WERELDORIËNTATIE:
EXAMEN JANUARI
DEEL 1: WIJ HEBBEN EEN VERLEDEN
➔ Mens & maatschappij:
o Domein: tijd
o Cluster: historische tijd
HOOFDSTUK 1: PREHISTORIE (…- 3500 v.C.)
Ontstaan van de Dinosauriërs Eerste mensen 3500 v.Chr.
aarde
Het ontstaan van de aarde:
➔ 14 miljard jaar geleden
- Oerknal: 1 oerster spatte uiteen ➔ °sterren (zon)
- Gassen & deeltjes slingerden rond zon → 4.6 miljard jaar geleden gloeiende bol: aarde
- Aarde koelt af in waterdamp → viel neer als regen ➔ °meren, zeeën & oceanen ➔ °eerste
leven
Dinosauriërs
➔ 150 miljoen jaar geleden
- Leefden in onze streken
- Uitgestorven: 65 miljoen jaar geleden → meteoriet botste tegen aarde ➔ veel stof ➔ zon
jarenlang verduisterd ➔ daling temperatuur
De eerste mensen
➔ 40 miljoen jaar geleden: zwierven rond als jagers & voedselverzamelaars → maakten
werktuigen, aten vlees & planten
- 5 mensensoorten:
0. Zoogdieren Afrikaans regenwoud
1. Australopithecus
2. Homo habilis
3. Homo erectus
4. Neanderthaler
5. Homo sapiens
Van zwerver naar boer
➔ 12 000 jaar geleden
- Zwerven familieverband → op zoek naar wortels & vruchten, sliepen in tenten/grotten,
wapens, vuur
- Aarde warmt op ➔ vruchtbare gebieden naast rivieren ➔ graan oogsten, dieren kweken &
hutten bouwen ➔ zwerver boer
Vuur maken → wrijving gebruiken van verschillende materialen
Dood rendier:
- Gewei → werktuien & wapens
- Haar → bindmateriaal & kussens
- Beenderen → wapens & naalden
- Pezen → bindmateriaal
- Maaginhoud → voedsel
- Vet → olielampen
- Blaas → waterzak
1
, - Vlees → voedsel
- Huid → kledij & tentzeil
- Schouderblad → wapens & werktuigen
Boeren in ons land:
➔ 5 500 v.Chr.
- Eerste boeren in Haspengouw → silex aanwezig = vuursteen voor wapens & werktuigen
HOOFDSTUK 2: OUDHEID (3500 v.C. – 500)
De Nijl bepaalde het werk:
➔ 12 000 jaar geleden
- Mensen vestigden zich op gunstige plaatsen langs rivieren → overstroomden jaarlijks
o Zaaiden graan in vruchtbare slib
o Bodem bewerken met sikkels & ploegen
- Graan verbouwen & vlas weven tot kleding
- Boeren hadden vee
- Potten bakken met klei, hutten & huizen bouwen
- Juli-oktober: Nijl stroomt over, werken voor farao
- November-maart: Nijl zakt ➔ zaaitijd
- April-juni: droge tijd, bevloeiings- & oogsttijd
Begrippen:
Farao Hiërogliefen Sarcofaag Mummie Acropolis
= koning = Egyptisch = kist waarin = lichaam dat na dood = stadsburcht op hoogste
Egypte met alle schrift mummies bewaard gemummificeerd is om te punt van stad
macht & sterk worden behouden
leger
Heerbaan Belgica Colosseum Circus Gladiatorengevecht Amfitheater
= langeafstand = romeinse = amfitheater waarin Maximus = gevechten als = ovaal
verbindingsweg provincie gladiatorengevechten = groot volksvermaak opengebouw voor
stadium gladiatorengevecht
centrum Rome en, jachtpartijen &
(wagenrennen) gevechten met
wilde dieren
Romeinse rijk in 2e eeuw:
2
, Problemen:
- Oude Rome: 1 miljoen Romeinen binnen 1 stadsmuur → heel veel mensen
- Problemen nu: Afval, verkeersopstoppingen, werkloosheid
Figuren:
- Julius Caesar: Romeinse veldheer, veroverde in 1e eeuw v.Chr. onze streken
- Ambiorix: in 1e eeuw v.C. opstand geleid van de Galliërs tegen de Romeinen
HOOFDSTUK 3: MIDDELEEUWEN (500-1500)
