
o Omstandigheden (coronapandemie)
• Economie spreekt zich niet uit over de waarden van de behoeften → morele waarde van een product is
niet van belang (wapens, alcohol, sigaretten, …) → objectieve studies eerst
5
Shanti Langers
, Schaarse middelen en de noodzaak te kiezen
• Schaarse middelen = economische goederen
o Materiële goederen
Kunnen behoefte gedeeltelijk/volledig opvangen op directe/indirecte wijze
o Immateriële diensten
• Doordat ze een meerwaarde zijn, hebben economische goederen een nut
• We spreken enkel van econ goederen als ze schaars zijn en ze een nut hebben
→ in moderne maatschappij herkennen we een econ goed aan het prijskaartje
• Niet-schaarse middelen = vrije goederen
→ bv de lucht
• Schaarste van vrije goederen is een relatief begrip afhankelijk van de tijd en de omstandigheden
→ bv voor duiker is lucht in zijn tank wel schaars
→ bv zuivere lucht is voor velen schaars
• Als het aankomt op lucht spreekt men over ‘de nieuwe schaarsten’
• Keuzeprobleem door verschillende opties om schaarse middelen te bekomen
• Mensen willen veel maar kunnen elke euro maar 1 keer uitgeven (geldt ook voor tijd)
→ bv geld dat je gebruikt voor een nieuwe auto, kan je niet gebruiken voor een nieuwe tv
• Iedereen wordt met schaarste geconfronteerd doordat:
o Middelen die maar 1 keer kunnen worden ingezet
o Tijd voor iedereen beperkt is
• Je moet middelen en tijd optimaal te zien verdelen over goederen en activiteiten
• Probleem van schaarste komt ook voor in het bedrijfsleven en de industrie
• De overheid komt ook in aanraking met schaarste problemen
Het maken van keuzes en opportuniteitskosten
• De werkelijke kosten van een gemaakte keuze = de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door
de keuze te maken = de opportuniteitskost
→ bv je kiest om een extra jaar te studeren: de opportuniteitskost is het loon dat je gedurende dat jaar had
kunnen verdienen als je een job zou hebben
6
Shanti Langers
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE? OBJECT DOEL EN METHODE VAN DE ECONOMISCHE WETENSCHAP ........ 5
INLEIDING ............................................................................................................................................................ 5
HET FUNDAMENTEEL ECONOMISCH PROBLEEM ............................................................................................................ 5
HET PRODUCTIEPROCES .......................................................................................................................................... 8
DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDENCURVE VAN EEN LAND ................................................................................................... 9
HET VERRUIMEN VAN DE PRODUCTIEMOGELIJKHEDEN VAN EEN LAND............................................................................. 10
CENTRALE PLANNING VERSUS HET MARKTMECHANISME .............................................................................................. 10
METHODOLOGISCHE ASPECTEN VAN ECONOMISCHE ANALYSE ....................................................................................... 12
KRITISCHE KANTTEKENINGEN ................................................................................................................................. 13
HOOFDSTUK 2: HET MARKTMECHANISME ...................................................................................................... 13
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 13
DE MARKTVRAAG ................................................................................................................................................ 13
HET MARKTAANBOD ............................................................................................................................................ 14
HET MARKTEVENWICHT ........................................................................................................................................ 15
DE PRIJSELASTICITEIT VAN VRAAG EN AANBOD........................................................................................................... 16
ANDERE ELASTICITEITEN VAN VRAAG EN AANBOD....................................................................................................... 19
DE MARKT EN OVERHEIDSINTERVENTIES ................................................................................................................... 19
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 20
HOOFDSTUK 3: CONSUMENTENGEDRAG EN DE AFLEIDING VAN DE VRAAG ................................................... 21
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 21
NUT MARGINAAL NUT EN CONSUMPTIEBESLISSINGEN ................................................................................................. 21
PREFERENTIES, INDIFFERENTIECURVEN EN NUTSFUNCTIES ............................................................................................ 22
DE BUDGETBEPERKING.......................................................................................................................................... 24
DE OPTIMALE KEUZE VAN DE CONSUMENT ................................................................................................................ 25
VERANDERING VAN HET CONSUMENTENEVENWICHT ................................................................................................... 25
CONSUMENTENGEDRAG IN ACTIE: TOEPASSINGEN P131-136 ....................................................................................... 27
AFLEIDING VAN DE MARKTVRAAG UIT DE INDIVIDUELE VRAAGCURVEN ........................................................................... 28
UITBREIDING EN KRITISCHE KANTTEKENING ............................................................................................................... 28
HOOFDSTUK 4: PRODUCTIE EN KOSTEN VAN BEDRIJVEN OP KORTE EN OP LANGE TERMIJN ......................... 29
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 29
BEDRIJVEN EN DE ORGANISATIE VAN DE PRODUCTIE.................................................................................................... 29
PRODUCTIE EN KOSTEN: ENKELE INLEIDENDE BEGRIPPEN .............................................................................................. 30
HET GEDRAG VAN DE PRODUCTEN OP LANGE TERMIJN: DE OPTIMALE KEUZE VAN DE INPUTS IN DE PRODUCTIE ....................... 32
1
Shanti Langers
,PRODUCTIE EN KOSTEN OP KORTE TERMIJN ............................................................................................................... 36
