Inhoud
1 MESOPOTAMIË, EERSTE BESCHAVING ........................................................................................ 3
2 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING ......................................................................... 3
2.1 GEOGRAFIE ................................................................................................................................ 3
2.2 HISTORISCHE PERIODISERING ............................................................................................... 5
2.2.1 DE PREDYNASTISCHE TIJD............................................................................................... 5
2.2.2 DE VROEGDYNASTISCHE TIJD: SOEMERISCHE STADSTATEN ................................... 6
2.2.3 SARGON EN HET RIJK VAN AKKAD (ca. 2350 – 2150 v.C.) .......................................... 9
2.2.4 DE DERDE DYNASTIE VAN OER: LAATSTE HERSTEL VAN SOEMERIË (ca. 2100 –
1900 v.C.) ...................................................................................................................................... 9
2.2.6 HET NABIJE OOSTEN VAN DE 17DE TOT DE 7DE EEUW V.C ....................................11
2.2.7 HET NIEUW-ASSYRISCHE RIJK (ca. 900 – 612 v.C.) ....................................................12
2.2.8 HET NIEUW-BABYLONISCHE RIJK (612 – 539 v.C.) .....................................................13
2.2.9 HET PERZISCHE RIJK .......................................................................................................14
3 EGYPTE, GESCHENK VAN DE NIJL ..............................................................................................16
4 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING ........................................................................19
4.1 GEOGRAFIE ...............................................................................................................................19
4.2 HISTORISCHE PERIODISERING..............................................................................................20
5 DE GODENWERELD EN GODSDIENST ........................................................................................24
5.1 ENKELE BASISPRINCIPES .......................................................................................................24
5.2 HOE HET BEGON: SCHEPPINGSVERHAAL EN OSIRISMYTHE ...........................................33
5.3 DE GODSDIENST IN HET NIJLLAND .....................................................................................35
5.3.1 HET LEVEN NA DE DOOD ................................................................................................35
Alabaster Libation Table ..................................................................................................................37
Anubis > vereerd als de god van de balseming en mummificatie en als de beschermer van
de doden en begraafplaatsen .........................................................................................................37
5.3.2 DE OFFICIËLE GODSDIENST ...........................................................................................42
5.3.3 VOLKSRELIGIE ...................................................................................................................45
6 ECONOMISCHE ACTIVITEIT IN EGYPTE ......................................................................................46
6.1 PRIMAIRE SECTOR: LANDBOUW ............................................................................................46
6.2 SECUNDAIRE SECTOR: NIJVERHEID ....................................................................................47
6.3 TERTIAIRE SECTOR: HANDEL ................................................................................................48
7 DE FIGUUR VAN DE FARAO ..........................................................................................................49
7.1 KONINKLIJKE ATTRIBUTEN EN ORNAAT ..............................................................................49
7.2 DE NAMEN VAN DE KONING..................................................................................................50
7.3 GOD OF MENS? .......................................................................................................................50
1
, 7.4 WIE KAN FARAO WORDEN EN HOE GEBEURT DIT? ..........................................................50
7.5 DE TAKEN VAN DE FARAO .....................................................................................................51
8 EGYPTISCHE ‘VERBEELDING’ .......................................................................................................51
8.1 RELIËF (licht & schaduw) EN SCHILDERKUNST (licht & kleur) .........................................51
8.2 VRIJSTAANDE BEELDEN. .......................................................................................................52
8.3 HIËROGLIEFEN.........................................................................................................................52
8.3.1 de Egyptische taal.............................................................................................................52
8.3.2 het Egyptisch schrift........................................................................................................53
8.3.3 enkele kenmerken van het hiërogliefenschrift............................................................54
8.3.4 de hiëroglifische tekens ..................................................................................................54
2
,1 MESOPOTAMIË, EERSTE BESCHAVING
• Mesopotamië= ‘het land tussen de rivieren’ Tweestromenland > oostelijk deel van
de Vruchtbare Halvemaan
• 4 oudste beschavingen ontstaan (1) langs de Nijl (2) de Tigris + Eufraat (heden:
verenigd in Zuid-Irak + vormen 1 stroom) (3) Indus (4) Gele Rivier (= loopt door
China en wordt ook wel eens de bakermat van de Chinese beschaving genoemd.)
o Regenval tijdens groeiseizoen varieert van schaars (Gele Rivier) tot vrijwel
niet bestaand (Nijl)
o Rivieren overstromen jaarlijks > dal wordt vruchtbaar door ontstaan van slib
(=modderige grond, door water afgezette vaste stoffen die het land
vruchtbaar maakt bij overstroming.)
