MTV 3 Samenvatting College’s
Inhoud college’s
College 1 Bacteriën
College 2 Virussen en prionen & recombinante DNA technologie
College 3 Pathogenese van microbiële ziekte
College 4 Diagnostische microbiologie
College 5 Immuunsysteem
College 6 Immuunrespons & therapie
College 7 Immuniteit (incl hiv)
Studiestof boeken: omvat hoofdstuk 2 tot en met 10 en hoofdstuk 30 uit het boek
Samaranayake L. (2018). Essential Microbiology for Dentistry (5e druk).
Toets= 4EC’S
, College 1: Bacteriën
Hoofdstuk2: Microbiologie
Waarom microbiologie?
1.Microbiologie is belangrijk om processen in de mondholte te kunnen begrijpen (o.a. het ontstaan
van cariës en parodontitis)
2.Microbiologie is belangrijk om ziekteprocessen te kunnen begrijpen waar rekening mee moet
worden gehouden bij tandheelkundige behandelingen
Indelen van Organisme
1.Prokaryoten = geen celkern (archaea(oerbacteriën) en bacteria)
2.Eukaryoten = met celkern (eucarya; o.a. planten, dieren, schimmels en protozoa=1-cellige
eukaryoten))
3.Virussen ontbreken omdat ze geen organisme zijn en niet onder de definitie van leven vallen.
Bacteriën
Vorm: bepaald door stugge celwand
– Coccen: zijn bolvormig
– Bacillen: zijn staafvormig
– Spirocheten: zijn spiraalvormig
– Pleomorf : zijn variabel van vorm, ze kunnen
verschillende vormen aannemen. Bijvoorbeeld
Cocco+bacillen=cocobacillus
Bacteriën kunnen op verschillende manieren voorkomen:
– Paren → voorvoegsel= Diplo (Bv. Diplococcen)
– Ketens -→ voorvoegsel= Strepto (Bv Streptobacillen)
– Druiventrossen→ Stafylo (bv. Stafylococcen)
– Hoeken (Corynebacterium)
• Grootte van een bacterie : ca. 0.2 – 5 μm (micrometer)
,Structuur bacteriën
Celwand: omringt protoplast (F: Bepaald vorm van de bacterie)
Protonplast: Bacterie zonder een celwand, alleen celmembraan
Dierlijke cel: geen celwand, dus geen protonplast
Capsule / glycocalyx laag
• Flagel = Zweepvormig organel voor beweging
• Fimbrium (fimbria) en pilus (pili)= haarachtige structuren
Nucleoïd= gebied in de bacterie waarin het genetisch materiaal zich bevind
Flagel, fimbrium en pilus
Flagel: zweepvormig organel dat de bacterie gebruikt voor beweging en bestaan
uit
Flagellen worden vaak gevonden bij bacillen zelden gevonden bij coccen.
Fimbrium (MV=fimbria) en pilus (MVpili): haarachtige structuren en zijn korter
dan een flagel
Pilus: Opgebouwd uit het Pilin-eiwit, Speelt een rol bij de adhesie (hechting van
bacterien)
Glycocalyx en capsule
Celwand kan door 2 dingen worden omringd:
1.Glycocalyx (slijmlaag): F: Bedekt de celwand van een bacterie
– Bestaat uit een Polysaccharide laag
– Bevordert Hechting van bacteriën aan structuren en bevordert vorming biofilm.
2.Capsule: F: bedekt ook de celwand
– Gel-achtige laag van polysaccharide of eiwit (soms)
– Belangrijk voor: • Adhesie (Hechting van bacteriën aan menselijke weefsels)
• Remming fagocytose
• Identificatie van bacteriën
• Gebruik als antigeen in vaccin
, Wat is het verschil tussen een slijmlaag en een capsule? Een slijmlaag is een vrij dunne laag die los
aan de cel is gebonden. En een capsule is dikker en is strak aan de cel gebonden. Een capsule is sterk
begrensd, terwijl een slijmlaag minder sterk is begrensd.
Celwand
Geeft stugheid
•Poreus Permeabel voor kleine stoffen
• Gram positieve celwand: – Dikke peptidoglycaan laag
• Gram negatieve: – Dunne peptidoglycaan laag
– Buiten membraan met o.a.
• Lipopolysaccharide -LPS- → endotoxine: toxisch onderdeel van LPS
• Bevat porinen → werken als een porie, zorgen voor transport hydrofiele moleculen
• Periplasmatische ruimte (periplasma): ruimte tussen twee membranen, er kunnen enzymen
voorkomen
Gramkleuring
Gramkleuring= Met gramkleuring kun je aangeven of het
gaat om een gram-positieve of gram-negatieve celwand
Stappen voor Gram kleuring:
1.De bacteriën worden m.b.v. hitte gefixeerd op het
microscoopglaasje.
2.Bacterien worden gekleurd met Kristal violet (paars), dit
geeft alle bacteriën een paarse kleur.
3.Teveel aan kristal violet wordt weggewassen
4.Lugol oplossing (jodium en kaliumjodide in water) wordt toegevoegd. De jodiumdeeltjes vormen
een complex met de kristal violet.
5.Teveel aan Lugol wordt weggewassen
6.Ontkleuren met aceton of alcohol zorg ervoor dat de gram negatieve celwand meer poreus
wordt, gram negatief raakt dus de paarse kleur kwijt door het lekken. Gram positief houd dus het
paarse complex vast.
7.Wassen
8.Tegenkleuren met fuchsineoplossing (roze) (om de gram negatieve cellen op te lossen)
9.Wassen en drogen
10. Je ziet dus uiteindelijk dat grampositief paars/blauw blijft, en de gram negatieve cellen
oplossen roze worden.
