Samenvatting Methode en Technieken - Boek
Hoofdstuk 1 – Inleiding ........................................................................................................... 3
1.2 Criminaliteit en criminologie ....................................................................................................... 3
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject.............................................................................. 3
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap .................................................................................... 3
1.5 De empirische cyclus .................................................................................................................. 4
1.6 Soorten vragen ............................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2 – Onderzoek naar criminaliteit en aanverwante zaken ................................... 7
2.2 Operationaliseren en meten ....................................................................................................... 7
2.3 Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................................... 8
Oorzaken meetfout ............................................................................................................................ 9
2.5 Andere kwaliteitsaspecten ...................................................................................................... 11
2.6 Gelaagde structuur .................................................................................................................. 12
2.7 Typen criminologisch onderzoek ............................................................................................. 13
2.8 Toestemming, privacy en ethiek ............................................................................................. 15
Hoofdstuk 3 – Planning en uitvoering .................................................................................. 16
3.1 De onderzoeksvraag ................................................................................................................ 17
3.2 Literatuurstudie ........................................................................................................................ 17
3.3 Voorbereiding ........................................................................................................................... 17
3.4 Keuze van onderzoeksopzet ................................................................................................... 17
3.5 Keuze van analyse-eenheden ................................................................................................. 18
3.6 Keuze van data verzamelingsmethode .................................................................................. 18
3.7 Keuze van analysemethode .................................................................................................... 18
3.8 Voor-, hoofd- en na-onderzoek ................................................................................................ 18
3.9 Triangulatie ............................................................................................................................... 18
3.10 Onderzoeksopzet ................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 4 – Onderzoeksopzetten voor causale samenhang.......................................... 19
4.1 Inleiding..................................................................................................................................... 19
4.2 Causaliteit ................................................................................................................................. 19
4.3 Afhankelijke en onafhankelijke variabelen ............................................................................ 20
4.4 Interventies en het meten van verandering ........................................................................... 21
4.5 Designs naar experimentaliteit ............................................................................................... 21
4.6 Validiteit en onderzoeksontwerp ............................................................................................. 24
Hoofdstuk 5 – Selectie van analyse-eenheden ................................................................... 28
5.1 Representativiteit en generaliseerbaarheid ........................................................................... 29
5.2 Grootte van de onderzoeksgroep ............................................................................................ 29
5.3 Analyse-eenheden in primaire en secundaire bronnen ......................................................... 29
5.4 Uitval, weigering en non-respons ............................................................................................ 33
Hoofdstuk 6 – Bestaande gegevensbronnen ...................................................................... 33
6.1 Statistieken ............................................................................................................................... 34
6.2 Bestaande gegevens bij politie en justitie .............................................................................. 34
6.3 Andere en niet-justitiële archieven en dossiers ..................................................................... 37
6.4 Slachtofferenquêtes................................................................................................................. 38
6.5 Self-report-enquêtes ................................................................................................................ 39
6.6 Over methodeverschillen tussen enquêtes ............................................................................ 40
Hoofdstuk 7 – Dataverzameling en bevraging .................................................................... 40
7.1 Bevraging en observatie: de rol van standaardisatie ............................................................ 40
7.2 Observatie ................................................................................................................................. 41
7.3 Bevraging .................................................................................................................................. 42
, 7.4 Vragenlijsten ............................................................................................................................. 44
7.5 Afnamemogelijkheden vragenlijsten....................................................................................... 46
7.6 (Moeilijke) vragen naar (gevoelige) onderwerpen .................................................................. 47
Hoofdstuk 8 – Beschrijving en analyse van gegevens ........................................................ 49
8.1 Inleiding..................................................................................................................................... 49
8.2 Analyse van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens ............................................................ 50
8.3 Beschrijvende analyse ............................................................................................................. 50
8.4 Bivariate analyse: de analyse van samenhang ...................................................................... 51
8.5 Predictie: regressieanalyse ...................................................................................................... 54
8.6 Overlevingsduuranalyse uitgebreid en samengevat .............................................................. 55
8.8 Andere methoden ..................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 9 – Evaluatieonderzoek ...................................................................................... 56
9.2 De situatie in Nederland en in het buitenland ....................................................................... 57
9.3 Schematische voorstelling van de implementatie van interventies ..................................... 57
9.4 Bedreigingen van een goede beleidsevaluatie ...................................................................... 57
9.5 Valkuilen van criminologisch evaluatieonderzoek ................................................................. 59
9.6 Verwacht effect van straffen ................................................................................................... 59
2
,Hoofdstuk 1 – Inleiding
1.2 Criminaliteit en criminologie
Definitie Criminaliteit: Alle gedrag dat valt onder één van de delictsomschrijvingen in het
Wetboek van Strafrecht en niet-commune strafwetten.
