Vaccinatie van Huisdieren
Soorten Vaccins
Levende vaccins Dode/geïnactiveerde vaccins
Bevat geattenueerde micro-organismen Bevat chemisch geïnactiveerde
virussen/bacteriën + een adjuvans
Vermenigvuldiging in de gastheer Geen vermenigvuldiging in de gastheer
Attenueren: een proces dat gericht is op het uitschakelen van de virulentie van het agens
met behoud van de immunogeniteit
Adjuvans: aspecifiek immunostimulantium. Dit wordt toegevoegd om voldoende immuniteit
op te wekken
Andere soorten vaccins:
- Toxoïdvaccins: een soort dood/geïnactiveerd vaccin met een door een bacterie
geproduceerde toxine die wordt geïnactiveerd.
- Subunitvaccins: bevat een fragment van een agens dat een immunogeen effect heeft
waardoor een afdoende immuunreactie op gang komt
- Combinatievaccins: bevat meerdere levende of dode micro-organismen
- ‘Biotech’-vaccins: vaccins die mbv biotechnologische methoden zijn ontwikkeld
- Vaccins die alleen eiwitten (antigenen) van een virus bevatten
- DNA-vaccins
- Vector-vaccins: bevatten onschuldige virussen waarin een gen is ingebracht
van een virus waartegen bescherming geïnduceerd dient te worden
Vaccineren of Niet Vaccineren?
Richtlijnen staan beschreven in 2 nota’s van de commissie ‘vaccinatiebeleid’ van de KNMvD
- Inschatting maken van de kans op infectie en de schade die de ziekte kan
veroorzaken
- Beide hoog → advies om te vaccineren
- Beide laag → advies om niet te vaccineren
Keuze van het vaccin
Registratiebeschikkingen van alle in Nederland toegelaten vaccins: Bureau
Diergeneesmiddelen
Kwaliteit van vaccins
Minimumeisen tav werkzaamheid en veiligheid zijn vastgelegd in de Europese farmacopee
Werkzaamheid
‘Vaccinatie-challenge’-experiment in het doeldier in een laboratorium:
1. Een aantal dieren wordt at random over 2 gelijke groepen verdeeld
, 2. 1 groep wordt gevaccineerd, de andere groep dient als controlegroep
3. Na een bepaalde tijd (variërend van enkele dagen tot meer dan een jaar) worden alle
dieren ‘gechallenged’
a. Dieren worden via de natuurlijke weg besmet met een ‘natuurlijke dosis’ van
een virulente veldstam van het micro-organisme
4. Meting van ziekteverschijnselen, vermenigvuldiging van het micro-organisme,
pathologische afwijkingen en andere verschijnselen
5. Verschil tussen de groepen = maat voor de werkzaamheid van het vaccin
6. ‘Preventable fraction’ (PF) (ware effectiviteit) wordt berekend:
𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑜𝑙𝑒𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛 − 𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑔𝑒𝑣𝑎𝑐𝑐𝑖𝑛𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛
𝑃𝐹 = 𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑜𝑙𝑒𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛
Door verschillen in het laboratorium en de situatie in het veld, dient de werkzaamheid ook
onder veldomstandigheden onderzocht te worden
Veiligheid
In proeven met doeldieren vaststellen
- Vaccinatie mag geen ziekte of lokale reacties op de entplaats veroorzaken
- Levende vaccins dienen genetisch stabiel te zijn
- Levende vaccins mogen niet worden uitgescheiden
- Het vaccin moet zuiver zijn en dus geen verontreinigende schimmels, bacteriën en
virussen bevatten
Vaccinatieschema’s
Rekening houden met
- Epidemiologische situatie
- Immuunstatus van het dier
- Doel van de vaccinatie
- Soort vaccin
Dood vaccin: kort na de eerste vaccinatie herhalen (3-4 weken) → boostervaccinatie
Maternale antilichamen + antilichamen uit voorgaande vaccinatie spelen een rol
- Afhankelijk van titerhoogte → interferentie met opbouw van actieve immuniteit na
vaccinatie
- Dus: pas voor de eerste keer vaccineren als de maternale antilichaamtiter laag is
- Dieren zijn dan al gevoelig voor infectie
- Gevoelige periode: periode waarin de maternale antilichaamtiter te
hoog is voor een actieve immunisatie dmv vaccinatie, maar al wel te
laag is om bescherming te geven tegen een infectie met veldvirus
- Oplossingen
- Titerbepaling uitvoeren
- Eerste keer vaccineren bij een te verwachten intermediaire maternale
antilichaamtiter + tweede keer vaccineren 3-4 weken later
Na de primaire vaccinatie → evt. boostervaccinaties
- Noodzaak + frequentie is afhankelijk van:
- Immuniteitsduur
Soorten Vaccins
Levende vaccins Dode/geïnactiveerde vaccins
Bevat geattenueerde micro-organismen Bevat chemisch geïnactiveerde
virussen/bacteriën + een adjuvans
Vermenigvuldiging in de gastheer Geen vermenigvuldiging in de gastheer
Attenueren: een proces dat gericht is op het uitschakelen van de virulentie van het agens
met behoud van de immunogeniteit
Adjuvans: aspecifiek immunostimulantium. Dit wordt toegevoegd om voldoende immuniteit
op te wekken
Andere soorten vaccins:
- Toxoïdvaccins: een soort dood/geïnactiveerd vaccin met een door een bacterie
geproduceerde toxine die wordt geïnactiveerd.