Einde Romeinse rijk: rond 500 door Germaanse invallen
Noormannen:
➔ Tussen 500 – 1000
- Plunderden → onveiligheid nam toe ➔ steden & wegen in verval
- Beschermen tegen plunderaars ➔ burchten plaatsen & abdijen versterken
- Noormannenschip
Abdijen & Kerk: belangrijke rol
Gent & Brugge:
- Gent: grote stad EU, aan samenvloeiing Schelde & Leie, belangrijke
handelsweg aan kust, burcht graaf van Vlaanderen, grote abdijen,
Gravensteen
- Brugge: concurrent Gent, verbonden met Noordzee, handelaars alle delen EU,
Venetië van het noorden, O-L-Vrouwekerk, Hallen, Belfort
Boeren, adelijken & geestelijken → standenmaatschappij
- Boeren werken in ruil voor bescherming van adel & geestelijken
- Boeren verantwoordelijk voor bevoorrading steden → misoogsten door oorlog &
slecht weer ➔ hongersnoden & ziektes
- Groot deel bevolking wonen platteland
- Zware belastingen ➔ moeilijk gewone landbouwers
Begrippen:
- Ambachtslui = gebruiken grondstoffen om luxegoederen te maken, ieder
specialiteit, meeste loonarbeiders, werken thuis
- Handelaars = kochten op verre markten wol & vlas als grondstof & verkochten afgewerkte
producten
- Gilden = verenigging handelaars
HOOFDSTUK 4: NIEUWE TIJDEN (1500-1945)
Vorsten & Spaanse wereldrijk:
➔ Rond 1500
- Rijke vorsten macht overgenomen in EU
o Vuurwapens & machtige legers → stadsmuren & boogschutters niet tegenop
o Alles betalen met belastinggeld & winsten uit verre kolonies
Ontdekkingsreizen:
➔ 1300 – 1500: over zee Europese schepen naar andere werelddelen
- Columbus ontdekt Amerika
- Vasco da Gama zeilde rond Afrika en bereikt Indië
3
EXAMEN JANUARI
DEEL 1: WIJ HEBBEN EEN VERLEDEN
➔ Mens & maatschappij:
o Domein: tijd
o Cluster: historische tijd
HOOFDSTUK 1: PREHISTORIE (…- 3500 v.C.)
Ontstaan van de Dinosauriërs Eerste mensen 3500 v.Chr.
aarde
Het ontstaan van de aarde:
➔ 14 miljard jaar geleden
- Oerknal: 1 oerster spatte uiteen ➔ °sterren (zon)
- Gassen & deeltjes slingerden rond zon → 4.6 miljard jaar geleden gloeiende bol: aarde
- Aarde koelt af in waterdamp → viel neer als regen ➔ °meren, zeeën & oceanen ➔ °eerste
leven
Dinosauriërs
➔ 150 miljoen jaar geleden
- Leefden in onze streken
- Uitgestorven: 65 miljoen jaar geleden → meteoriet botste tegen aarde ➔ veel stof ➔ zon
jarenlang verduisterd ➔ daling temperatuur
De eerste mensen
➔ 40 miljoen jaar geleden: zwierven rond als jagers & voedselverzamelaars → maakten
werktuigen, aten vlees & planten
- 5 mensensoorten:
0. Zoogdieren Afrikaans regenwoud
1. Australopithecus
2. Homo habilis
3. Homo erectus
4. Neanderthaler
5. Homo sapiens
Van zwerver naar boer
➔ 12 000 jaar geleden
- Zwerven familieverband → op zoek naar wortels & vruchten, sliepen in tenten/grotten,
wapens, vuur
- Aarde warmt op ➔ vruchtbare gebieden naast rivieren ➔ graan oogsten, dieren kweken &
hutten bouwen ➔ zwerver boer
Vuur maken → wrijving gebruiken van verschillende materialen
Dood rendier:
- Gewei → werktuien & wapens
- Haar → bindmateriaal & kussens
- Beenderen → wapens & naalden
- Pezen → bindmateriaal
- Maaginhoud → voedsel
- Vet → olielampen
- Blaas → waterzak
1
, - Vlees → voedsel
- Huid → kledij & tentzeil
- Schouderblad → wapens & werktuigen
Boeren in ons land:
➔ 5 500 v.Chr.