Nadelen van deze definitie
1. Spijkerhard
a. Gedragingen die niet in de wet als strafbaar worden gesteld, kunnen niet
als crimineel gedrag worden gezien
b. Maar, wel smalle definitie, want bijv. pesten hangt samen met crimineel
gedrag later, alleen pesten is niet strafbaar
2. Criminaliteit is aan verandering onderhevig, dus definities in het Wetboek van
Strafrecht veranderen
3. Grote verschillen tussen definities van criminaliteit tussen landen, dus
internationale vergelijkingen zijn moeilijk te maken
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
Om verschillende typen criminaliteit te onderscheiden in onderzoek moet gebruik
gemaakt worden van een standaardclassificatie. Dit is belangrijk voor de
vergelijkbaarheid! Veelgebruikte classificatie in Nederland: de CBS-
standaardclassificatie.
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap
Wat is wetenschap eigenlijk?
Wetenschap moet in ieder geval rationeel zijn en streven naar waarheid.
Opvattingen over wetenschap zijn niet consistent.
Op zoek naar de waarheid, maar waarheden veranderen. Waarheid is geen hard begrip.
Objectief; wetenschappelijke waarneming mag niet gekleurd worden door de
onderzoeker. De onderzoeker is het medium waardoor de gegevens verkregen worden,
maar mag niet de verzamelde gegevens subjectief inkleuren.
Over de betekenis van objectiviteit kan eindeloos gediscussieerd en gefilosofeerd
worden, daarom wordt er genoegen genomen met een afgezwakte variant van
objectiviteit, namelijk intersubjectiviteit.
Intersubjectiviteit: niet streven naar absolute objectiviteit, maar als we bereiken dat
onderzoekers onafhankelijk van elkaar tot hetzelfde subjectieve oordeel komen, dan is
dat het hoogst haalbare.
Rationaliteit: theorieën waarmee we fenomenen verklaren moeten rationeel zijn,
bepaalde regels volgen en uit logische redenaties zijn opgebouwd. Theorieën mogen niet
onderling tegenstrijdige conclusies opleveren.
Kennis(verwerving): een wetenschapper onderscheidt zichzelf van bijvoorbeeld een
journalist doordat hij niet enkel een geval verklaren, maar dit wil overstijgen en een
breed geldende kennis generen.
