Lijst met aandoeningen
DD Psychosespectrumstoornissen
Dementie/uitgebreide neurocognitieve stoornis
Dementie is de meest voorkomende psychiatrische stoornis op oudere leeftijd. Het is een toestand
waarbij iemand vanwege cognitieve symptomen niet meer (volledig) zelfredzaam is en niet goed kan
functioneren zonder begeleiding. Er zijn verschillende vormen van dementie:
- Alzheimerdementie
- Frontotemporale dementie
- Dementie met lewy lichaampjes
- Vasculaire dementie
- Dementie door een middel/medicatie
- Dementie door de ziekte van Parkinson
Criteria dementie:
A Er zijn aanwijzingen voor een significante cognitieve achteruitgang ten opzichte van een
eerder niveau van functioneren, in een of meer cognitieve domeinen gebaseerd op zorgen
van de betrokkene of een informant die de betrokkene goed kent en een substantiële
beperking in de cognitieve prestaties.
B De cognitieve deficiënties belemmeren het onafhankelijke functioneren bij alledaagse
activiteiten.
Bij de diagnostiek van dementie moet aan drie facetten aandacht besteedt worden: het cognitieve
functioneren, het functioneren in de dagelijkse situatie en eventuele psychiatrische symptomen.
Gegeneraliseerde angststoornis
Zie stukje angststoornissen
Kortdurende psychotische stoornis
Dit is de minst erge psychosespectrumstoornis. Na korte tijd volgt volledig herstel. GEregeld volgt de
psychotische periode op een belastende gebeurtenis. Rust en ondersteuning en kortdurende
behandeling met antipsychotica kunnen aangewezen zijn. De episode duurt max één maand.
Manie
Zie stukje stemmingsstoornissen
Organisch psychiatrische stoornis (delirium)
Een delirium is per definitie het gevolg van een lichamelijk ziekte of het gebruik van een
(genees)middel. Vooral oudere, zieke patiënten zijn er kwetsbaar voor. Er zijn verschillende soorten:
- Delirium door intoxicatie middel
- Delirium door onttrekking middel
- Delirium door medicatie
- Delirium door een somatische oorzaak
- Delirium door multipele oorzaken
, - Ongespecificeerd delirium
Het is een verworven aandoening met functievermindering in een of meerdere cognitieve
domeinen. De cognitieve symptomen moeten zodanig ernstig aanwezig zijn dat ze de activiteiten in
het dagelijks leven beperken. Daarnaast geldt dat de cognitieve symptomen niet het gevolg mogen
zijn van een aanwezige dementie.
Criteria:
A Een stoornis in het bewustzijn en de aandacht.
B De stoornis ontwikkelt zich in korte tijd, betreft een verandering in het premorbide niveau
van bewustzijn en aandacht, en heeft de neiging in de loop van de dag in ernst te fluctueren.
C Een bijkomende stoornis in de cognitieve functies.
D Er zijn aanwijzingen vanuit anamnese, lichamelijk onderzoek of laboratoriumuitslagen dat
de stoornis het directe gevolg is van een somatische aandoening, intoxicatie door of
onttrekking aan een middel, of blootstelling aan een giftige stof, of het gevolg is van
multipele oorzaken.
Zie tabel 7.1.1 voor de klinische kenmerken van een delirium.
Posttraumatische stressstoornis
Zie stukje angststoornissen
Psychose door een middel
Er zijn verschillende middelen die een psychosespectrumstoornis kunnen veroorzaken zoals
alacohol, amfetaminen en cannabis. Na het staken moeten de symptomen binnen enkele dagen
verdwijnen.
Psychose door schizofrenie of schizofreniforme stoornis
Dit is een psychose veroorzaakt door schizofrenie of door een schizofreniforme stoornis. Voor uitleg
schizofrenie zie het stukje stemmingsstoornissen.
Bij een schizofreniforme stoornis duren de symptomen langer dan één maand maar korter dan zes
maanden. Bovendien keert het functioneren na het verdwijnen van de symptomen van de stoornis
terug tot het premorbide niveau. De criteria komen verder overeen met die van schizofrenie.
Vaak krijgt iemand met een schizofreniforme stoornis later alsnog de diagnose schizofrenie.
Gunstige prognostische kenmerken: goed premorbide functioneren, afwezigheid van vlak affect,
een acuut begin, verward of perplex zijn op het hoogtepunt van de psychotische episode.
Psychotische depressie
Zie stukje stemmingsstoornissen.
Schizoaffectieve stoornis
De schizoaffectieve stoornis wordt beschouwd als een heterogene groep van aandoeningen met
zowel kenmerken van schizofrenie als van een stemmingsstoornis. Depressieve en/of manische
symptomen moeten aanwezig zijn gedurende het grootste deel van de tijd dat de patiënt last heeft
van de aandoening. Daarnaast moet het een periode van minimaal twee weken zijn geweest waarin
, wanen en hallucinaties aanwezig waren zonder prominente symptomen van een stemmingsstoornis.
