Hoofdstuk 1
Economische doelmatigheid
Marktwerking begint met keuzes maken, keuzes
van consumenten en producenten. Ook
overheden wegen kosten en baten af om tot
maatschappelijk verantwoorden beslissingen te
komen. Keuzes leiden tot ruiltransacties. Door
een slimme keuze kunnen vragers en
aanbieders surplus of ruilwinst behalen. Dit kan
grafisch worden geanalyseerd met behulp van
een marktgrafiek. Als de markt perfect werkt, is
het surplus maximaal en noemen we de markt
doelmatig.
Een doelmatige markt is niet automatische het beste voor de maatschappij of voor
onze welvaart. De overheid zal de afweging moeten maken of de doelmatigheid in
een markt opweegt tegen de nadelen (zoals gebrek aan innovaties) op de lange of
de korte termijn.
Hoofdstuk 2
De overheid grijpt in
Vrije marktwerking levert niet altijd de maatschappelijk gewenste uitkomst op. De
prijzen kunnen te hoog of juist te laag zijn of de markt produceert sommige goederen
te veel of te weinig. De overheid kan dan ingrijpen door het instellen van minimum-/
maximumprijzen of indirecte belastingen of subsidies. Door het ingrijpen ontstaat er
een verloren surplus in de vorm van een driehoek, de Harberger-driehoek. De
overheid moet afwegen of het verlies aan doelmatigheid opweegt tegen de positieve
effecten van het ingrijpen.
Hoofdstuk 3
Onvolkomen concurrentie
Een markt van volkomen concurrentie leidt tot Pareto-efficiëntie en de hoogste
economische doelmatigheid. Bedrijven die produceren op een markt met
onvolkomen concurrentie hebben marktmacht en zijn in staat om prijzen te
beïnvloeden. Hierdoor weten zij een groter deel van het totale surplus naar zich toe
te trekken. Het marktresultaat is bij deze marktvormen niet Pareto-efficiënt.
De overheid probeert in veel gevallen de consument te beschermen tegen te veel
marktmacht bij producenten. In andere gevallen is zij zelf de enige aanbieder van
producten of vervult zij de rol van opdrachtgever. De rol van de overheid verschuift
dan richting toezichthouden.
Hoofdstuk 4
Ontbrekende markten
Bij onvolkomen concurrentie wordt het Pareto-optimum niet bereikt en faalt de markt.
Ook het optreden van externe effecten kan een vorm van marktfalen zijn. Soms faalt
de markt zo erg dat er helemaal geen markt ontstaat. Dit kan gebeuren door
gebrekkige informatie of vanwege de specifieke kenmerken van goederen als
veiligheid en bescherming tegen het water. Ook bestaat er geen markt voor frisse
lucht, een stabiel klimaat, bosrijke omgevingen en zeeën vol met vis. In de gevallen
waarin wel vraag is naar goederen maar de markt ervoor ontbreekt, spreken we van
ontbrekende markten. De markt laat het bijvoorbeeld afweten als onze natuurlijke
hulpbronnen in het geding zijn. De overheid moet de markt dan een handje helpen.
Economische doelmatigheid
Marktwerking begint met keuzes maken, keuzes
van consumenten en producenten. Ook
overheden wegen kosten en baten af om tot
maatschappelijk verantwoorden beslissingen te
komen. Keuzes leiden tot ruiltransacties. Door
een slimme keuze kunnen vragers en
aanbieders surplus of ruilwinst behalen. Dit kan
grafisch worden geanalyseerd met behulp van
een marktgrafiek. Als de markt perfect werkt, is
het surplus maximaal en noemen we de markt
doelmatig.
Een doelmatige markt is niet automatische het beste voor de maatschappij of voor
onze welvaart. De overheid zal de afweging moeten maken of de doelmatigheid in
een markt opweegt tegen de nadelen (zoals gebrek aan innovaties) op de lange of
de korte termijn.
Hoofdstuk 2
De overheid grijpt in
Vrije marktwerking levert niet altijd de maatschappelijk gewenste uitkomst op. De
prijzen kunnen te hoog of juist te laag zijn of de markt produceert sommige goederen
te veel of te weinig. De overheid kan dan ingrijpen door het instellen van minimum-/
maximumprijzen of indirecte belastingen of subsidies. Door het ingrijpen ontstaat er
een verloren surplus in de vorm van een driehoek, de Harberger-driehoek. De
overheid moet afwegen of het verlies aan doelmatigheid opweegt tegen de positieve
effecten van het ingrijpen.
Hoofdstuk 3
Onvolkomen concurrentie
Een markt van volkomen concurrentie leidt tot Pareto-efficiëntie en de hoogste
economische doelmatigheid. Bedrijven die produceren op een markt met
onvolkomen concurrentie hebben marktmacht en zijn in staat om prijzen te
beïnvloeden. Hierdoor weten zij een groter deel van het totale surplus naar zich toe
te trekken. Het marktresultaat is bij deze marktvormen niet Pareto-efficiënt.
De overheid probeert in veel gevallen de consument te beschermen tegen te veel
marktmacht bij producenten. In andere gevallen is zij zelf de enige aanbieder van
producten of vervult zij de rol van opdrachtgever. De rol van de overheid verschuift
dan richting toezichthouden.
Hoofdstuk 4
Ontbrekende markten
Bij onvolkomen concurrentie wordt het Pareto-optimum niet bereikt en faalt de markt.
Ook het optreden van externe effecten kan een vorm van marktfalen zijn. Soms faalt
de markt zo erg dat er helemaal geen markt ontstaat. Dit kan gebeuren door
gebrekkige informatie of vanwege de specifieke kenmerken van goederen als
veiligheid en bescherming tegen het water. Ook bestaat er geen markt voor frisse
lucht, een stabiel klimaat, bosrijke omgevingen en zeeën vol met vis. In de gevallen
waarin wel vraag is naar goederen maar de markt ervoor ontbreekt, spreken we van
ontbrekende markten. De markt laat het bijvoorbeeld afweten als onze natuurlijke
hulpbronnen in het geding zijn. De overheid moet de markt dan een handje helpen.