3
, 1.4.1 Wetenschapsopvattingen in vogelvlucht
1. Fenomenologie
- Ontstaan rond 1900
- Centraal: het bestuderen van de mens niet naar de uiterlijkheden van zijn
situatie kan gebeuren, maar dat dat alleen zinvol kan gebeuren door de mens in
relatie tot zijn omgeving te onderzoeken
- Onderzocht moet dus worden welke betekenis de situatie voor het individu heeft
2. Symbolisch interactionisme
- Centraal: mensen staan middels symbolen met elkaar in interactie
- Symbolen zijn geen vaststaande tekens: zij kunnen per cultuur, per persoon
variëren
- Alleen mogelijk voor de onderzoeker om gedrag van mensen te begrijpen als hij
de symbolen waarmee mensen interacteren begrijpt
- Participerende observatie; speciale methode voor symbolisch interactionisten
o Door als onderzoeker zo veel mogelijk in de rol van de onderzochte te
kruipen, wordt het mogelijk de interacties van deze personen zo goed
mogelijk te begrijpen
3. Neopositivisme
- Centraal: wanneer men wetenschappelijk theorieën ontbindt en van de
basisuitspraken vaststelt of ze waar zijn of niet, kan men concluderen of de
theorie waar is of niet. Of ook wel: hoe waarschijnlijk bepaalde algemene
uitspraken op basis van die theorie zijn
- Tegenhanger van het zogeheten kritisch rationalisme
4. Kritisch rationalisme
- Centraal: men kan er nooit zeker van zijn dat iets waar is, men kan er alleen
zeker van zijn dat iets onwaar is
- Falsificationisme: een opgebouwde theorie falsifiëren
o Een niet gefalsifieerde theorie is daarmee niet automatisch waar, maar
voorlopig waar
- Empirisch onderzoek: onderzoek gebaseerd op ervaringen, waarnemingen en
bevindingen
1.5 De empirische cyclus
Karl Popper: vlak voor Tweede Wereldoorlog zette hij de gangbare ideeën over
wetenschap op z’n kop.
Gangbare opvatting was: wetenschap is een accumulatie van telkens kleine waarheden,
waarbij al die waarheden tezamen een theorie vormden. Absolute waarheid zou hierdoor
bereikt kunnen worden.
Opvatting van Karl Popper: door wetenschappers kan nooit definitief vastgesteld worden
of iets waar is. Het enige wat wetenschappers kunnen bereiken, is dat zij een verklaring,
een theorie voor een bepaald fenomeen hebben, en dat er voorlopig geen betere
verklaring voorhanden is. De theorie die wetenschappers als waar zien, is dus niet van
zichzelf waar, maar kan niet door een andere theorie verworpen worden. Voorlopig waar!
4
Hoofdstuk 1 – Inleiding ........................................................................................................... 3
1.2 Criminaliteit en criminologie ....................................................................................................... 3
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject.............................................................................. 3
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap .................................................................................... 3
1.5 De empirische cyclus .................................................................................................................. 4
1.6 Soorten vragen ............................................................................................................................ 6
Hoofdstuk 2 – Onderzoek naar criminaliteit en aanverwante zaken ................................... 7
2.2 Operationaliseren en meten ....................................................................................................... 7
2.3 Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................................... 8
Oorzaken meetfout ............................................................................................................................ 9
2.5 Andere kwaliteitsaspecten ...................................................................................................... 11
2.6 Gelaagde structuur .................................................................................................................. 12
2.7 Typen criminologisch onderzoek ............................................................................................. 13
2.8 Toestemming, privacy en ethiek ............................................................................................. 15
Hoofdstuk 3 – Planning en uitvoering .................................................................................. 16
3.1 De onderzoeksvraag ................................................................................................................ 17
3.2 Literatuurstudie ........................................................................................................................ 17
3.3 Voorbereiding ........................................................................................................................... 17
3.4 Keuze van onderzoeksopzet ................................................................................................... 17
3.5 Keuze van analyse-eenheden ................................................................................................. 18
3.6 Keuze van data verzamelingsmethode .................................................................................. 18
3.7 Keuze van analysemethode .................................................................................................... 18
3.8 Voor-, hoofd- en na-onderzoek ................................................................................................ 18
3.9 Triangulatie ............................................................................................................................... 18
3.10 Onderzoeksopzet ................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 4 – Onderzoeksopzetten voor causale samenhang.......................................... 19
4.1 Inleiding..................................................................................................................................... 19
4.2 Causaliteit ................................................................................................................................. 19
