Samenvatting hoorcolleges psychologie
Hoorcollege 1 wat is afwijkend gedrag?
Lesdoelen wat is afwijkend gedrag? (Deel 1)
• De student kent de geschiedenis van de psychiatrie
• De student weet wanneer er van een stoornis wordt gesproken
• De student kan de begrippen afwijking en last plaatsen bij probleemgedrag
• De student kan probleemgedrag vanuit verschillende psychologische perspectieven verklaren
Deel 1.
Verschil tussen psychiatrie en psychologie
Psychiatrie een medisch specialisme dat zich bezighoudt met psychische ziektebeelden, waarbij
hoofdzakelijk wordt gekeken naar lichamelijke processen.
Psychologisch bestudeert het gedrag en het innerlijk leven van mensen, met als doel meer kennis
en begrip te krijgen over mentale processen (zoals emoties, gedachten, behoeftes en motivatie)
De geschiedenis
Stenen tijdperk: Wanneer er iemand met een stoornis rondliep, niet aan de norm voldeed, werd het
vaak verklaard door iets dat het in iemand zat. De goden en geesten willen kwaad. Ze maakten een
gat in je hoofd om die geesten eruit te halen. Dat was de behandeling, je kon het niet verklaren.
Griekse arts Hippocratis: wacht is, ziekte zit gewoon in het lichaam. Ik wil daar een studie in doen.
Wat zijn factoren die je ziek maken en beter maken. Neem rust, hygiëne.
Middeleeuwen en dolhuizen: bezetenen eruithalen. Weghalen uit de maatschappij. soms op
brandstapel als er hekserij of andere duivelse dingen van werd gemaakt.
Morele therapie (1800): menselijk gekeken naar pyschische stoornissen. Die mensen hebben ook
behoefte aan menswaardig mogelijk leven. Daar werd wat zachter mee opgesprongen.
Eind 19e eeuw minder, want koste geld. Werd weer meer weggestopt en als een langdurige ziekte
gezien en minder behandeling.
20ste eeuw naar nu: het medisch model werd leiding. Hierin werd gekeken er is een
stoornis/probleem en hoe lossen we dit op?
Deel 2. Medisch model en stoornis
20ste eeuw medisch model opgekomen (nu nog leidend binnen psychiatrie en psychologie om
verklaren stoornis)
1. Diagnose van stoornis op basis van symptomen
2. Verklaring van de symptomen (waar komt het vandaan)
3. Prognose (voorspelling over het beloop van de stoornis)
4. Behandeling van stoornis
5. Preventie: het voorkomen van stoornissen
In dit model zijn psychische stoornissen hersenziekten.
,Kritiek op medisch model
1. Lang niet alle diagnoses hebben een duidelijke (lichamelijke) oorzaak
2. Diagnoses zijn gebaseerd op de subjectieve beschrijving door de persoon
3. GGZ-taal en toename van diagnoses problematiseert en vergroot mogelijk stigma en
schaamte (we plakken een stikker erop als een diagnose, dat betekent ook dat er meteen
een probleem van gemaakt wordt. Je komt er niet zo snel vanaf en verwachting leerkracht
weer op aangepast en schaamte bij kind/eigenwaarde)
Wat is een stoornis?
combinatie van:
- afwijking van wat normaal wordt gevonden in
a) ontwikkelingsfase
b) de context of cultuur van de persoon
- persoon zelf of omgeving ervaart er last van
Deel 3. Perspectieven en BPS-model
Biologische verklaring nature, nurture. Wat je lichaam bij zich heeft. Hersenstructuur.
Systeem verklaring gekeken naar in welke context groei je op
Psychologische verklaring gekeken naar innerlijk. Welke drijfveren leiden je en waar heb je
onbewust last van. Waardoor je gedrag daar indirect aan gerelateerd is.
Cognitieve verklaring kijken naar wat is leren. Hoe leert een mens? Wat kan je onthouden? Hoe
neem je dat later mee in gedrag?
Sociaal cultureel perspectief gekeken naar de context.
Onderstreepte zijn de perspectieven.
Biopsychocosiale model (hierboven). Die drie perspectieven zitten erin in een cirkel en overlappen
elkaar.
Psychische gezondheid hangt samen met de drie perspectieven.
