Samenvatting Moraalfilosofie

Moraalfilosofie
Hoofdstuk 1: De klassieke rechtvaardigingstoets
1. Normatieve problemen: enkel schijnbare oplossingen
Filosofie  ethiek / moraalfilosofie (goede
daad?)
 politieke filosofie (goede
samenleving?)
 rechtsfilosofie (goede wetten?)
=> Oplossingen normatieve problemen
a.d.h.v.
rationele argumentatie (beredeneerde oplossing)
 Gerelateerde norm. problemen: sociale rollen en
natuurlijke determinanten zijn bepalend voor de
oplossing van het probleem
 Ongerelateerde norm. problemen: betrekking op alle mensen, ongeacht
sociale rol of
nat. determinanten
Onberedeneerde oplossingen
 Religieuze argumenten (geloof – wil van God)
 Plato – dilemma van Eutyphro - redenen zijn onbekend God is
willekeurig
- redenen zijn bekend God is overbodig
 Emoties / instincten / intuïties
 “Je suis un voleur”
 Onbeheersbare immorele toestanden (homofobie, lijfstraffen)
 Grenzen morele intuïties (geen of onduidelijk antwoord bij nieuwe
problemen)
 Representatieve democratie vraagt rechtvaardiging (motiveringsplicht)
 Feitelijke toestand
 Naturalistische drogreden (zijn => moeten)
 Nut gevangenissen?
– Niet nuttig – meer kans op recidive na lange opsluiting (feiten,
onderzoek) – niet
van belang – doel: straffen niet risico recidive verkleinen
2. Normatieve problemen: de rationele benadering
Beredeneerde oplossingen (normatieve wetenschap)
 Moeilijk te aanvaarden (Duits gezin – incest)

2.1. Jeremy Bentham: de morele calculus
 Utilitarisme (tegenstander bijgeloof)
 ‘The greatest happiness for the greatest number’
 Hedonisme – nut meten en becijferen (ook dierenwelzijn -
vervangbaarheidsargument)
- Dwergwerpen

, - Nutbalans moeilijk becijferbaar
 Consequentialisme
- Tramdilemma – (on)persoonlijk dilemma
- Botst met diepe intuïties
 Nominalisme – geen gemiddelde
- Veel militairen > verkrachte vrouwen = genot > pijn?
- ‘Rope’ – Nathan Leopold en Richard Loeb – moord op Bobbie Franks (hun
genot >
leed Bobbie)
- Dmitru Pisarev: Mag men zijn moeder doden? “En waarom niet, als ik dat
begeer en
nuttig oordeel.”
- Moral monstrosity

2.2. Immanuel Kant: de morele plicht
 Deontologisme
 Intentiemoraal – intentie telt, niet gevolgen
-7 x 6 5 4 + 3 2 1
Opzettelijk misdrijf Ongeluk (+)

Mislukte poging (x) Geen ongeluk
 Intentie  Gevolgen
- Morele maturiteit  Bentham “kinderen – gevolgen
- Gevolgen kunnen heel belangrijk zijn (een mens nooit verdingen)
 Intrinsiek goed en slecht – keuzevrijheid als veronderstelling
- Bentham: instrumenteel goed / slecht b.b.t. gevolgen
- Homoseksualiteit – niet vrijheid ervoor te kiezen?  niets kan intrinsiek goed
/ slecht zijn
- “Ought implies can”
- Zonder vrije wil geen moraal
 Radicale plichtenmoraal – absolute en universele beginselen
- Categorische imperatief
- “Handel steeds zo op een wijze waarvan je zou willen dat iedereen zo zou
handelen”
 Specifieke keuze – algemene wet (een morele plicht is nooit vrijblijvend)
- “Handel steeds zo dat je je medemens nooit louter als middel maar ook
altijd als doel
beschouwt”
 Doel – middel (respect voor menselijke waardigheid is basisplicht)
- John Rawls – de rationele wil
 Nieuwe leefbare planeet
 Welke talenten / handicaps => onwetendheidssluier (veil of ignorance)
 Afspraken in ruimtetuig (rechten)
 Liever vermijden van pech dan optimaliseren van geluk
 Difference principle
- Zijn er wel universele beginselen?
De fluit van Amartya Sen
 Drie kinderen en maar 1 fluit
 Anne: Muzikaal talent – utilitarist

,  Bob: Enige speelgoed – egalitarist
 Carla: Maker fluit – libertarist

3. De klassieke rechtvaardigingstoets
Controverse-vraag  Wat moet ik doen? (m.b.t. normatief probleem –
vaccineren?)
 Vanuit degene die worstelt met een moreel probleem
Interventie-vraag  In welke mate mag een overheid zich moeien met dagelijks
leven burger
 Vanuit bepaalde autoriteit (- verplichten om te
vaccineren?)
 Mening kan verschillend zijn afhankelijk van welke vraag er gesteld wordt

3.1. De schendingfase (beginsel)
 Vraagstelling: Schending beginsel?
 Bewijslast: Partij die in schending gelooft (altijd contra)
 Procedure: 1) formuleer het beginsel
2) geef fundering beginsel (waarde er aan)
3) ga na of er een schending is van het beginsel
 Uitkomst: Zo ja, ga naar overtreffase
Zo neen, zoek nieuw moreel beginsel of stop
 Bedenkelijk beginsel – geen betrekking meer op huidige casus
Discussiepunt 1: Bestaan er absolute beginselen?
-> Verbod op foltering, onmenselijke en vernederende handelingen (Art. 3 EVRM)
-> Toestemmingsvereiste bij wilsbekwame patiënten (zelfbeschikking)
Discussiepunt 2: Wat houdt een beginsel precies in?
-> ‘Kan ik als pro-partij het geschonden beginsel beperken zodat er geen
schending is?’
-> Ouderlijke macht als voorwaardelijk recht

3.2. De overtreffase (hoger beginsel dan geschonden beginsel
 Vraagstelling: Wordt de schending overtroffen door een conformerend
beginsel?
 Bewijslast: Bij de partij die schending aanvaardt (pro)
 Procedure: Idem als schendingsfase, maar
1) ga na of er sprake is van conformiteit met beginsel
2) ga na of er sprake is van overtreffen
 Uitkomst: Zo neen, ga naar uitzonderingfase
Zo ja, stop
Discussiepunt 1: Met welke beginselen mag je afwegen?
-> Mag je afwegen met economische belangen?
-> Mag je personen met een mentale handicap tegen hun wil steriliseren? ->
Neen
Discussiepunt 2: Hoe overtreffen?
-> Individuele <-> collectieve rechten (- betrekking op groep)
- Vrouwenbesnijdenis: individuele recht op seksuele integriteit > collectieve
recht op