Samenvatting - Lichamelijk Functioneren 4 (LF4)

Thema 1: Interne Geneeskunde
Hematologie
Bloed transporteert zuurstof, kooldioxide, water, voedingsstoffen, eiwitten, hormonen, cellen en
afvalproducten.

Bloed bestaat uit:

- Plasma (bestaat uit:)
o Water
 Voedingsstoffen
 Afval: wordt vervoert naar de organen die afvalproducten uitscheiden
 Ionen
 Hormonen: verplaatsen van hun oorsprong naar elk orgaan in het lichaam
 Stollingsfactoren: zetten stolsels in waar bloedverlies optreedt
 Albumine: bevordert het vermogen van het bloed om water vast te houden
en de druk in de bloedbaten te handhaven.
 Antilichamen: toegediend aan bijna elke plaats van infectie
- Rode bloedcellen oftewel erythrocyten
o Ongeveer de helft van het bloedvolume
o Meest voorkomende cellen in menselijk lichaam
o Hebben geen celkern
 Rode bloedcellen groeien en herstellen niet zonder kern, korte levensduur
 Worden uit het lichaam verwijderd door lever en milt
 Worden geproduceerd in wervels en lichaam van het borstbeen (rode merg)
 Proces van bloedcelvorming heet erythropoëisis, geregeld door het
hormoon erythropoëtine
 Tijdens het proces van bloedcelvorming, hoopt hemoglobine op in
cytoplasma en verdwijnt de kern.
 Volwassen rode bloedcellen komen uit beenmerg als reticulocyten
o Dragen zuurstof door middel van hemoglobine
 Hemoglobine is een ijzerrijke zuurstof dragende proteïne, belangrijkste
bestanddeel van rode bloedcellen
 Bindt zich aan zuurstof in de longen > oxyhemoglobine (HbO2)
 In de weefsels geven ze zuurstof vrij (deoxyhemoglobine) en nemen ze
kooldioxide op > carbaminohemoglobuline (HbCO2)
- Witte bloedcellen oftewel leukocyten
o Omvatten neutrofielen, eosinofielen, basofielen, monocyten en lymfocyten.
o Geproduceerd in beenmerg uit hun respectievelijke stamcellen
o Primaire functie: weefsels verdedigen tegen infecties en vreemde stoffen
o Abnormale aantallen, afwijkingen en neoplastische veranderingen resulteren in
ziekte en invaliditeit
- Bloedplaatjes
o Geproduceerd in beenmerg
o Essentieel voor bloedstolling
 Stollingsfactoren worden gevormd in de lever, komen in het bloed en
worden actief als reactie op letsel

,  Worden plakkerig gedurende stolselvorming en geven fibrine af,
onoplosbaar stollingseiwit
 Bloedplaatjes en fibrine samen worden een dicht gaas waarmee
bloedverlies wordt voorkomen
 Vitamine K is vereist voor de synthese van protrombine- en trombine-
stollingsfactoren

Bloedarmoede is een aandoening van een abnormaal laag aantal rode bloedcellen. Verminderde
afgifte van zuurstof en voedingsstoffen

- Oorzaak:
o Bloeding
o Overmatige vernietiging van rode bloedcellen
o Voedingstekorten
o Chronische ziekten
- Acute bloeding resulteert in snel optredende symptomen. Ernstig resulteert in shock.

Bloedarmoede door ijzertekort is de belangrijkste oorzaak van bloedarmoede. Prevalentie is het
grootst bij kleuters, adolescenten en volwassen vrouwen.

- Oorzaken:
o Overmatig bloedverlies
o Menstruatie
o Zwangerschap: de behoefte aan de productie van rode bloedcellen door de foetus
overtreft het vermogen van de moeder om ijzer te leveren
o Snelle groei tijdens adolescentie
o Onvoldoende inname via voeding
o Malabsorptiesyndroom
o Chronische aandoeningen van darmen of maag
- Oorzaak bij mannen en postmenopauzale vrouwen
o Gastro-intestinale bloeding
- Symptomen
o Zwakte
o Vermoeidheid
o Mild tot matig bij kinderen
 Beïnvloed cognitieve prestaties
 Gedrag
 Groei
o Tijdens zwangerschap
 Verhoogt algehele kindersterfte of sterfte
- Ontwikkeling:
o Fase 1: Vraag naar ijzer is groter dan het aanbod > negatieve ijzerbalans.
Bloedarmoede mogelijk nog niet aanwezig
o Fase 2: Bloedarmoede door ijzertekort treedt op. IJzervoorraden raken uitgeput.
Synthese van hemoglobine verstoord.
- Behandeling
o Orale ijzersuppletie
o Injecteerbare ijzersupplementen

,Bloedarmoede bij chronische ziekten treedt op als gevolg van chronische ontstekingsziekten,
infectieziekten en auto-immuunziekten.

