Geneeskunde videocolleges
Inhoud
Videocollege 1 Infectieziekten................................................................................................................1
Introductie infectieziekten epidemiologie (belangrijke concepten)...................................................1
Nogsteeds bedreiging voor de volksgezondheid................................................................................2
Infectieziekten transmissiecyclus.......................................................................................................2
Transmissiecyclus Schistosomiasis..................................................................................................3
Uitbraak, pandemie, epidemie, endemie...........................................................................................5
Infectieziektebestrijding (principes en aangrijpingspunten)...............................................................5
Videocollege 2: Screening.......................................................................................................................8
Korte geschiedenis. Hier is het mee begonnen..................................................................................9
Wilson and Junger criteria................................................................................................................10
Criteria voor screening.....................................................................................................................10
Voordelen.....................................................................................................................................10
Nadelen........................................................................................................................................10
Kwaliteit van een screeningtest........................................................................................................13
Organisatie van screening.................................................................................................................14
Toekomst: One size fits all?..............................................................................................................17
Videocollege 1 Infectieziekten
We hebben veel geleerd van corona
- Corona beheerst al 2 jaar de media
- Mensen kennen belangrijke begrippen uit infectieziektenbestrijding en -epidemiologie
Leerdoelen;
1. Betekenis belangrijke begrippen uit infectieziekte epidemiologie uitleggen
2. Beschrijven hoe infectieziektenbestrijding in Nederland georganiseerd en wettelijk
ingekaderd is.
3. Basisprincipes infectieziektenbestrijding beschrijven, belang verschillende activiteiten voor
primaire of secundaire preventie van infectieziekten benoemen/beschrijven
4. Cijfers die verloop epidemie beschrijven en correct interpreteren.
Introductie infectieziekten epidemiologie (belangrijke concepten)
- Ziekte veroorzaakt door infectie met virussen, bacteriën, parasieten, schimmels en prionen
(ziekteverwekkers).
- Infectie: als een ziekteverwekkend organisme zich na de besmetting weet te handhaven
en/of vermenigvuldigen in de gastheer.
- Infectieziekten waren in het verleden altijd een belangrijke oorzaak van ziekte en sterfte
- Impact ervan is sterk afgenomen sinds eind 19 e eeuw, met name in hoge-inkomenslanden:
- Vanaf ca. 1875: betere leefomstandigheden, riolering, toegang tot schoon water
- Vanaf ca. 1940: beschikbaarheid van antibiotica en vaccinatie
, - Deze daling kwam later in lage- en middeninkomenslanden. Dit kan nogsteeds beter.
- Wereldwijd succes: eradicatie (= uitroeien, vrijmaken van een bepaald gebied van een
bepaalde besmetting/ziekte) van pokken in 1987
Nogsteeds bedreiging voor de volksgezondheid
- Ondanks daling zijn ‘oude ziekteverwekkers’ nog steeds aanwezig in delen van de wereld.
Bijv. tuberculose en malaria.
- Antimicrobiële resistentie; groot en toenemend probleem bij de behandeling van
verschillende infectieziekten ernstige bedreiging volksgezondheid
- Daarnaast te maken met nieuwe opkomende ziekten: HIV/AIDS (jaren 80), ebola (West- en
Centraal Afrika), ZIKA (Zuid en Midden Amerika), dengue/knokkelkoorts, SARS, MERS,
Monkeypox en COVID-19
Factoren die bijdragen aan opkomst en verspreiding van nieuwe ziekten, deze zijn deels
intergerelateerd (= elk aspect van de ontwikkeling heeft invloed)
- Populatiegroei
- Veelvuldig internationaal en intercontinentaal reizen
- Overbevolking in steden, slechte sanitatie
- Verandering in omgang en verwerking van voedsel, bio-industrie
- Door ontbossing komen dieren makkelijker in contact met mensen. Dieren zijn genoodzaakt
dichter bij mensen te leven
- Veelvuldig gebruik en misbruik van antibiotica
Infectieziekten transmissiecyclus
- Kenmerkend voor infectieziekten: overdracht van de ene “gastheer” naar de andere
(=transmissie)
- Transmissiecyclus: beschrijft de processen die een rol spelen bij de transmissie, en die zich
steeds weer herhalen.