• Neolithische revolutie zorgt ervoor dat de boeren aan werkverdeling kunnen doen
→ er is tijd over om over andere zaken na te denken naast voeding + bescherming
= eerste grote stappen van techniek & wetenschap worden gezet
2 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING
2.1 GEOGRAFIE
• Vruchtbare Halvemaan
o Grenzen:
▪ Noorden: berggebieden van Zuid-& Oost-Turkije (Taurus) + Armenië +
Koerdistan
▪ Oosten: Zagrosgebergte langs de grens tussen Irak & Iran (>Perzië)
▪ Westen: Middellandse Zee
▪ Zuiden: woestijnsteppe van Syrië & Saoedi-Arabië
3
, • Babylon
o 3000 v.C.
o Stad gevestigd op beide oevers van de Eufraat
o Bij het vroegere Babylon raken Tigris + Eufraat elkaar bijna maar wijken
weer uiteen
o “De Poort van God”
o Bevindt zich in het huidige Irak
o Grote stad > enkel Rome & Carthago zijn in de Oudheid ooit groter geweest
o Bekend om: Hangende Tuinen + Toren van Babel
▪ Hangende Tuinen = volgens legende aangelegd door Nebukadnezar II
in een poging de heimwee van zijn vrouw tegen te gaan, die
bergachtige, groene landschappen gewend was.
▪ Toren van Babel = mythisch bouwwerk uit de Hebreeuwse Bijbel.
Verhaal: mensen vestigen zich na de zondvloed op de vlakte van
Sinear en willen een toren bouwen die zo hoog is, dat hij de hemel
bereikt. God wil dit niet, en laat iedereen een andere taal spreken,
waardoor de bouw onmogelijk wordt.
• Onderscheid tussen
o Zuid-Mesopotamië// Babylonië
▪ Alluviale vlakte tussen & naast rivieren met een lengte van ca. 500
km, dicht met steden bezaaid
• Alluviaal = Het losse materiaal dat als sediment door een
rivier is afgezet. Maakt erosie mogelijk door materiaal dat
elders weer wordt afgezet. Voorbeelden alluviale vlakten:
Zuid-Mesopotamië & Babylon
▪ Zwakke punt: watertoevoer, waterstand van de rivieren is afhankelijk
van de hoeveelheid sneeuw in Armenië
• Waterpeil winter = laag
• Waterpeil lente = rivier stroomt over
! OPL: irrigatie = water werd via kanalen naar de oevers
gebracht (= op een kunstmatige wijze wordt water toegevoegd
4
1 MESOPOTAMIË, EERSTE BESCHAVING ........................................................................................ 3
2 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING ......................................................................... 3
2.1 GEOGRAFIE ................................................................................................................................ 3
2.2 HISTORISCHE PERIODISERING ............................................................................................... 5
2.2.1 DE PREDYNASTISCHE TIJD............................................................................................... 5
2.2.2 DE VROEGDYNASTISCHE TIJD: SOEMERISCHE STADSTATEN ................................... 6
2.2.3 SARGON EN HET RIJK VAN AKKAD (ca. 2350 – 2150 v.C.) .......................................... 9
2.2.4 DE DERDE DYNASTIE VAN OER: LAATSTE HERSTEL VAN SOEMERIË (ca. 2100 –
1900 v.C.) ...................................................................................................................................... 9
2.2.6 HET NABIJE OOSTEN VAN DE 17DE TOT DE 7DE EEUW V.C ....................................11
2.2.7 HET NIEUW-ASSYRISCHE RIJK (ca. 900 – 612 v.C.) ....................................................12
2.2.8 HET NIEUW-BABYLONISCHE RIJK (612 – 539 v.C.) .....................................................13
2.2.9 HET PERZISCHE RIJK .......................................................................................................14
3 EGYPTE, GESCHENK VAN DE NIJL ..............................................................................................16
4 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING ........................................................................19
4.1 GEOGRAFIE ...............................................................................................................................19
4.2 HISTORISCHE PERIODISERING..............................................................................................20
5 DE GODENWERELD EN GODSDIENST ........................................................................................24
5.1 ENKELE BASISPRINCIPES .......................................................................................................24
5.2 HOE HET BEGON: SCHEPPINGSVERHAAL EN OSIRISMYTHE ...........................................33
5.3 DE GODSDIENST IN HET NIJLLAND .....................................................................................35
5.3.1 HET LEVEN NA DE DOOD ................................................................................................35
Alabaster Libation Table ..................................................................................................................37
Anubis > vereerd als de god van de balseming en mummificatie en als de beschermer van
de doden en begraafplaatsen .........................................................................................................37
5.3.2 DE OFFICIËLE GODSDIENST ...........................................................................................42