4.3 Afhankelijke en onafhankelijke variabelen ............................................................................ 20
4.4 Interventies en het meten van verandering ........................................................................... 21
4.5 Designs naar experimentaliteit ............................................................................................... 21
4.6 Validiteit en onderzoeksontwerp ............................................................................................. 24
Hoofdstuk 5 – Selectie van analyse-eenheden ................................................................... 28
5.1 Representativiteit en generaliseerbaarheid ........................................................................... 29
5.2 Grootte van de onderzoeksgroep ............................................................................................ 29
5.3 Analyse-eenheden in primaire en secundaire bronnen ......................................................... 29
5.4 Uitval, weigering en non-respons ............................................................................................ 33
Hoofdstuk 6 – Bestaande gegevensbronnen ...................................................................... 33
6.1 Statistieken ............................................................................................................................... 34
6.2 Bestaande gegevens bij politie en justitie .............................................................................. 34
6.3 Andere en niet-justitiële archieven en dossiers ..................................................................... 37
6.4 Slachtofferenquêtes................................................................................................................. 38
6.5 Self-report-enquêtes ................................................................................................................ 39
6.6 Over methodeverschillen tussen enquêtes ............................................................................ 40
Hoofdstuk 7 – Dataverzameling en bevraging .................................................................... 40
7.1 Bevraging en observatie: de rol van standaardisatie ............................................................ 40
7.2 Observatie ................................................................................................................................. 41
7.3 Bevraging .................................................................................................................................. 42
, 7.4 Vragenlijsten ............................................................................................................................. 44
7.5 Afnamemogelijkheden vragenlijsten....................................................................................... 46
7.6 (Moeilijke) vragen naar (gevoelige) onderwerpen .................................................................. 47
Hoofdstuk 8 – Beschrijving en analyse van gegevens ........................................................ 49
8.1 Inleiding..................................................................................................................................... 49
8.2 Analyse van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens ............................................................ 50
8.3 Beschrijvende analyse ............................................................................................................. 50
8.4 Bivariate analyse: de analyse van samenhang ...................................................................... 51
8.5 Predictie: regressieanalyse ...................................................................................................... 54
8.6 Overlevingsduuranalyse uitgebreid en samengevat .............................................................. 55
8.8 Andere methoden ..................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 9 – Evaluatieonderzoek ...................................................................................... 56
9.2 De situatie in Nederland en in het buitenland ....................................................................... 57
9.3 Schematische voorstelling van de implementatie van interventies ..................................... 57
9.4 Bedreigingen van een goede beleidsevaluatie ...................................................................... 57
9.5 Valkuilen van criminologisch evaluatieonderzoek ................................................................. 59
9.6 Verwacht effect van straffen ................................................................................................... 59
2
,Hoofdstuk 1 – Inleiding
1.2 Criminaliteit en criminologie
Definitie Criminaliteit: Alle gedrag dat valt onder één van de delictsomschrijvingen in het
Wetboek van Strafrecht en niet-commune strafwetten.
Nadelen van deze definitie
1. Spijkerhard
a. Gedragingen die niet in de wet als strafbaar worden gesteld, kunnen niet
als crimineel gedrag worden gezien
b. Maar, wel smalle definitie, want bijv. pesten hangt samen met crimineel
gedrag later, alleen pesten is niet strafbaar
2. Criminaliteit is aan verandering onderhevig, dus definities in het Wetboek van
Strafrecht veranderen
3. Grote verschillen tussen definities van criminaliteit tussen landen, dus
internationale vergelijkingen zijn moeilijk te maken
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
Om verschillende typen criminaliteit te onderscheiden in onderzoek moet gebruik
gemaakt worden van een standaardclassificatie. Dit is belangrijk voor de
vergelijkbaarheid! Veelgebruikte classificatie in Nederland: de CBS-
standaardclassificatie.
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap
Wat is wetenschap eigenlijk?
Wetenschap moet in ieder geval rationeel zijn en streven naar waarheid.
Opvattingen over wetenschap zijn niet consistent.
Op zoek naar de waarheid, maar waarheden veranderen. Waarheid is geen hard begrip.