- Subunitvaccins: bevat een fragment van een agens dat een immunogeen effect heeft
waardoor een afdoende immuunreactie op gang komt
- Combinatievaccins: bevat meerdere levende of dode micro-organismen
- ‘Biotech’-vaccins: vaccins die mbv biotechnologische methoden zijn ontwikkeld
- Vaccins die alleen eiwitten (antigenen) van een virus bevatten
- DNA-vaccins
- Vector-vaccins: bevatten onschuldige virussen waarin een gen is ingebracht
van een virus waartegen bescherming geïnduceerd dient te worden
Vaccineren of Niet Vaccineren?
Richtlijnen staan beschreven in 2 nota’s van de commissie ‘vaccinatiebeleid’ van de KNMvD
- Inschatting maken van de kans op infectie en de schade die de ziekte kan
veroorzaken
- Beide hoog → advies om te vaccineren
- Beide laag → advies om niet te vaccineren
Keuze van het vaccin
Registratiebeschikkingen van alle in Nederland toegelaten vaccins: Bureau
Diergeneesmiddelen
Kwaliteit van vaccins
Minimumeisen tav werkzaamheid en veiligheid zijn vastgelegd in de Europese farmacopee
Werkzaamheid
‘Vaccinatie-challenge’-experiment in het doeldier in een laboratorium:
1. Een aantal dieren wordt at random over 2 gelijke groepen verdeeld
, 2. 1 groep wordt gevaccineerd, de andere groep dient als controlegroep
3. Na een bepaalde tijd (variërend van enkele dagen tot meer dan een jaar) worden alle
dieren ‘gechallenged’
a. Dieren worden via de natuurlijke weg besmet met een ‘natuurlijke dosis’ van
een virulente veldstam van het micro-organisme
4. Meting van ziekteverschijnselen, vermenigvuldiging van het micro-organisme,
pathologische afwijkingen en andere verschijnselen
5. Verschil tussen de groepen = maat voor de werkzaamheid van het vaccin
6. ‘Preventable fraction’ (PF) (ware effectiviteit) wordt berekend:
𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑜𝑙𝑒𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛 − 𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑔𝑒𝑣𝑎𝑐𝑐𝑖𝑛𝑒𝑒𝑟𝑑𝑒 𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛
𝑃𝐹 = 𝑝𝑒𝑟𝑐𝑒𝑛𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑛𝑖𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑠𝑐ℎ𝑒𝑟𝑚𝑑𝑒 𝑐𝑜𝑛𝑡𝑟𝑜𝑙𝑒𝑑𝑖𝑒𝑟𝑒𝑛
Door verschillen in het laboratorium en de situatie in het veld, dient de werkzaamheid ook
onder veldomstandigheden onderzocht te worden
Veiligheid
In proeven met doeldieren vaststellen
- Vaccinatie mag geen ziekte of lokale reacties op de entplaats veroorzaken
- Levende vaccins dienen genetisch stabiel te zijn
- Levende vaccins mogen niet worden uitgescheiden
- Het vaccin moet zuiver zijn en dus geen verontreinigende schimmels, bacteriën en
virussen bevatten
Vaccinatieschema’s
Rekening houden met
- Epidemiologische situatie
- Immuunstatus van het dier
- Doel van de vaccinatie
- Soort vaccin
Dood vaccin: kort na de eerste vaccinatie herhalen (3-4 weken) → boostervaccinatie
Maternale antilichamen + antilichamen uit voorgaande vaccinatie spelen een rol
- Afhankelijk van titerhoogte → interferentie met opbouw van actieve immuniteit na
vaccinatie
- Dus: pas voor de eerste keer vaccineren als de maternale antilichaamtiter laag is
- Dieren zijn dan al gevoelig voor infectie
- Gevoelige periode: periode waarin de maternale antilichaamtiter te
hoog is voor een actieve immunisatie dmv vaccinatie, maar al wel te
laag is om bescherming te geven tegen een infectie met veldvirus
- Oplossingen
- Titerbepaling uitvoeren
- Eerste keer vaccineren bij een te verwachten intermediaire maternale
antilichaamtiter + tweede keer vaccineren 3-4 weken later
Na de primaire vaccinatie → evt. boostervaccinaties
- Noodzaak + frequentie is afhankelijk van:
- Immuniteitsduur