Het beloop van een schizoaffectieve stoornis is gemiddeld genomen gunstiger dan dat van
schizofrenie.
Schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Zie stukje persoonlijkheidsstoornissen.
Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
Zie stukje persoonlijkheidsstoornissen.
Waanstoornis
Een waanstoornis is erg zeldzaam.
Prevalentie: 0,03%. Het begint meestal rond het 40e levensjaar.
De inhoud van de waan heeft te maken met de positie van de patiënt tegenover anderen.
Voorbeelden: vergiftigingswaan, achtervolgingswaan, ontrouwwaan, erotomane waan, paranormale
waan. Het functioneren van de patiënt buiten de waan is vaak redelijk normaal.
Antipsychotica worden vaak niet geaccepteerd, maar kunnen wel een vermindering van de wanen
geven.
DD Stemmingsstoornissen
Aanpassingsstoornis met depressieve stemming
Patiënten met aanpassingsstoornissen zijn de controle over de situatie verloren. De coping schiet
daarin tekort en de patiënt komt daarmee in een crisis terecht. Van belang is dus dat er een
aanwijsbare stressor aan te wijzen is. Zodra de stressor of de gevolgen daarvan verdwenen zijn,
persisteren de symptomen niet langer dan nog eens zes maanden.
De aanpassingsstoornis wordt gekenmerkt door aspecifieke klachten zoals distress klachten en
somatische klachten. Als er ook sprake is van depressie symptomen spreken we van een
aanpassingsstoornis met depressieve/sombere stemming.
Dementie
Zie stukje psychosespectrumstoornissen.
Depressieve stoornis zonder psychotische kenmerken
Een depressieve stoornis wordt gekenmerkt door het optreden van één of meer depressieve
episoden. Bij het klinische beeld valt op dat affectieve symptomen vooropstaan. Verwant hieraan
zijn de ervaren somatische klachten.
Criteria voor de depressieve episode…
Vijf of meer van de volgende symptomen zijn binnen dezelfde periode van twee weken aanwezig
geweest en wijken af van het eerdere functioneren; minstens één van de symptomen is (1) of (2):
1. sombere stemming gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag, zoals blijkt uit
ofwel subjectieve mededelingen, ofwel observatie door anderen
2. duidelijk verminderde interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten, gedurende het
grootste deel van de dag, bijna elke dag
DD Psychosespectrumstoornissen
Dementie/uitgebreide neurocognitieve stoornis
Dementie is de meest voorkomende psychiatrische stoornis op oudere leeftijd. Het is een toestand
waarbij iemand vanwege cognitieve symptomen niet meer (volledig) zelfredzaam is en niet goed kan
functioneren zonder begeleiding. Er zijn verschillende vormen van dementie:
- Alzheimerdementie
- Frontotemporale dementie
- Dementie met lewy lichaampjes
- Vasculaire dementie
- Dementie door een middel/medicatie
- Dementie door de ziekte van Parkinson
Criteria dementie:
A Er zijn aanwijzingen voor een significante cognitieve achteruitgang ten opzichte van een
eerder niveau van functioneren, in een of meer cognitieve domeinen gebaseerd op zorgen
van de betrokkene of een informant die de betrokkene goed kent en een substantiële
beperking in de cognitieve prestaties.
B De cognitieve deficiënties belemmeren het onafhankelijke functioneren bij alledaagse
activiteiten.
Bij de diagnostiek van dementie moet aan drie facetten aandacht besteedt worden: het cognitieve
functioneren, het functioneren in de dagelijkse situatie en eventuele psychiatrische symptomen.
Gegeneraliseerde angststoornis
Zie stukje angststoornissen
Kortdurende psychotische stoornis
Dit is de minst erge psychosespectrumstoornis. Na korte tijd volgt volledig herstel. GEregeld volgt de
psychotische periode op een belastende gebeurtenis. Rust en ondersteuning en kortdurende
behandeling met antipsychotica kunnen aangewezen zijn. De episode duurt max één maand.
Manie
Zie stukje stemmingsstoornissen
Organisch psychiatrische stoornis (delirium)
Een delirium is per definitie het gevolg van een lichamelijk ziekte of het gebruik van een
(genees)middel. Vooral oudere, zieke patiënten zijn er kwetsbaar voor. Er zijn verschillende soorten:
- Delirium door intoxicatie middel
- Delirium door onttrekking middel
- Delirium door medicatie
- Delirium door een somatische oorzaak
- Delirium door multipele oorzaken
, - Ongespecificeerd delirium
Het is een verworven aandoening met functievermindering in een of meerdere cognitieve
domeinen. De cognitieve symptomen moeten zodanig ernstig aanwezig zijn dat ze de activiteiten in
het dagelijks leven beperken. Daarnaast geldt dat de cognitieve symptomen niet het gevolg mogen
zijn van een aanwezige dementie.
