Onderwijsleerproblemen
Samenvatting literatuur & hoorcolleges
Ilse van Meurs
Hoorcollege & Literatuur week 1: Leerproblemen & leervermogen
Leren
Leren actief proces in het verkrijgen en behouden van kennis, zodat het toegepast kan
worden in de toekomst
● actief: leerling moet er wat voor doen
● kennis verkrijgen: zorgen dat het binnenkomt; instructie moet passend zijn
● kennis behouden; rol van geheugen
Kinderen met speciale - kinderen gediagnosticeerd met specifiek onderwijsleerproblemen
onderwijsbehoeften - kinderen die aanvullende instructie / ondersteuning krijgen
- kinderen zonder diagnose die problemen ervaren met leren op school
Onderwijsleer- problemen die kinderen hebben bij het leren van de kennis en vaardigheden die ze op
problemen school moeten verwerven > hebben vaak andere leerbehoefte
Probleemgebieden 1. cognitieve ontwikkeling (geheugen / aandacht)
2. sociaal-emotionele ontwikkeling (relatie leerling-leraar)
3. werkhouding en motivatie
4. zintuigelijke ontwikkeling
Wet van Passend alle leerlingen moeten een plek krijgen die past bij de individuele
Onderwijs ondersteuningsbehoefte, bij voorkeur op reguliere basisschool
Ontwikkelings ondersteuning op maat op scholen voor leerlingen met een extra
perspectief (OPP) ondersteuningsbehoefte
Doelen passend 1. alle kinderen krijgen plek passend bij eigen ondersteuningsbehoefte
onderwijs 2. een kind gaat naar een gewone school als dat kan, pas als intensievere
begeleiding nodig is naar speciaal onderwijs
3. scholen hebben mogelijkheden voor onderwijsondersteuning op maat
4. de kwaliteiten en onderwijsbehoeften van het kind zijn bepalend, niet de
beperkingen
Modellen voor Multi-tiered systems of support (MTSS)
ondersteuning in ● combinatie van respons to intervention
onderwijs (leren) en schoolwide positive behavior
support (voor gedrag)
● model dat bestaat uit meerdere lagen
○ niveau 1: basiscurriculum; alle
leerlingen
○ niveau 2: interventie / extra hulp
op specifiek gebied in kleine
groepjes
■ gemonitord met CVM
● goed? > terug naar niveau 1
● wel verbeterd, niet genoeg > blijft 2, nieuwe aanpak
● helpt niet? naar niveau 3
, ○ niveau 3: intensieve, individuele hulp binnen school
■ helpt niet? > externe hulp
Handelingsgericht werken
● systematische, cyclische manier van werken, waarbij verschillende fasen
worden doorlopen
● groepsplan met een aanbod dat wordt afgestemd op de onderwijsbehoeften
van de leerlingen
● de fasen:
1. waarnemen: evalueren groepsplan; verzamelen leerlinggegevens in
groepsoverzicht; hoe presteren ze, wie komen niet mee?
2. begrijpen: benoemen specifieke onderwijsbehoeften
3. plannen: clusteren van kinderen met vergelijkbare behoeften +
opstellen groepsplan
4. realiseren: uitvoeren groepsplan
● effect wordt continu gemonitord
Intelligentie
Alfred Binet Alfred Binet: ontwikkelaar 1e intelligentietest
● wilde verschillen in vermogen om te leren aantonen
● geloofde in mental orthopedics = kind kan intelligenter worden door
cognitieve uitdagen
Definities intelligentie 1. vermogen om abstract te redeneren
2. Intelligent gedrag is in essentie adaptief; het staat voor de effectieve wijze
waarop met de eisen van een veranderende omgeving wordt omgegaan.
