13. De werkelijkheid is anders: overheidsingrijpen
13.1 Overheidsingrijpen
Waarom overheidsingrijpen?
De markt kan leiden tot een ongewenste inkomensverdeling
De overheid kan producten op de markt te hoog of te laag vinden. Zij kunnen bijvoorbeeld uit het
oogpunt van rechtvaardige inkomensverdeling met een minimumloon ingrijpen in de
loonvorming. Andere instrumenten om lagerbetaalden te helpen zijn de huurtoeslag en de
zorgtoeslag.
Het marktmechanisme kan leiden tot externe effecten
Externe effecten zijn bijkomende gevolgen van productie en consumptie, die niet in de prijzen
van de goederen zijn doorberekend. Er zijn zowel positieve als negatieve externe effecten.
Negatieve externe effecten zoals bodem-, lucht- en waterverontreiniging leiden tot daling van
de welvaart (in ruime zin). Bedrijven proberen de bedrijfskosten zo laag mogelijk houden door zo
efficiënt en goedkoop mogelijk te produceren. Dat is goed voor de concurrentiepositie en de
winst, maar niet zo goed voor het milieu.
Kosten van vervuiling, uitputting en andere negatieve externe effecten behoren tot de
maatschappelijke kosten. Dit zijn de kosten van negatieve externe effecten die worden
afgewenteld op de hele samenleving.
Positieve externe effecten zoals de bijdrage van sportscholen en –verenigingen aan de
volksgezondheid leiden tot stijging van de welvaart. Er zijn daarom ook maatschappelijke
opbrengsten van de productie en consumptie. Maatschappelijke opbrengsten van productie en
consumptie komen niet alleen de onderneming of consument maar de hele samenleving ten
goede.
Met marktmechanisme werkt niet bij collectieve goederen
Activiteiten van politie, rechters en het leger kun je niet aan de vrije markt overlaten. Op de vrije
markt zijn dergelijke goederen namelijk niet te koop. Nog een voorbeeld is de Afsluitdijk tussen
Friesland en Noord-Holland.
Collectieve goederen zijn goederen die niet gesplitst kunnen worden in eenheden die aan één
individu toekomen. Ze kunnen niet aan één persoon worden verkocht, ze komen de hele
samenleving ten goede; niemand kan van gebruik worden uitgelsloten. Om die reden draagt de
overheid doorgaans de zorg voor de productie van deze goederen.
Het marktmechanisme kan leiden tot misbruik van economische macht
Vrije maar onvolkomen markten en/of markten met weinig of geen concurrentie kunnen tot
inefficiënte allocatie leiden. Maar ook op een relatief vrije en volkomen markten met veel
concurrentie is de allocatie niet optimaal.
13.1 Overheidsingrijpen
Waarom overheidsingrijpen?
De markt kan leiden tot een ongewenste inkomensverdeling
De overheid kan producten op de markt te hoog of te laag vinden. Zij kunnen bijvoorbeeld uit het
oogpunt van rechtvaardige inkomensverdeling met een minimumloon ingrijpen in de
loonvorming. Andere instrumenten om lagerbetaalden te helpen zijn de huurtoeslag en de
zorgtoeslag.
Het marktmechanisme kan leiden tot externe effecten
Externe effecten zijn bijkomende gevolgen van productie en consumptie, die niet in de prijzen
van de goederen zijn doorberekend. Er zijn zowel positieve als negatieve externe effecten.
Negatieve externe effecten zoals bodem-, lucht- en waterverontreiniging leiden tot daling van
de welvaart (in ruime zin). Bedrijven proberen de bedrijfskosten zo laag mogelijk houden door zo
efficiënt en goedkoop mogelijk te produceren. Dat is goed voor de concurrentiepositie en de
winst, maar niet zo goed voor het milieu.
Kosten van vervuiling, uitputting en andere negatieve externe effecten behoren tot de
maatschappelijke kosten. Dit zijn de kosten van negatieve externe effecten die worden
afgewenteld op de hele samenleving.
Positieve externe effecten zoals de bijdrage van sportscholen en –verenigingen aan de
volksgezondheid leiden tot stijging van de welvaart. Er zijn daarom ook maatschappelijke
opbrengsten van de productie en consumptie. Maatschappelijke opbrengsten van productie en
consumptie komen niet alleen de onderneming of consument maar de hele samenleving ten
goede.
Met marktmechanisme werkt niet bij collectieve goederen
Activiteiten van politie, rechters en het leger kun je niet aan de vrije markt overlaten. Op de vrije
markt zijn dergelijke goederen namelijk niet te koop. Nog een voorbeeld is de Afsluitdijk tussen
Friesland en Noord-Holland.
Collectieve goederen zijn goederen die niet gesplitst kunnen worden in eenheden die aan één
individu toekomen. Ze kunnen niet aan één persoon worden verkocht, ze komen de hele
samenleving ten goede; niemand kan van gebruik worden uitgelsloten. Om die reden draagt de
overheid doorgaans de zorg voor de productie van deze goederen.
Het marktmechanisme kan leiden tot misbruik van economische macht
Vrije maar onvolkomen markten en/of markten met weinig of geen concurrentie kunnen tot
inefficiënte allocatie leiden. Maar ook op een relatief vrije en volkomen markten met veel
concurrentie is de allocatie niet optimaal.