Criteria:
A Een stoornis in het bewustzijn en de aandacht.
B De stoornis ontwikkelt zich in korte tijd, betreft een verandering in het premorbide niveau
van bewustzijn en aandacht, en heeft de neiging in de loop van de dag in ernst te fluctueren.
C Een bijkomende stoornis in de cognitieve functies.
D Er zijn aanwijzingen vanuit anamnese, lichamelijk onderzoek of laboratoriumuitslagen dat
de stoornis het directe gevolg is van een somatische aandoening, intoxicatie door of
onttrekking aan een middel, of blootstelling aan een giftige stof, of het gevolg is van
multipele oorzaken.
Zie tabel 7.1.1 voor de klinische kenmerken van een delirium.
Posttraumatische stressstoornis
Zie stukje angststoornissen
Psychose door een middel
Er zijn verschillende middelen die een psychosespectrumstoornis kunnen veroorzaken zoals
alacohol, amfetaminen en cannabis. Na het staken moeten de symptomen binnen enkele dagen
verdwijnen.
Psychose door schizofrenie of schizofreniforme stoornis
Dit is een psychose veroorzaakt door schizofrenie of door een schizofreniforme stoornis. Voor uitleg
schizofrenie zie het stukje stemmingsstoornissen.
Bij een schizofreniforme stoornis duren de symptomen langer dan één maand maar korter dan zes
maanden. Bovendien keert het functioneren na het verdwijnen van de symptomen van de stoornis
terug tot het premorbide niveau. De criteria komen verder overeen met die van schizofrenie.
Vaak krijgt iemand met een schizofreniforme stoornis later alsnog de diagnose schizofrenie.
Gunstige prognostische kenmerken: goed premorbide functioneren, afwezigheid van vlak affect,
een acuut begin, verward of perplex zijn op het hoogtepunt van de psychotische episode.
Psychotische depressie
Zie stukje stemmingsstoornissen.
Schizoaffectieve stoornis
De schizoaffectieve stoornis wordt beschouwd als een heterogene groep van aandoeningen met
zowel kenmerken van schizofrenie als van een stemmingsstoornis. Depressieve en/of manische
symptomen moeten aanwezig zijn gedurende het grootste deel van de tijd dat de patiënt last heeft
van de aandoening. Daarnaast moet het een periode van minimaal twee weken zijn geweest waarin
, wanen en hallucinaties aanwezig waren zonder prominente symptomen van een stemmingsstoornis.
Het beloop van een schizoaffectieve stoornis is gemiddeld genomen gunstiger dan dat van
schizofrenie.
Schizotypische persoonlijkheidsstoornis
Zie stukje persoonlijkheidsstoornissen.
Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
Zie stukje persoonlijkheidsstoornissen.
Waanstoornis
Een waanstoornis is erg zeldzaam.
Prevalentie: 0,03%. Het begint meestal rond het 40e levensjaar.
De inhoud van de waan heeft te maken met de positie van de patiënt tegenover anderen.
Voorbeelden: vergiftigingswaan, achtervolgingswaan, ontrouwwaan, erotomane waan, paranormale
waan. Het functioneren van de patiënt buiten de waan is vaak redelijk normaal.
Antipsychotica worden vaak niet geaccepteerd, maar kunnen wel een vermindering van de wanen
geven.
DD Stemmingsstoornissen
Aanpassingsstoornis met depressieve stemming
Patiënten met aanpassingsstoornissen zijn de controle over de situatie verloren. De coping schiet
daarin tekort en de patiënt komt daarmee in een crisis terecht. Van belang is dus dat er een
aanwijsbare stressor aan te wijzen is. Zodra de stressor of de gevolgen daarvan verdwenen zijn,
persisteren de symptomen niet langer dan nog eens zes maanden.
De aanpassingsstoornis wordt gekenmerkt door aspecifieke klachten zoals distress klachten en
somatische klachten. Als er ook sprake is van depressie symptomen spreken we van een
aanpassingsstoornis met depressieve/sombere stemming.
Dementie
Zie stukje psychosespectrumstoornissen.
Depressieve stoornis zonder psychotische kenmerken
Een depressieve stoornis wordt gekenmerkt door het optreden van één of meer depressieve
episoden. Bij het klinische beeld valt op dat affectieve symptomen vooropstaan. Verwant hieraan
zijn de ervaren somatische klachten.
Criteria voor de depressieve episode…
Vijf of meer van de volgende symptomen zijn binnen dezelfde periode van twee weken aanwezig
geweest en wijken af van het eerdere functioneren; minstens één van de symptomen is (1) of (2):
1. sombere stemming gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag, zoals blijkt uit
ofwel subjectieve mededelingen, ofwel observatie door anderen
2. duidelijk verminderde interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten, gedurende het
grootste deel van de dag, bijna elke dag