Vragen a.d.h.v. college:
1. Wanneer vond een eerste kentering plaats in de zorg voor mensen met een stoornis?
a) Rond 1800, met de ontwikkeling van de morele therapie
b) In de middeleeuwen, met de invoering van ‘dolhuysen’
c) Rond 1900, toen minder mensen permanent in een instelling verbleven
2. Hoe kun je het medisch model omschrijven?
a) Een psychische stoornis moet worden behandeld door een professional met een medische
achtergrond
b) Een psychische stoornis heeft een lichamelijke oorzaak en kan het best met medicijnen worden
behandeld
c) Een psychische stoornis is een groep kenmerken die tegelijkertijd voorkomen met een lichamelijke
oorzaak
3. De vijf dimensies van het model zijn:
a) Preventie, diagnose, verklaring, prognose, behandeling
b) Verklaring, preventie, prognose, diagnose, behandeling
c) Diagnose, verklaring, prognose, behandeling, preventie
4. Bij een stoornis wordt gesproken van afwijking en last. Wie moet er last van hebben om van een
,stoornis te spreken?
a) De persoon zelf
b) Een naaste van de persoon
c) Een van de twee of beiden
5. Bij een psychische stoornis is er sprake van afwijking en last. Wat kun je zeggen over afwijking?
a) Het ligt duidelijk in een boek vast wat normaal is en wat afwijkend
b) Het is moeilijk te bepalen wat afwijkend en wat normaal is, want is van veel factoren afhankelijk
c) Het is redelijk goed vast te stellen wat afwijken en wat normaal is, want je kijkt daardoor naar
gemiddelde
6. Hoeveel mensen in Nederland krijgen in hun leven last van een psychische stoornis?
a) 10%
b) 25%
c) 50%
7. De rol van de genen als oorzaak van problematisch gedrag wordt vooral besproken in het…
a) Biologisch perspectief
b) Leertheoretisch perspectief
c) Sociaal-cultureel perspectief
Hoorcollege 1, tweede deel opname. Wat is een gedragsprobleem?
Ontwikkeling kind afhankelijk van drie factoren:
- aanleg basis ontwikkeling
-genen
- baarmoederlijke omgeving
- pre, peri- en postnatale invloeden
Basisvorm van embryo is een vrouw. Na aantal weken naar een man. Komt door X en Y vorm.
Soms gaat niet volledig en dan kan er een afwijking zijn.
- groepsverschillen moeten aangetoond kunnen worden. Het blijkt dat er later onderzocht kan
worden of je op mannen of vrouwen valt.
na geboorte
- omgeving bouwt het voort
- Rijping CZS (centrale zenuwstelsel, duurt tot 25 jaar, wordt bepaald door genen en omgeving)/CNS
In de jaren 1960 -1980 werd het kind gezien als een onbeschreven blad. En dat het door de
maatschappij werd gestuurd of het een meisje of jongen werd.
Omgeving
- Min of meer structurele invloeden
- Veel in interactie met aanleg. Omgeving kan bevorderend of juist remmend werken,
afhankelijk van het kind (en diens genen)
- Ook incidentele levensgebeurtenissen (life events)
- Kind is kwetsbaar, daarom IVRK. Je kan een kind maken of kweken
, Rijping
- pre frontale context
- nieuwe hersenen ontwikkelen nog na de geboorte tot de leeftijd 25 jaa
- centraal zenuwstelsel
- plastisch brein
- rijping in baarmoeder, afhankelijk omgeving en aanleg
-de omvang van kind van het hoofd groeit schoksgewijs. Ook van hersenen en ontwikkeling van het
kind. wat er gebeurt bij de ontwikkeling, nieuwe zenuwbanen in de hersenen. Als ze niet meer
gebruikt worden, sterven ze af. Blijven zichtbaar, verklaart dat moeilijk is om nieuwe dingen aan te
leren (denk aan autorijden). Als je het eenmaal bezit en doet het lang niet, dan gaat de hersenbaan
wel langzaam achteruit. Wanneer je het weer doet, zo weer opgepikt en gaat het goed.
In je hersenen grijze en witte stof:
Grijze de cellichamen van de hersencellen. Neuronen. Daar ontstaan de boodschappen in. Gaat
schoksgewijs en neemt zelf een keer af. Leggen van typische menselijke functies, leren praten of
lopen.
witte uitlopers. Axconen. Geven de boodschap door. Neemt gedurende ontwikkeling toe. Leggen
van die banen. Het maken van verbanden tussen ontwikkeling van kinderen. Je kan blijven leren.