SAMENHANG TUSSEN DE KORTE- EN DE LANGE TERMIJNKOSTEN .................................................................................... 39
BESLUIT: KRITISCHE ASSUMPTIES BIJ DE STUDIE VAN HET GEDRAG VAN DE PRODUCENT ...................................................... 39
HOOFDSTUK 5: PRIJSVORMING ONDER VERSCHILLENDE MARKTSTRUCTUREN .............................................. 40
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 40
CRITERIA VOOR HET ONDERSCHEIDEN VAN VERSCHILLENDE MARKTVORMEN .................................................................... 40
WINSTMAXIMALISEREND GEDRAG .......................................................................................................................... 41
ZUIVERE MEDEDINGING ........................................................................................................................................ 41
MONOPOLIE ....................................................................................................................................................... 43
HET VERLOOP VAN DE TO, GO EN MO VOOR EEN MONOPOLIST ................................................................................... 43
OLIGOPOLIE........................................................................................................................................................ 44
MONOPOLISTISCHE CONCURRENTIE......................................................................................................................... 46
BESLUIT: VOORSPELLEN VAN MARKTUITKOMSTEN IN DE PRAKTIJK ................................................................................. 47
HOOFDSTUK 6: MARKTIMPERFECTIES EN DE ROL VAN DE OVERHEID ............................................................. 48
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 48
WELVAARTSIMPLICATIES VAN DE WERKING VAN DE VRIJE MARKT .................................................................................. 48
OORZAKEN VAN MARKTFALING EN DE ROL VAN DE OVERHEID ....................................................................................... 49
MARKT EN OVERHEID: COMPLEMENTAIRE ROLLEN...................................................................................................... 57
HOOFDSTUK 7: PRODUCTIE, INKOMENS EN BESTEDINGEN ............................................................................. 57
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 57
PRODUCTIE, TOEGEVOEGDE WAARDE EN FACTORVERGOEDINGEN .................................................................................. 57
VOORRADEN ...................................................................................................................................................... 58
SOORTEN FACTORVERGOEDINGEN........................................................................................................................... 58
BRUTO VERSUS NETTO PRODUCT ............................................................................................................................ 59
FUNDAMENTELE GELIJKHEID TUSSEN PRODUCT, INKOMEN EN BESTEDINGEN .................................................................... 59
MACRO-ECONOMISCHE IDENTITEITEN VOOR EEN GESLOTEN ECONOMIE ZONDER OVERHEID ................................................ 60
EENVOUDIGE ECONOMISCHE KRINGLOOP ................................................................................................................. 60
BRUTO BINNENLANDS PRODUCT, NATIONAAL INKOMEN, NATIONALE BESTEDINGEN EN BESTEDING VAN HET BINNENLANDS
PRODUCT ........................................................................................................................................................... 60
FINANCIERINGSTEKORTEN EN -OVERSCHOTTEN .......................................................................................................... 62
DE NATIONALE REKENINGEN VAN BELGIË .................................................................................................................. 62
WAARDERINGSPROBLEMEN ................................................................................................................................... 63
UITSCHAKELING VAN DE PRIJSINVLOED ..................................................................................................................... 63
DE IMPLICIETE PRIJSINDEX VAN HET BBP ................................................................................................................... 64
GROTE EN KLEINE ECONOMIEËN .............................................................................................................................. 64
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 65
HOOFDSTUK 8: ECONOMISCHE GROEI ............................................................................................................ 65
2
Shanti Langers
,INLEIDING .......................................................................................................................................................... 65
DEFINITIE EN MAATSTAVEN ................................................................................................................................... 66
GROEIBOEKHOUDING ........................................................................................................................................... 66
DE NEOKLASSIEKE GROEITHEORIE ............................................................................................................................ 67
DE NIEUWE GROEITHEORIE .................................................................................................................................... 69
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 70
HOOFDSTUK 9: ONGELIJKHEID EN HERVERDELING ......................................................................................... 70
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 70
HOE MEET MEN ONGELIJKHEID? ............................................................................................................................. 71
INKOMENS- EN VERMOGENSONGELIJKHEID : OPVALLENDE TRENDS ................................................................................ 71
OORZAKEN VAN ONGELIJKHEID............................................................................................................................... 71
BELEIDSMAATREGELEN DIE DE ONGELIJKHEID VERMINDEREN ........................................................................................ 72
GAAT MINDER ONGELIJKHEID SAMEN MET HOGERE WELVAART? ................................................................................... 73