- Eerste boeren in Haspengouw → silex aanwezig = vuursteen voor wapens & werktuigen
HOOFDSTUK 2: OUDHEID (3500 v.C. – 500)
De Nijl bepaalde het werk:
➔ 12 000 jaar geleden
- Mensen vestigden zich op gunstige plaatsen langs rivieren → overstroomden jaarlijks
o Zaaiden graan in vruchtbare slib
o Bodem bewerken met sikkels & ploegen
- Graan verbouwen & vlas weven tot kleding
- Boeren hadden vee
- Potten bakken met klei, hutten & huizen bouwen
- Juli-oktober: Nijl stroomt over, werken voor farao
- November-maart: Nijl zakt ➔ zaaitijd
- April-juni: droge tijd, bevloeiings- & oogsttijd
Begrippen:
Farao Hiërogliefen Sarcofaag Mummie Acropolis
= koning = Egyptisch = kist waarin = lichaam dat na dood = stadsburcht op hoogste
Egypte met alle schrift mummies bewaard gemummificeerd is om te punt van stad
macht & sterk worden behouden
leger
Heerbaan Belgica Colosseum Circus Gladiatorengevecht Amfitheater
= langeafstand = romeinse = amfitheater waarin Maximus = gevechten als = ovaal
verbindingsweg provincie gladiatorengevechten = groot volksvermaak opengebouw voor
stadium gladiatorengevecht
centrum Rome en, jachtpartijen &
(wagenrennen) gevechten met
wilde dieren
Romeinse rijk in 2e eeuw:
2
, Problemen:
- Oude Rome: 1 miljoen Romeinen binnen 1 stadsmuur → heel veel mensen
- Problemen nu: Afval, verkeersopstoppingen, werkloosheid
Figuren:
- Julius Caesar: Romeinse veldheer, veroverde in 1e eeuw v.Chr. onze streken
- Ambiorix: in 1e eeuw v.C. opstand geleid van de Galliërs tegen de Romeinen
HOOFDSTUK 3: MIDDELEEUWEN (500-1500)
Einde Romeinse rijk: rond 500 door Germaanse invallen
Noormannen:
➔ Tussen 500 – 1000
- Plunderden → onveiligheid nam toe ➔ steden & wegen in verval
- Beschermen tegen plunderaars ➔ burchten plaatsen & abdijen versterken
- Noormannenschip
Abdijen & Kerk: belangrijke rol
Gent & Brugge:
- Gent: grote stad EU, aan samenvloeiing Schelde & Leie, belangrijke
handelsweg aan kust, burcht graaf van Vlaanderen, grote abdijen,
Gravensteen
- Brugge: concurrent Gent, verbonden met Noordzee, handelaars alle delen EU,
Venetië van het noorden, O-L-Vrouwekerk, Hallen, Belfort
Boeren, adelijken & geestelijken → standenmaatschappij
- Boeren werken in ruil voor bescherming van adel & geestelijken
- Boeren verantwoordelijk voor bevoorrading steden → misoogsten door oorlog &
slecht weer ➔ hongersnoden & ziektes
- Groot deel bevolking wonen platteland
- Zware belastingen ➔ moeilijk gewone landbouwers
Begrippen:
- Ambachtslui = gebruiken grondstoffen om luxegoederen te maken, ieder
specialiteit, meeste loonarbeiders, werken thuis
- Handelaars = kochten op verre markten wol & vlas als grondstof & verkochten afgewerkte
producten
- Gilden = verenigging handelaars
HOOFDSTUK 4: NIEUWE TIJDEN (1500-1945)
Vorsten & Spaanse wereldrijk:
➔ Rond 1500
- Rijke vorsten macht overgenomen in EU
o Vuurwapens & machtige legers → stadsmuren & boogschutters niet tegenop
o Alles betalen met belastinggeld & winsten uit verre kolonies
Ontdekkingsreizen:
➔ 1300 – 1500: over zee Europese schepen naar andere werelddelen
- Columbus ontdekt Amerika
- Vasco da Gama zeilde rond Afrika en bereikt Indië
3