Gedragsprobleem?
Stoornis, beperking en belemmering
Beperking = lichamelijk verstoorde functie. Niet goed kunnen zien of lopen of LVB, valt ook onder een
beperking.
Stoornis = een oorsprong in het lichaam en heeft directe invloed op ontwikkelingsfuncties. Denk aan
lezen of sociale functies. Een directe oorzaak – gevolg verband. Chaotisch gedrag is het gevolg van
ADD. Wanneer er meer een rol is van de aanleg, dan wordt er gesproken van een stoornis.
Aanlegproblematiek (gedrag of agressiestoornis). DSM 5 in vastgesteld. Afwijkend gedrag vertoont
(stoornis).
Belemmering = een oorsprong van buitenaf. Ontwikkeling verloopt minder soepel, maar geen
oorzaak – gevolg relatie. Ouders gaan scheiden, resulteert daarin bijvoorbeeld achterlopen met
school of anders gaat eten. Tijdelijke beperking van het functioneren, het is niet weg.
Hoe ga je om met een kind dat op school niet/nauwelijks praat:
- omdat het vanwege zijn/haar autisme anderen niet begrijpt stoornis
- omdat het een spraakgebrek heeft een niet goed kan praten beperking
- omdat er veel ruzie is thuis door een scheiding en er te weinig aandacht voor het kind is en het kind
niet lekker in zijn/haar vel zit belemmering
Problematiek
Gemeten door CBCL (algemene vragenlijst 6 – 8 jaar, ouders vullen die in)
Internaliserend bij meisjes vooral. Teruggetrokken angstig verdrag. Onvermogen om aan te
passen aan omgeving. Laag testosteron niveau. Wordt vaak niet gezin. Vooral lastig voor zichzelf.
Omgeving minder last van, omdat ze zijn teruggetrokken. Vaak tegen zich door onbegrip of gebrek
aan geduld.
Externaliserend meestal bij jongens. Ze zijn agressief en als lastig voor de omgeving ervaren.
Omgeving reageert dan afwijzend. Testosteron hoger en meer kans op kindermishandeling.
Hoorcollege 1 wat is afwijkend gedrag?
Lesdoelen wat is afwijkend gedrag? (Deel 1)
• De student kent de geschiedenis van de psychiatrie
• De student weet wanneer er van een stoornis wordt gesproken
• De student kan de begrippen afwijking en last plaatsen bij probleemgedrag
• De student kan probleemgedrag vanuit verschillende psychologische perspectieven verklaren
Deel 1.
Verschil tussen psychiatrie en psychologie
Psychiatrie een medisch specialisme dat zich bezighoudt met psychische ziektebeelden, waarbij
hoofdzakelijk wordt gekeken naar lichamelijke processen.
Psychologisch bestudeert het gedrag en het innerlijk leven van mensen, met als doel meer kennis
en begrip te krijgen over mentale processen (zoals emoties, gedachten, behoeftes en motivatie)
De geschiedenis
Stenen tijdperk: Wanneer er iemand met een stoornis rondliep, niet aan de norm voldeed, werd het
vaak verklaard door iets dat het in iemand zat. De goden en geesten willen kwaad. Ze maakten een
gat in je hoofd om die geesten eruit te halen. Dat was de behandeling, je kon het niet verklaren.
Griekse arts Hippocratis: wacht is, ziekte zit gewoon in het lichaam. Ik wil daar een studie in doen.
Wat zijn factoren die je ziek maken en beter maken. Neem rust, hygiëne.
Middeleeuwen en dolhuizen: bezetenen eruithalen. Weghalen uit de maatschappij. soms op
brandstapel als er hekserij of andere duivelse dingen van werd gemaakt.
Morele therapie (1800): menselijk gekeken naar pyschische stoornissen. Die mensen hebben ook
behoefte aan menswaardig mogelijk leven. Daar werd wat zachter mee opgesprongen.
Eind 19e eeuw minder, want koste geld. Werd weer meer weggestopt en als een langdurige ziekte
gezien en minder behandeling.
20ste eeuw naar nu: het medisch model werd leiding. Hierin werd gekeken er is een
stoornis/probleem en hoe lossen we dit op?