5.3.3 VOLKSRELIGIE ...................................................................................................................45
6 ECONOMISCHE ACTIVITEIT IN EGYPTE ......................................................................................46
6.1 PRIMAIRE SECTOR: LANDBOUW ............................................................................................46
6.2 SECUNDAIRE SECTOR: NIJVERHEID ....................................................................................47
6.3 TERTIAIRE SECTOR: HANDEL ................................................................................................48
7 DE FIGUUR VAN DE FARAO ..........................................................................................................49
7.1 KONINKLIJKE ATTRIBUTEN EN ORNAAT ..............................................................................49
7.2 DE NAMEN VAN DE KONING..................................................................................................50
7.3 GOD OF MENS? .......................................................................................................................50
1
, 7.4 WIE KAN FARAO WORDEN EN HOE GEBEURT DIT? ..........................................................50
7.5 DE TAKEN VAN DE FARAO .....................................................................................................51
8 EGYPTISCHE ‘VERBEELDING’ .......................................................................................................51
8.1 RELIËF (licht & schaduw) EN SCHILDERKUNST (licht & kleur) .........................................51
8.2 VRIJSTAANDE BEELDEN. .......................................................................................................52
8.3 HIËROGLIEFEN.........................................................................................................................52
8.3.1 de Egyptische taal.............................................................................................................52
8.3.2 het Egyptisch schrift........................................................................................................53
8.3.3 enkele kenmerken van het hiërogliefenschrift............................................................54
8.3.4 de hiëroglifische tekens ..................................................................................................54
2
,1 MESOPOTAMIË, EERSTE BESCHAVING
• Mesopotamië= ‘het land tussen de rivieren’ Tweestromenland > oostelijk deel van
de Vruchtbare Halvemaan
• 4 oudste beschavingen ontstaan (1) langs de Nijl (2) de Tigris + Eufraat (heden:
verenigd in Zuid-Irak + vormen 1 stroom) (3) Indus (4) Gele Rivier (= loopt door
China en wordt ook wel eens de bakermat van de Chinese beschaving genoemd.)
o Regenval tijdens groeiseizoen varieert van schaars (Gele Rivier) tot vrijwel
niet bestaand (Nijl)
o Rivieren overstromen jaarlijks > dal wordt vruchtbaar door ontstaan van slib
(=modderige grond, door water afgezette vaste stoffen die het land
vruchtbaar maakt bij overstroming.)
• Neolithische revolutie zorgt ervoor dat de boeren aan werkverdeling kunnen doen
→ er is tijd over om over andere zaken na te denken naast voeding + bescherming
= eerste grote stappen van techniek & wetenschap worden gezet
2 GEOGRAFIE EN HISTORISCHE PERIODISERING
2.1 GEOGRAFIE
• Vruchtbare Halvemaan
o Grenzen:
▪ Noorden: berggebieden van Zuid-& Oost-Turkije (Taurus) + Armenië +
Koerdistan
▪ Oosten: Zagrosgebergte langs de grens tussen Irak & Iran (>Perzië)
▪ Westen: Middellandse Zee
▪ Zuiden: woestijnsteppe van Syrië & Saoedi-Arabië
3
, • Babylon
o 3000 v.C.
o Stad gevestigd op beide oevers van de Eufraat
o Bij het vroegere Babylon raken Tigris + Eufraat elkaar bijna maar wijken
weer uiteen
o “De Poort van God”
o Bevindt zich in het huidige Irak
o Grote stad > enkel Rome & Carthago zijn in de Oudheid ooit groter geweest
o Bekend om: Hangende Tuinen + Toren van Babel
▪ Hangende Tuinen = volgens legende aangelegd door Nebukadnezar II
in een poging de heimwee van zijn vrouw tegen te gaan, die
bergachtige, groene landschappen gewend was.
▪ Toren van Babel = mythisch bouwwerk uit de Hebreeuwse Bijbel.
Verhaal: mensen vestigen zich na de zondvloed op de vlakte van
Sinear en willen een toren bouwen die zo hoog is, dat hij de hemel
bereikt. God wil dit niet, en laat iedereen een andere taal spreken,
waardoor de bouw onmogelijk wordt.
• Onderscheid tussen
o Zuid-Mesopotamië// Babylonië
▪ Alluviale vlakte tussen & naast rivieren met een lengte van ca. 500
km, dicht met steden bezaaid
• Alluviaal = Het losse materiaal dat als sediment door een
rivier is afgezet. Maakt erosie mogelijk door materiaal dat
elders weer wordt afgezet. Voorbeelden alluviale vlakten:
Zuid-Mesopotamië & Babylon
▪ Zwakke punt: watertoevoer, waterstand van de rivieren is afhankelijk
van de hoeveelheid sneeuw in Armenië
• Waterpeil winter = laag
• Waterpeil lente = rivier stroomt over
! OPL: irrigatie = water werd via kanalen naar de oevers
gebracht (= op een kunstmatige wijze wordt water toegevoegd
4