3. het vermogen om te leren
4. het bereiken van eigen, rationeel gekozen doelen. Dit is afhankelijk van welke
doelen gekozen worden; lage doelen worden sneller gehaald dan hoge doelen
5. het vermogen om zich adequaat aan relatief nieuwe situaties aan te passen
6. totaalpakket van mate die schoolse vaardigheden kunnen voorspellen (maar
dan zou SES onderdeel zijn van intelligentie)
discussie
- geen eenduidige definitie
- geen overeenkomst of intelligentie bestaat uit 1 algemene intelligentiefactor (g)
of verschillende onafhankelijke cognitieve capaciteiten
- centrale aspecten:
● draait om vermogen om abstract te redeneren en om (nieuwe)
problemen op te lossen
● aanpassen aan de (veranderende) omgeving
● nadruk op hogere cognitieve vaardigheden, metacognitie & executief
functioneren
● aanpassen van informatie uit buitenwereld aan eigen cognitieve
functioneren
Definitie Wechsler: intelligentie is een globaal vermogen van een individu om de
wereld om zich heen te kunnen begrijpen
Modellen en theorieën modellen ontwikkeld om vat te krijgen op wat we precies onder intelligentie verstaan
1. Model van Cattell, Horn en Caroll (CHC-Model)
● hiërarchisch model met 3 strata:
1. algemene intelligentie (g)
2. brede cognitieve vaardigheden
3. specifieke cognitieve vaardigheden (69)
, ● structuur van het intellect snappen
● psychometrisch model, wordt gebruik i.c.m. intelligentietests
● nadeel: factoren zijn gebaseerd op beschikbare testen, dus zijn
afhankelijk van de inhoud van die testen
2. Gardner’s multipele intelligentiemodel
● gaat uit van 8 verschillende intelligenties die eigen
ontwikkeling hebben
○ verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch,
visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch,
lichamelijk-kinesthetisch, naturalistisch,
interpersoonlijk, intrapersoonlijk
● onderdelen waarin je uit kan blinken (terwijl andere
vaardigheden minder ontwikkeld zijn)
● kritiek: hoe meet je het, erg breed, geen intelligentiemodel maar een
taxonomie van welke talenten iemand kan hebben
3. Sternberg’s triarchische intelligentietheorie
● succesvolle intelligentie = balans
tussen verschillende
vaardigheden en dat wat de
omgeving van iemand vraagt
● 3 kernvaardigheden:
1. analytische intelligentie =
verwerken van kennis +
kritisch denken + probleem opdelen in deelcomponenten
2. creatieve intelligentie = genereren nieuwe ideeën + oplossen
complexe problemen
3. praktische intelligentie = toepassen van idee in praktische vorm
(‘common sense’)
● intelligentie is succesvol als iemand de 3 vaardigheden zo op elkaar af
kan stemmen, dat hij/zij goed met omgeving om kan gaan
, Praktische definitie intelligentie is dat wat je met een test meet
intelligentie ● CHC-benadering sluit hierop aan
● intelligentietests zijn goed ontwikkeld, betrouwbaar en valide en moeten
duidelijk aangeven wat er gemeten is
Intelligentie zoals gemeten met veel intelligentietesten; gaat uit van één algemene
intelligentiefactor + meerdere subcomponenten
● intelligentie = psychometrisch construct (= meetbaar)
● intelligentietest meet prestatie op 1 meetmoment > kijken hoe iemands score
afwijkt van gemiddelde
○ gaat ervan uit dat intelligentie stabiel is, maar kan veranderen
■ prestatie afhankelijk van omgevingsfactoren > rekening
houden met interpreteren resultaten
Intelligentietest meet het niveau van algemeen cognitief presteren
● gaat om het leerpotentieel: heeft iemand vermogens in huis om te kunnen
leren op school
● voor leerkrachten: vraag wat instructiebehoefte is van het kind
Cognitieve processen cognitieve processen die tegelijkertijd spelen in een kind
● intra-individuele cognitieve en metacognitieve processen
● strategieën die ingezet worden
● ontwikkeling over tijd, zowel rijping als opstapeling van kennis
● effect van feedback of training
● potentieel om te leren
● variabiliteit
Overlapping waves Overlapping waves model
model (Siegler) ● variabiliteit in afgebeeld
- voorbeeld: rekenen; aan het begin kent kind
meerdere strategieën (1,2 en 4), kind
gebruikt 1 het meest; want op dat moment
meest efficiënt + mee bekend
- uiteindelijk zal meer efficiënte strategie het
