HC1. Sociale Filosofie: Inleiding en Thomas Hobbes
Wat is filosofie?
- Kritisch denken
- Dingen in twijfel trekken
- Zoektocht naar de wijsheid “houden van de wijsheid” (= letterlijke vertaling)
= niet (altijd): een irrelevant tijdverdrijf voor mannen met lange baarden in ivoren torens.
= datgene waar filosofen zich beroepshalve mee bezig houden
= filosofie als werkwoord: verwonderd zijn over wat vanzelfsprekend lijkt, bv. De eigen intuïties,
veronderstellingen en overtuigingen, en deze dan kritisch bereflecteren en beargumenteren.
= Wittgenstein (1921) “Philosophy aims the logical clarification of thoughts. Philosophy is not a body
of doctrine but an activity.”
Wat is sociale filosofie?
= sociale filosofie is het kritisch reflecteren over bestaande (en dus ook de eigen) opvattingen
omtrent mens en maatschappij, individu en groep.
We zullen enkele spanningen blootleggen:
- Individualisme (individuen centraal, groepen zijn niet meer dan optelsom of losse verbanden
van individuen, ..) versus holisme (geheel centraal, groep is meer dan optelsom van leden, …)
- Mensen als egoïstische wezens, op zichzelf betrokken, versus mensen als sociale wezens,
gevend om anderen en grotere gehelen.
- Mensen als vrije wezens die zelf kiezen hoe te handelen (individueel) of hoe hun onderlinge
interacties vorm te geven en reguleren (collectief) versus mensen als product van
onderwerping en disciplinering.
Sociale filosofie stelt m.b.v. conceptuele analyse en argumentatie de “samenleving ter discussie”
- Welk mensbeeld is het meest gepast als we maatschappelijke fenomenen willen begrijpen?
- Welke sociale praktijken, interacties en relaties kenmerken onze moderne samenlevingen?
Op welke manier wordt ons individuele handelen bepaald door maatschappelijke factoren
(wetgeving, normen, macht, …)?
- Leven we in een wereld vol macht, onderdrukking, uitbuiting of net vol vrijheid, autonomie
en rationaliteit?
- Zijn deze praktijken en de instituties die hier spelen wenselijk en rechtvaardig of niet?
- Bijvoorbeeld: studenten in de collegezaal zijn stil. Hoe komt dit? Dit zal te maken hebben met
waarden en normen. Studenten hebben geleerd om stil te zijn in het college.
Al deze kwesties zijn ook relevant voor relatie tussen personeel en organisatie, tussen werknemer en
bedrijf en dus voor studenten PEW.
- Op zoek naar normen binnen een bedrijf. Hoe speel je in op je personeel? Aanspreken op
eigen belang of op de sociale kant? etc.
Inleiding: moderniteit en liberalisme
- Al onze discussies over de relatie tussen individuen en de instituties die hun leven reguleren
situeren zich binnen de moderniteit.
Wat is filosofie?
- Kritisch denken
- Dingen in twijfel trekken
- Zoektocht naar de wijsheid “houden van de wijsheid” (= letterlijke vertaling)
= niet (altijd): een irrelevant tijdverdrijf voor mannen met lange baarden in ivoren torens.
= datgene waar filosofen zich beroepshalve mee bezig houden
= filosofie als werkwoord: verwonderd zijn over wat vanzelfsprekend lijkt, bv. De eigen intuïties,
veronderstellingen en overtuigingen, en deze dan kritisch bereflecteren en beargumenteren.
= Wittgenstein (1921) “Philosophy aims the logical clarification of thoughts. Philosophy is not a body
of doctrine but an activity.”
Wat is sociale filosofie?
= sociale filosofie is het kritisch reflecteren over bestaande (en dus ook de eigen) opvattingen
omtrent mens en maatschappij, individu en groep.
We zullen enkele spanningen blootleggen:
- Individualisme (individuen centraal, groepen zijn niet meer dan optelsom of losse verbanden
van individuen, ..) versus holisme (geheel centraal, groep is meer dan optelsom van leden, …)
- Mensen als egoïstische wezens, op zichzelf betrokken, versus mensen als sociale wezens,
gevend om anderen en grotere gehelen.
- Mensen als vrije wezens die zelf kiezen hoe te handelen (individueel) of hoe hun onderlinge
interacties vorm te geven en reguleren (collectief) versus mensen als product van
onderwerping en disciplinering.
Sociale filosofie stelt m.b.v. conceptuele analyse en argumentatie de “samenleving ter discussie”
- Welk mensbeeld is het meest gepast als we maatschappelijke fenomenen willen begrijpen?
- Welke sociale praktijken, interacties en relaties kenmerken onze moderne samenlevingen?
Op welke manier wordt ons individuele handelen bepaald door maatschappelijke factoren
(wetgeving, normen, macht, …)?
- Leven we in een wereld vol macht, onderdrukking, uitbuiting of net vol vrijheid, autonomie
en rationaliteit?
- Zijn deze praktijken en de instituties die hier spelen wenselijk en rechtvaardig of niet?
- Bijvoorbeeld: studenten in de collegezaal zijn stil. Hoe komt dit? Dit zal te maken hebben met
waarden en normen. Studenten hebben geleerd om stil te zijn in het college.
Al deze kwesties zijn ook relevant voor relatie tussen personeel en organisatie, tussen werknemer en
bedrijf en dus voor studenten PEW.
- Op zoek naar normen binnen een bedrijf. Hoe speel je in op je personeel? Aanspreken op
eigen belang of op de sociale kant? etc.
Inleiding: moderniteit en liberalisme
- Al onze discussies over de relatie tussen individuen en de instituties die hun leven reguleren
situeren zich binnen de moderniteit.