- Oorzaak
o Een defect in erythyropoesis, productie van rode bloedcellen
- Ernst hangt af van de aandoening
o Reumatoïde artritis of tuberculose
 Ernstige bloedarmoede door uitputting van ijzervoorraden
o Hartaandoeningen
 Matige bloedarmoede
- Behandeling
o Bij chronische ziekten
 Onderliggende ziekte behandelen
o Therapie met erytropoëtine > stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen

Bloedarmoede door nierziekte

- Oorzaak
o Nieren produceren niet voldoende erytropoëtine
- Matige tot ernstige anemie, afhankelijk van de ernst van de nierziekte
- Beoordeling van de ijzerstatus geeft informatie om de bloedarmoede bij nierziekte te
onderscheiden van bloedarmoede door ijzertekort

Megaloblastaire anemie wordt veroorzaakt door verminderde DNA-synthese. Megaloblastische rode
bloedcellen hebben de neiging om groot te zijn en bevatten een verhoogde verhouding van RNA en
DNA.

- Oorzaak:
o Tekort aan vitamine B en/of foliumzuur > nodig bij de productie van rode bloedcellen

Bloedarmoede door een vitamine B12 tekort (pernicieuze anemie)

Vitamine B12 is een complexe verbinding en kan niet door het menselijk lichaam gemaakt worden.

- Oorzaak:
o Onvoldoende opname of inname van vitamine B12 (ontoereikend dieet)
 Vegetariërs > Vitamine B12 zit in dierlijke producten
 Verwijdering van maag of darm vermindert intrinsieke factor en opname
vitamine B12
o Verhoogde behoefte of uitscheiding van vitamine B12
o Een tekort aan een eiwit > intrinsieke factor
 Productie: in de maag
 Essentieel voor opname vitamine B12 uit dunne darm
 Gevolg tekort intrinsieke factor en vitamine B12:
 Afbraak van onrijpe rode bloedcellen in het bloed
 Gevolg: bloedarmoede en verminderde zuurstofdragende capaciteit
- Symptomen:
o Buikpijn
o Misselijkheid
o Braken
o Verbanding van de tong

, - Neurologische stoornissen:
o Gevoelloosheid
o Zwakte
o Gele en blauwe kleurenblindheid
- Behandeling
o Vitamine B12 supplementen
 Vegetariërs
 Chronische darmaandoeningen
 Maag of darm verwijdering (volledig of gedeeltelijk)
o Injecteerbare vitamine B12
 Mensen met pernicieuze anemie (kunnen geen vitamine B12 opnemen)

Bloedarmoede door foliumzuurtekort

Fruit en groenten vormen de belangrijkste voedingsbron van foliumzuur. Voorraden van foliumzuur
in het lichaam zijn beperkt. Hierdoor kan een foliumzuurtekort binnen enkele maanden optreden als
opname via voeding of darm verminderd.

- Risicogroepen:
o Westerse wereld: consumptie van rauw fruit en groente is laag
o Ziekte van Crohn: opname foliumzuur kan aangetast worden door ontsteking van de
darm
o Bepaalde medicatie kunnen nadelige effecten hebben
o Zwangere vrouwen
o Nierziekte: foliumzuurgebrek
- Opgespoord door serumfoliumzuurspiegels
- Behandeling
o Orale foliumzuursuppletie

Hemolytische anemie is een vermindering van circulerende rode bloedcellen.

- Oorzaak:
o Versnelde vernietiging van rode bloedcellen
o Erfelijke afwijkingen belemmeren optimale overleving rode bloedcellen
 Hemoglobine-, enzym- en membraandefecten
- Symptomen:
o Geelzucht of geeloranje uiterlijk weefsels, urine en ontlasting
- Behandeling:
o Bij erfelijke oorzaken
 Splenectomie of verwijdering van de milt
o Bij ernstig bloedverlies
 Bloedtransfusies
o Infectieuze oorzaken
 Antibiotica
 Ondersteunende therapieën
o Immuunziekten
 Immuun onderdrukkende therapieën
o Stopzetten medicijnen die hemolyse veroorzaken, hemolyse = het uit elkaar vallen
van rode bloedcellen