→ Gram-positieve bacteriën: paars / blauw-zwart
Inhoud college’s
College 1 Bacteriën
College 2 Virussen en prionen & recombinante DNA technologie
College 3 Pathogenese van microbiële ziekte
College 4 Diagnostische microbiologie
College 5 Immuunsysteem
College 6 Immuunrespons & therapie
College 7 Immuniteit (incl hiv)
Studiestof boeken: omvat hoofdstuk 2 tot en met 10 en hoofdstuk 30 uit het boek
Samaranayake L. (2018). Essential Microbiology for Dentistry (5e druk).
Toets= 4EC’S
, College 1: Bacteriën
Hoofdstuk2: Microbiologie
Waarom microbiologie?
1.Microbiologie is belangrijk om processen in de mondholte te kunnen begrijpen (o.a. het ontstaan
van cariës en parodontitis)
2.Microbiologie is belangrijk om ziekteprocessen te kunnen begrijpen waar rekening mee moet
worden gehouden bij tandheelkundige behandelingen
Indelen van Organisme
1.Prokaryoten = geen celkern (archaea(oerbacteriën) en bacteria)
2.Eukaryoten = met celkern (eucarya; o.a. planten, dieren, schimmels en protozoa=1-cellige
eukaryoten))
3.Virussen ontbreken omdat ze geen organisme zijn en niet onder de definitie van leven vallen.
Bacteriën
Vorm: bepaald door stugge celwand
– Coccen: zijn bolvormig
– Bacillen: zijn staafvormig
– Spirocheten: zijn spiraalvormig
– Pleomorf : zijn variabel van vorm, ze kunnen
verschillende vormen aannemen. Bijvoorbeeld
Cocco+bacillen=cocobacillus
Bacteriën kunnen op verschillende manieren voorkomen:
– Paren → voorvoegsel= Diplo (Bv. Diplococcen)
– Ketens -→ voorvoegsel= Strepto (Bv Streptobacillen)
– Druiventrossen→ Stafylo (bv. Stafylococcen)
– Hoeken (Corynebacterium)
• Grootte van een bacterie : ca. 0.2 – 5 μm (micrometer)
,Structuur bacteriën
Celwand: omringt protoplast (F: Bepaald vorm van de bacterie)
Protonplast: Bacterie zonder een celwand, alleen celmembraan
Dierlijke cel: geen celwand, dus geen protonplast
Capsule / glycocalyx laag
• Flagel = Zweepvormig organel voor beweging
• Fimbrium (fimbria) en pilus (pili)= haarachtige structuren
Nucleoïd= gebied in de bacterie waarin het genetisch materiaal zich bevind
Flagel, fimbrium en pilus
Flagel: zweepvormig organel dat de bacterie gebruikt voor beweging en bestaan
uit
Flagellen worden vaak gevonden bij bacillen zelden gevonden bij coccen.
Fimbrium (MV=fimbria) en pilus (MVpili): haarachtige structuren en zijn korter
dan een flagel
Pilus: Opgebouwd uit het Pilin-eiwit, Speelt een rol bij de adhesie (hechting van
bacterien)
Glycocalyx en capsule
Celwand kan door 2 dingen worden omringd:
1.Glycocalyx (slijmlaag): F: Bedekt de celwand van een bacterie
– Bestaat uit een Polysaccharide laag
– Bevordert Hechting van bacteriën aan structuren en bevordert vorming biofilm.
2.Capsule: F: bedekt ook de celwand
– Gel-achtige laag van polysaccharide of eiwit (soms)
– Belangrijk voor: • Adhesie (Hechting van bacteriën aan menselijke weefsels)
• Remming fagocytose
• Identificatie van bacteriën
• Gebruik als antigeen in vaccin
, Wat is het verschil tussen een slijmlaag en een capsule? Een slijmlaag is een vrij dunne laag die los
aan de cel is gebonden. En een capsule is dikker en is strak aan de cel gebonden. Een capsule is sterk
begrensd, terwijl een slijmlaag minder sterk is begrensd.
Celwand
Geeft stugheid
•Poreus Permeabel voor kleine stoffen
• Gram positieve celwand: – Dikke peptidoglycaan laag
• Gram negatieve: – Dunne peptidoglycaan laag
– Buiten membraan met o.a.
• Lipopolysaccharide -LPS- → endotoxine: toxisch onderdeel van LPS
• Bevat porinen → werken als een porie, zorgen voor transport hydrofiele moleculen
• Periplasmatische ruimte (periplasma): ruimte tussen twee membranen, er kunnen enzymen
voorkomen
Gramkleuring
Gramkleuring= Met gramkleuring kun je aangeven of het
gaat om een gram-positieve of gram-negatieve celwand
Stappen voor Gram kleuring:
1.De bacteriën worden m.b.v. hitte gefixeerd op het
microscoopglaasje.
2.Bacterien worden gekleurd met Kristal violet (paars), dit
geeft alle bacteriën een paarse kleur.
3.Teveel aan kristal violet wordt weggewassen
4.Lugol oplossing (jodium en kaliumjodide in water) wordt toegevoegd. De jodiumdeeltjes vormen
een complex met de kristal violet.
5.Teveel aan Lugol wordt weggewassen
6.Ontkleuren met aceton of alcohol zorg ervoor dat de gram negatieve celwand meer poreus
wordt, gram negatief raakt dus de paarse kleur kwijt door het lekken. Gram positief houd dus het
paarse complex vast.
7.Wassen
8.Tegenkleuren met fuchsineoplossing (roze) (om de gram negatieve cellen op te lossen)
9.Wassen en drogen
10. Je ziet dus uiteindelijk dat grampositief paars/blauw blijft, en de gram negatieve cellen
oplossen roze worden.
→ Gram-positieve bacteriën: paars / blauw-zwart