CONCLUSIES ....................................................................................................................................................... 73
HOOFDSTUK 10: MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT IN DE KORTE EN LANGE TERMIJN ................................. 74
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 74
DE AGGREGATIEVE VRAAG ..................................................................................................................................... 74
HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE KORTE TERMIJN.................................................................................................... 75
HET AGGREGATIEVE AANBOD IN DE LANGE TERMIJN.................................................................................................... 76
VAN KORTE NAAR LANGE TERMIJN .......................................................................................................................... 76
MACRO-ECONOMISCH EVENWICHT: VRAAG- EN AANBODSCHOKKEN .............................................................................. 77
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 78
HOOFDSTUK 11: CONSUMPTIE, INVESTERINGEN EN DE AGGREGATIEVE VRAAG ............................................ 79
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 79
DE CONSUMPTIEFUNCTIE EN DE DAARUIT AFGELEIDE SPAARFUNCTIE .............................................................................. 79
DE INVESTERINGSFUNCTIE ..................................................................................................................................... 81
MACRO-ECONOMISCHE EVENWICHT ........................................................................................................................ 82
DE INVESTERINGSMULTIPLICATOR ........................................................................................................................... 83
INSTABILITEIT IN DE AGGREGATIEVE VRAAG: HET ACCELERATOR- MULTIPLICATORMODEL .................................................... 83
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 84
HOOFDSTUK 12: DE BUDGETTAIRE POLITIEK ................................................................................................... 84
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 84
MACRO-ECONOMISCHE BETEKENIS VAN DE OVERHEID ................................................................................................. 84
EVENWICHTSVOORWAARDEN................................................................................................................................. 84
HET EVENWICHTSINKOMEN BIJ AUTONOME BELASTINGEN............................................................................................ 85
DISCRETIONAIR BUDGETTAIR BELEID ........................................................................................................................ 85
3
Shanti Langers
,AUTOMATISCHE STABILISATOREN ........................................................................................................................... 86
BUDGETTAIRE POLITIEK EN OVERHEIDSTEKORT........................................................................................................... 86
EFFECTIVITEIT VAN DE BUDGETTAIRE POLITIEK ........................................................................................................... 87
DE OVERHEIDSSCHULD .......................................................................................................................................... 87
HET CYCLISCH GECORRIGEERDE OVERHEIDSSALDO ...................................................................................................... 88
BESLUIT ............................................................................................................................................................. 88
HOOFDSTUK 13: DE MONETAIRE POLITIEK...................................................................................................... 88
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 88
DE GELDHOEVEELHEID .......................................................................................................................................... 89
HET GELDAANBOD ............................................................................................................................................... 89
HET AANBOD VAN GIRAAL GELD.............................................................................................................................. 90
GELDAANBODMODEL ........................................................................................................................................... 91
DE VRAAG NAAR GELD .......................................................................................................................................... 91
GELDMARKTEVENWICHT ....................................................................................................................................... 92
DE MONETAIRE POLITIEK ....................................................................................................................................... 92
GEZAMENLIJK EVENWICHT OP DE GELD- EN GOEDERENMARKT HET IS-LM-MODEL ............................................................ 93
DE AGGREGATIEVE VRAAGCURVE OPNIEUW BEKEKEN .................................................................................................. 95
HOOFDSTUK 14: WERKLOOSHEID, INFLATIE EN DE PHILIPS-CURVE ................................................................ 96
INLEIDING .......................................................................................................................................................... 96
WERKLOOSHEID .................................................................................................................................................. 96
INFLATIE .......................................................................................................................................................... 100
PHILLIPS-CURVE ................................................................................................................................................ 102
BESLUIT ........................................................................................................................................................... 104
HOOFDSTUK 15: DE INTERNATIONALE ECONOMIE ....................................................................................... 104
4
Shanti Langers
, Hoofdstuk 1: Wat is economie?