langzaam overnemen (2) > als gebruik van
deze strategie minder moeite kost, zal kind
het daadwerkelijk inzetten
- een nieuwe strategie moet eerst inslijpen / geautomatiseerd worden voor het
efficiënt ingezet kan worden > zo wisselen strategieën zich af
Siegler: kind is variabel, de ene dag kunnen ze iets, dag erna niet meer en dan
zonder er iets aan bij te dragen kunnen ze het volgende dag weer wel
● variabele van de belastbaarheid; strategieën zijn nog weinig geautomatiseerd
● strategiegebruik wordt steeds stabieler
● schakelpunt: als iemand heel variabel is bij oplossen problemen; kind is aan
het leren
Zone van naaste Theorie van Vygotsky: bevat 2 zones:
ontwikkeling 1. zone van actuele ontwikkeling:
(Vygotsky) huidige prestatieniveau > wordt getest
met intelligentietests
2. zone van naaste ontwikkeling: wat
de leerling kan leren met hulp van
een meer ervaren andere
(scaffolding) > hier zit het
leerpotentieel
Samenvatting literatuur & hoorcolleges
Ilse van Meurs
Hoorcollege & Literatuur week 1: Leerproblemen & leervermogen
Leren
Leren actief proces in het verkrijgen en behouden van kennis, zodat het toegepast kan
worden in de toekomst
● actief: leerling moet er wat voor doen
● kennis verkrijgen: zorgen dat het binnenkomt; instructie moet passend zijn
● kennis behouden; rol van geheugen
Kinderen met speciale - kinderen gediagnosticeerd met specifiek onderwijsleerproblemen
onderwijsbehoeften - kinderen die aanvullende instructie / ondersteuning krijgen
- kinderen zonder diagnose die problemen ervaren met leren op school
Onderwijsleer- problemen die kinderen hebben bij het leren van de kennis en vaardigheden die ze op
problemen school moeten verwerven > hebben vaak andere leerbehoefte
Probleemgebieden 1. cognitieve ontwikkeling (geheugen / aandacht)
2. sociaal-emotionele ontwikkeling (relatie leerling-leraar)
3. werkhouding en motivatie
4. zintuigelijke ontwikkeling
Wet van Passend alle leerlingen moeten een plek krijgen die past bij de individuele
Onderwijs ondersteuningsbehoefte, bij voorkeur op reguliere basisschool
Ontwikkelings ondersteuning op maat op scholen voor leerlingen met een extra
perspectief (OPP) ondersteuningsbehoefte
Doelen passend 1. alle kinderen krijgen plek passend bij eigen ondersteuningsbehoefte
onderwijs 2. een kind gaat naar een gewone school als dat kan, pas als intensievere
begeleiding nodig is naar speciaal onderwijs
3. scholen hebben mogelijkheden voor onderwijsondersteuning op maat
4. de kwaliteiten en onderwijsbehoeften van het kind zijn bepalend, niet de
beperkingen
Modellen voor Multi-tiered systems of support (MTSS)
ondersteuning in ● combinatie van respons to intervention
onderwijs (leren) en schoolwide positive behavior
support (voor gedrag)
● model dat bestaat uit meerdere lagen
○ niveau 1: basiscurriculum; alle
leerlingen
○ niveau 2: interventie / extra hulp
op specifiek gebied in kleine
groepjes
■ gemonitord met CVM
● goed? > terug naar niveau 1
● wel verbeterd, niet genoeg > blijft 2, nieuwe aanpak
● helpt niet? naar niveau 3
, ○ niveau 3: intensieve, individuele hulp binnen school
■ helpt niet? > externe hulp
Handelingsgericht werken
● systematische, cyclische manier van werken, waarbij verschillende fasen
worden doorlopen
● groepsplan met een aanbod dat wordt afgestemd op de onderwijsbehoeften
van de leerlingen
● de fasen:
1. waarnemen: evalueren groepsplan; verzamelen leerlinggegevens in
groepsoverzicht; hoe presteren ze, wie komen niet mee?
2. begrijpen: benoemen specifieke onderwijsbehoeften
3. plannen: clusteren van kinderen met vergelijkbare behoeften +
opstellen groepsplan
4. realiseren: uitvoeren groepsplan
● effect wordt continu gemonitord
Intelligentie
Alfred Binet Alfred Binet: ontwikkelaar 1e intelligentietest
● wilde verschillen in vermogen om te leren aantonen
● geloofde in mental orthopedics = kind kan intelligenter worden door
cognitieve uitdagen
Definities intelligentie 1. vermogen om abstract te redeneren
2. Intelligent gedrag is in essentie adaptief; het staat voor de effectieve wijze
waarop met de eisen van een veranderende omgeving wordt omgegaan.