Deel 2. Medisch model en stoornis
20ste eeuw medisch model opgekomen (nu nog leidend binnen psychiatrie en psychologie om
verklaren stoornis)
1. Diagnose van stoornis op basis van symptomen
2. Verklaring van de symptomen (waar komt het vandaan)
3. Prognose (voorspelling over het beloop van de stoornis)
4. Behandeling van stoornis
5. Preventie: het voorkomen van stoornissen
In dit model zijn psychische stoornissen hersenziekten.
,Kritiek op medisch model
1. Lang niet alle diagnoses hebben een duidelijke (lichamelijke) oorzaak
2. Diagnoses zijn gebaseerd op de subjectieve beschrijving door de persoon
3. GGZ-taal en toename van diagnoses problematiseert en vergroot mogelijk stigma en
schaamte (we plakken een stikker erop als een diagnose, dat betekent ook dat er meteen
een probleem van gemaakt wordt. Je komt er niet zo snel vanaf en verwachting leerkracht
weer op aangepast en schaamte bij kind/eigenwaarde)
Wat is een stoornis?
combinatie van:
- afwijking van wat normaal wordt gevonden in
a) ontwikkelingsfase
b) de context of cultuur van de persoon
- persoon zelf of omgeving ervaart er last van
Deel 3. Perspectieven en BPS-model
Biologische verklaring nature, nurture. Wat je lichaam bij zich heeft. Hersenstructuur.
Systeem verklaring gekeken naar in welke context groei je op
Psychologische verklaring gekeken naar innerlijk. Welke drijfveren leiden je en waar heb je
onbewust last van. Waardoor je gedrag daar indirect aan gerelateerd is.
Cognitieve verklaring kijken naar wat is leren. Hoe leert een mens? Wat kan je onthouden? Hoe
neem je dat later mee in gedrag?
Sociaal cultureel perspectief gekeken naar de context.
Onderstreepte zijn de perspectieven.
Biopsychocosiale model (hierboven). Die drie perspectieven zitten erin in een cirkel en overlappen
elkaar.
Psychische gezondheid hangt samen met de drie perspectieven.
Vragen a.d.h.v. college:
1. Wanneer vond een eerste kentering plaats in de zorg voor mensen met een stoornis?
a) Rond 1800, met de ontwikkeling van de morele therapie
b) In de middeleeuwen, met de invoering van ‘dolhuysen’
c) Rond 1900, toen minder mensen permanent in een instelling verbleven
2. Hoe kun je het medisch model omschrijven?
a) Een psychische stoornis moet worden behandeld door een professional met een medische
achtergrond
b) Een psychische stoornis heeft een lichamelijke oorzaak en kan het best met medicijnen worden
behandeld
c) Een psychische stoornis is een groep kenmerken die tegelijkertijd voorkomen met een lichamelijke
oorzaak
3. De vijf dimensies van het model zijn:
a) Preventie, diagnose, verklaring, prognose, behandeling
b) Verklaring, preventie, prognose, diagnose, behandeling
c) Diagnose, verklaring, prognose, behandeling, preventie
4. Bij een stoornis wordt gesproken van afwijking en last. Wie moet er last van hebben om van een
,stoornis te spreken?
a) De persoon zelf
b) Een naaste van de persoon
c) Een van de twee of beiden
5. Bij een psychische stoornis is er sprake van afwijking en last. Wat kun je zeggen over afwijking?
a) Het ligt duidelijk in een boek vast wat normaal is en wat afwijkend
b) Het is moeilijk te bepalen wat afwijkend en wat normaal is, want is van veel factoren afhankelijk
c) Het is redelijk goed vast te stellen wat afwijken en wat normaal is, want je kijkt daardoor naar
gemiddelde
6. Hoeveel mensen in Nederland krijgen in hun leven last van een psychische stoornis?
a) 10%
b) 25%
c) 50%
7. De rol van de genen als oorzaak van problematisch gedrag wordt vooral besproken in het…
a) Biologisch perspectief
b) Leertheoretisch perspectief
c) Sociaal-cultureel perspectief
Hoorcollege 1, tweede deel opname. Wat is een gedragsprobleem?
Ontwikkeling kind afhankelijk van drie factoren:
- aanleg basis ontwikkeling
-genen
- baarmoederlijke omgeving
- pre, peri- en postnatale invloeden
Basisvorm van embryo is een vrouw. Na aantal weken naar een man. Komt door X en Y vorm.