Object doel en methode van de economische
wetenschap
Inleiding
• Zicht op economie niet voor iedereen hetzelfde
→ opleiding om financieel advies te geven aan bedrijven/gezinnen
→ bestuderen van ‘saai’ cijfermateriaal
• Doel economische wetenschap
o Inzichten geven in hoe een maatschappij werkt
→ Individueel niveau: welke hobby’s, hoeveel studeren, wat studeren, waar geld aan uitgeven, hoe
verplaatsen…
→ inzicht in economische principes kunnen leiden tot betere keuzes
o Geeft inzicht in problemen op de wereld
→ mogelijke voordelen bij samenwerking, bepalen levensstandaard, vergrijzing, duurzaam groeien
van de economie, vakbond acties, belang van stabiele prijzen en inflatie, …
o Kennis bieden om een onderbouwd oordeel te hebben over het beleid van verschillende
overheden (econ kennis is van politiek belang)
Het fundamenteel economisch probleem
• Economische analyse is nuttig vanwege de spanning tussen de individuele/collectieve behoeften van een
samenleving en de schaarse beschikbare middelen
• Niet genoeg middelen en tijd om alle behoeften/doelstellingen de behalen → keuzeproblematiek
• Economische analyse gaat na hoe mensen, bedrijven, overheden, … keuzes maken en wat daarvan de
gevolgen zijn (individueel en maatschappelijk)
Menselijke en maatschappelijke behoeften
• Een behoefte = het aanvoelen van een tekort en er naar verlangen dit te kort aan te vullen
→ niet enkel basis (eten, kledij, …)
→ niet enkel materieel (ook diensten; zorg, cultuur, onderwijs)
• Behoefte kan van collectieve of individuele aard zijn
→ elk individu is deel van een gemeenschap met collectieve behoeften
• Rangorde en sterkte van behoeften is afhankelijk van:
o Persoon (voorkeur)
o Tijd (leeftijd)
o Omstandigheden (coronapandemie)
• Economie spreekt zich niet uit over de waarden van de behoeften → morele waarde van een product is
niet van belang (wapens, alcohol, sigaretten, …) → objectieve studies eerst
5
Shanti Langers
, Schaarse middelen en de noodzaak te kiezen
• Schaarse middelen = economische goederen
o Materiële goederen
Kunnen behoefte gedeeltelijk/volledig opvangen op directe/indirecte wijze
o Immateriële diensten
• Doordat ze een meerwaarde zijn, hebben economische goederen een nut
• We spreken enkel van econ goederen als ze schaars zijn en ze een nut hebben
→ in moderne maatschappij herkennen we een econ goed aan het prijskaartje
• Niet-schaarse middelen = vrije goederen
→ bv de lucht
• Schaarste van vrije goederen is een relatief begrip afhankelijk van de tijd en de omstandigheden
→ bv voor duiker is lucht in zijn tank wel schaars
→ bv zuivere lucht is voor velen schaars
• Als het aankomt op lucht spreekt men over ‘de nieuwe schaarsten’
• Keuzeprobleem door verschillende opties om schaarse middelen te bekomen
• Mensen willen veel maar kunnen elke euro maar 1 keer uitgeven (geldt ook voor tijd)
→ bv geld dat je gebruikt voor een nieuwe auto, kan je niet gebruiken voor een nieuwe tv
• Iedereen wordt met schaarste geconfronteerd doordat:
o Middelen die maar 1 keer kunnen worden ingezet
o Tijd voor iedereen beperkt is
• Je moet middelen en tijd optimaal te zien verdelen over goederen en activiteiten
• Probleem van schaarste komt ook voor in het bedrijfsleven en de industrie
• De overheid komt ook in aanraking met schaarste problemen
Het maken van keuzes en opportuniteitskosten
• De werkelijke kosten van een gemaakte keuze = de waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door
de keuze te maken = de opportuniteitskost
→ bv je kiest om een extra jaar te studeren: de opportuniteitskost is het loon dat je gedurende dat jaar had
kunnen verdienen als je een job zou hebben
6
Shanti Langers