3. het vermogen om te leren
4. het bereiken van eigen, rationeel gekozen doelen. Dit is afhankelijk van welke
doelen gekozen worden; lage doelen worden sneller gehaald dan hoge doelen
5. het vermogen om zich adequaat aan relatief nieuwe situaties aan te passen
6. totaalpakket van mate die schoolse vaardigheden kunnen voorspellen (maar
dan zou SES onderdeel zijn van intelligentie)
discussie
- geen eenduidige definitie
- geen overeenkomst of intelligentie bestaat uit 1 algemene intelligentiefactor (g)
of verschillende onafhankelijke cognitieve capaciteiten
- centrale aspecten:
● draait om vermogen om abstract te redeneren en om (nieuwe)
problemen op te lossen
● aanpassen aan de (veranderende) omgeving
● nadruk op hogere cognitieve vaardigheden, metacognitie & executief
functioneren
● aanpassen van informatie uit buitenwereld aan eigen cognitieve
functioneren
Definitie Wechsler: intelligentie is een globaal vermogen van een individu om de
wereld om zich heen te kunnen begrijpen
Modellen en theorieën modellen ontwikkeld om vat te krijgen op wat we precies onder intelligentie verstaan
1. Model van Cattell, Horn en Caroll (CHC-Model)
● hiërarchisch model met 3 strata:
1. algemene intelligentie (g)
2. brede cognitieve vaardigheden
3. specifieke cognitieve vaardigheden (69)
, ● structuur van het intellect snappen
● psychometrisch model, wordt gebruik i.c.m. intelligentietests
● nadeel: factoren zijn gebaseerd op beschikbare testen, dus zijn
afhankelijk van de inhoud van die testen
2. Gardner’s multipele intelligentiemodel
● gaat uit van 8 verschillende intelligenties die eigen
ontwikkeling hebben
○ verbaal-linguïstisch, logisch-mathematisch,
visueel-ruimtelijk, muzikaal-ritmisch,
lichamelijk-kinesthetisch, naturalistisch,
interpersoonlijk, intrapersoonlijk
● onderdelen waarin je uit kan blinken (terwijl andere
vaardigheden minder ontwikkeld zijn)
● kritiek: hoe meet je het, erg breed, geen intelligentiemodel maar een
taxonomie van welke talenten iemand kan hebben
3. Sternberg’s triarchische intelligentietheorie
● succesvolle intelligentie = balans
tussen verschillende
vaardigheden en dat wat de
omgeving van iemand vraagt
● 3 kernvaardigheden:
1. analytische intelligentie =
verwerken van kennis +
kritisch denken + probleem opdelen in deelcomponenten
2. creatieve intelligentie = genereren nieuwe ideeën + oplossen
complexe problemen
3. praktische intelligentie = toepassen van idee in praktische vorm
(‘common sense’)
● intelligentie is succesvol als iemand de 3 vaardigheden zo op elkaar af
kan stemmen, dat hij/zij goed met omgeving om kan gaan
, Praktische definitie intelligentie is dat wat je met een test meet
intelligentie ● CHC-benadering sluit hierop aan
● intelligentietests zijn goed ontwikkeld, betrouwbaar en valide en moeten
duidelijk aangeven wat er gemeten is
Intelligentie zoals gemeten met veel intelligentietesten; gaat uit van één algemene
intelligentiefactor + meerdere subcomponenten
● intelligentie = psychometrisch construct (= meetbaar)
● intelligentietest meet prestatie op 1 meetmoment > kijken hoe iemands score
afwijkt van gemiddelde
○ gaat ervan uit dat intelligentie stabiel is, maar kan veranderen
■ prestatie afhankelijk van omgevingsfactoren > rekening
houden met interpreteren resultaten
Intelligentietest meet het niveau van algemeen cognitief presteren
● gaat om het leerpotentieel: heeft iemand vermogens in huis om te kunnen
leren op school
● voor leerkrachten: vraag wat instructiebehoefte is van het kind
Cognitieve processen cognitieve processen die tegelijkertijd spelen in een kind
● intra-individuele cognitieve en metacognitieve processen
● strategieën die ingezet worden
● ontwikkeling over tijd, zowel rijping als opstapeling van kennis
● effect van feedback of training
● potentieel om te leren
● variabiliteit
Overlapping waves Overlapping waves model
model (Siegler) ● variabiliteit in afgebeeld
- voorbeeld: rekenen; aan het begin kent kind
meerdere strategieën (1,2 en 4), kind
gebruikt 1 het meest; want op dat moment
meest efficiënt + mee bekend
- uiteindelijk zal meer efficiënte strategie het
langzaam overnemen (2) > als gebruik van
deze strategie minder moeite kost, zal kind
het daadwerkelijk inzetten
- een nieuwe strategie moet eerst inslijpen / geautomatiseerd worden voor het
efficiënt ingezet kan worden > zo wisselen strategieën zich af
Siegler: kind is variabel, de ene dag kunnen ze iets, dag erna niet meer en dan
zonder er iets aan bij te dragen kunnen ze het volgende dag weer wel
● variabele van de belastbaarheid; strategieën zijn nog weinig geautomatiseerd
● strategiegebruik wordt steeds stabieler
● schakelpunt: als iemand heel variabel is bij oplossen problemen; kind is aan
het leren
Zone van naaste Theorie van Vygotsky: bevat 2 zones:
ontwikkeling 1. zone van actuele ontwikkeling:
(Vygotsky) huidige prestatieniveau > wordt getest
met intelligentietests
2. zone van naaste ontwikkeling: wat
de leerling kan leren met hulp van
een meer ervaren andere
(scaffolding) > hier zit het
leerpotentieel