Soms gaat niet volledig en dan kan er een afwijking zijn.
- groepsverschillen moeten aangetoond kunnen worden. Het blijkt dat er later onderzocht kan
worden of je op mannen of vrouwen valt.
na geboorte
- omgeving bouwt het voort
- Rijping CZS (centrale zenuwstelsel, duurt tot 25 jaar, wordt bepaald door genen en omgeving)/CNS
In de jaren 1960 -1980 werd het kind gezien als een onbeschreven blad. En dat het door de
maatschappij werd gestuurd of het een meisje of jongen werd.
Omgeving
- Min of meer structurele invloeden
- Veel in interactie met aanleg. Omgeving kan bevorderend of juist remmend werken,
afhankelijk van het kind (en diens genen)
- Ook incidentele levensgebeurtenissen (life events)
- Kind is kwetsbaar, daarom IVRK. Je kan een kind maken of kweken
, Rijping
- pre frontale context
- nieuwe hersenen ontwikkelen nog na de geboorte tot de leeftijd 25 jaa
- centraal zenuwstelsel
- plastisch brein
- rijping in baarmoeder, afhankelijk omgeving en aanleg
-de omvang van kind van het hoofd groeit schoksgewijs. Ook van hersenen en ontwikkeling van het
kind. wat er gebeurt bij de ontwikkeling, nieuwe zenuwbanen in de hersenen. Als ze niet meer
gebruikt worden, sterven ze af. Blijven zichtbaar, verklaart dat moeilijk is om nieuwe dingen aan te
leren (denk aan autorijden). Als je het eenmaal bezit en doet het lang niet, dan gaat de hersenbaan
wel langzaam achteruit. Wanneer je het weer doet, zo weer opgepikt en gaat het goed.
In je hersenen grijze en witte stof:
Grijze de cellichamen van de hersencellen. Neuronen. Daar ontstaan de boodschappen in. Gaat
schoksgewijs en neemt zelf een keer af. Leggen van typische menselijke functies, leren praten of
lopen.
witte uitlopers. Axconen. Geven de boodschap door. Neemt gedurende ontwikkeling toe. Leggen
van die banen. Het maken van verbanden tussen ontwikkeling van kinderen. Je kan blijven leren.
Gedragsprobleem?
Stoornis, beperking en belemmering
Beperking = lichamelijk verstoorde functie. Niet goed kunnen zien of lopen of LVB, valt ook onder een
beperking.
Stoornis = een oorsprong in het lichaam en heeft directe invloed op ontwikkelingsfuncties. Denk aan
lezen of sociale functies. Een directe oorzaak – gevolg verband. Chaotisch gedrag is het gevolg van
ADD. Wanneer er meer een rol is van de aanleg, dan wordt er gesproken van een stoornis.
Aanlegproblematiek (gedrag of agressiestoornis). DSM 5 in vastgesteld. Afwijkend gedrag vertoont
(stoornis).
Belemmering = een oorsprong van buitenaf. Ontwikkeling verloopt minder soepel, maar geen
oorzaak – gevolg relatie. Ouders gaan scheiden, resulteert daarin bijvoorbeeld achterlopen met
school of anders gaat eten. Tijdelijke beperking van het functioneren, het is niet weg.
Hoe ga je om met een kind dat op school niet/nauwelijks praat:
- omdat het vanwege zijn/haar autisme anderen niet begrijpt stoornis
- omdat het een spraakgebrek heeft een niet goed kan praten beperking
- omdat er veel ruzie is thuis door een scheiding en er te weinig aandacht voor het kind is en het kind
niet lekker in zijn/haar vel zit belemmering
Problematiek
Gemeten door CBCL (algemene vragenlijst 6 – 8 jaar, ouders vullen die in)
Internaliserend bij meisjes vooral. Teruggetrokken angstig verdrag. Onvermogen om aan te
passen aan omgeving. Laag testosteron niveau. Wordt vaak niet gezin. Vooral lastig voor zichzelf.
Omgeving minder last van, omdat ze zijn teruggetrokken. Vaak tegen zich door onbegrip of gebrek
aan geduld.
Externaliserend meestal bij jongens. Ze zijn agressief en als lastig voor de omgeving ervaren.
Omgeving reageert dan afwijzend. Testosteron hoger en meer kans op kindermishandeling.