Objectief; wetenschappelijke waarneming mag niet gekleurd worden door de
onderzoeker. De onderzoeker is het medium waardoor de gegevens verkregen worden,
maar mag niet de verzamelde gegevens subjectief inkleuren.
Over de betekenis van objectiviteit kan eindeloos gediscussieerd en gefilosofeerd
worden, daarom wordt er genoegen genomen met een afgezwakte variant van
objectiviteit, namelijk intersubjectiviteit.
Intersubjectiviteit: niet streven naar absolute objectiviteit, maar als we bereiken dat
onderzoekers onafhankelijk van elkaar tot hetzelfde subjectieve oordeel komen, dan is
dat het hoogst haalbare.
Rationaliteit: theorieën waarmee we fenomenen verklaren moeten rationeel zijn,
bepaalde regels volgen en uit logische redenaties zijn opgebouwd. Theorieën mogen niet
onderling tegenstrijdige conclusies opleveren.
Kennis(verwerving): een wetenschapper onderscheidt zichzelf van bijvoorbeeld een
journalist doordat hij niet enkel een geval verklaren, maar dit wil overstijgen en een
breed geldende kennis generen.
3
, 1.4.1 Wetenschapsopvattingen in vogelvlucht
1. Fenomenologie
- Ontstaan rond 1900
- Centraal: het bestuderen van de mens niet naar de uiterlijkheden van zijn
situatie kan gebeuren, maar dat dat alleen zinvol kan gebeuren door de mens in
relatie tot zijn omgeving te onderzoeken
- Onderzocht moet dus worden welke betekenis de situatie voor het individu heeft
2. Symbolisch interactionisme
- Centraal: mensen staan middels symbolen met elkaar in interactie
- Symbolen zijn geen vaststaande tekens: zij kunnen per cultuur, per persoon
variëren
- Alleen mogelijk voor de onderzoeker om gedrag van mensen te begrijpen als hij
de symbolen waarmee mensen interacteren begrijpt
- Participerende observatie; speciale methode voor symbolisch interactionisten
o Door als onderzoeker zo veel mogelijk in de rol van de onderzochte te
kruipen, wordt het mogelijk de interacties van deze personen zo goed
mogelijk te begrijpen
3. Neopositivisme
- Centraal: wanneer men wetenschappelijk theorieën ontbindt en van de
basisuitspraken vaststelt of ze waar zijn of niet, kan men concluderen of de
theorie waar is of niet. Of ook wel: hoe waarschijnlijk bepaalde algemene
uitspraken op basis van die theorie zijn
- Tegenhanger van het zogeheten kritisch rationalisme
4. Kritisch rationalisme
- Centraal: men kan er nooit zeker van zijn dat iets waar is, men kan er alleen
zeker van zijn dat iets onwaar is
- Falsificationisme: een opgebouwde theorie falsifiëren
o Een niet gefalsifieerde theorie is daarmee niet automatisch waar, maar
voorlopig waar
- Empirisch onderzoek: onderzoek gebaseerd op ervaringen, waarnemingen en
bevindingen
1.5 De empirische cyclus
Karl Popper: vlak voor Tweede Wereldoorlog zette hij de gangbare ideeën over
wetenschap op z’n kop.
Gangbare opvatting was: wetenschap is een accumulatie van telkens kleine waarheden,
waarbij al die waarheden tezamen een theorie vormden. Absolute waarheid zou hierdoor
bereikt kunnen worden.
Opvatting van Karl Popper: door wetenschappers kan nooit definitief vastgesteld worden
of iets waar is. Het enige wat wetenschappers kunnen bereiken, is dat zij een verklaring,
een theorie voor een bepaald fenomeen hebben, en dat er voorlopig geen betere
verklaring voorhanden is. De theorie die wetenschappers als waar zien, is dus niet van
zichzelf waar, maar kan niet door een andere theorie verworpen worden. Voorlopig waar!
4