- Hoe verlaat de pathogeen de geïnfecteerde host?
- Waar overleeft de pathogeen na het verlaten van de host?
- Hoe dringt de pathogeen binnen bij een nieuwe host?
- Hoe vindt verdere vermenigvuldiging plaats?
Transmissiecyclus COVID-19
Er is hierbij sprake van directe transmissie van
de ene persoon op de andere persoon.
In dit geval zijn er 2 routes voor de directe
transmissie.
1. Op korte afstand vindt het plaats via grote
druppels
2. Op grotere afstand kan het plaatsvinden via
de kleinere druppels
Het kan ook indirect plaatsvinden via objecten
of oppervlakten. Deze lijkt in de praktijk niet zo
belangrijk te zijn.
, Transmissiecyclus Schistosomiasis
Dit is een infectieziekte die is veroorzaakt door parasieten. Deze transmissiecyclus is dan ook veel
complexer. Er is indirecte transmissie via intermediaire gastheer (slak)
A. Mensen met de parasitaire
besmetting poepen de eitjes
uit via ontlasting
B. Eitjes komen in het water
terecht en ontwikkelen zich
tot Miracidium
C. Worden opgenomen door
slakken die in het water leven
D. Binnen de slak ontwikkelen
de parasieten zich verder en
worden ze als Cercaria weer
uit de slak gepoept
E. Deze kunnen in het water
overleven en op de huid
binnendringen en daar
uitgroeien tot mannelijke of vrouwelijke wormen. Als deze gaan paren kunnen ze eitjes
vormen en zo is de cyclus rond.
Vormen van transmissie
Transmissie kan op verschillende manieren gekarakteriseerd worden
- Direct (pathogeen van ene mens op het andere mens) / indirect (via andere routes, besmet
voorwerp, besmet voedsel (vehicleborn transmissie) of besmet dier (fectoborn transmissie)
- Verticaal (transmissie ouder op kind, bijv. baarmoeder, geboorte) / horizontaal (alle andere
vormen van transmissie)
- Op basis van de bron van infectie (zoönose, ziekte overgedragen van dier op mens, bijv. Q-
koorts)
- Op basis van de routes die het pathogeen volgt (bv. Fecaal-oraal (ontstaan infectie door
innemen ontlasting via de mond), seksueel overdraagbare aandoening)
Transmissiedynamiek
Kenmerken van de pathogeen en de transmissiecyclus bepalen hoe snel de infectie zich verspreid.
Belangrijke termen
- Incubatietijd; tijdsduur tussen besmetting en ontstaan eerste klachten. Besmettelijkheid
begint niet altijd bij moment van symptomen, dit bemoeilijkt de bestrijding.
- Latente periode; periode tussen oplopen van infectie in het moment tot moment dat iemand
besmettelijk wordt
- Duur van de besmettelijke periode
- Generatietijd; tijdsduur tussen de dag waarop iemand besmet is geraakt en de dag waarop
zijn besmetter besmet is geraakt
- Reproductiegetal R; geeft aan hoeveel andere mensen gemiddeld besmet worden door 1
persoon tijdens zijn besmettelijke periode. Deze zijn niet constant en kunnen variëren tussen
Inhoud
Videocollege 1 Infectieziekten................................................................................................................1
Introductie infectieziekten epidemiologie (belangrijke concepten)...................................................1
Nogsteeds bedreiging voor de volksgezondheid................................................................................2
Infectieziekten transmissiecyclus.......................................................................................................2
Transmissiecyclus Schistosomiasis..................................................................................................3
Uitbraak, pandemie, epidemie, endemie...........................................................................................5
Infectieziektebestrijding (principes en aangrijpingspunten)...............................................................5
Videocollege 2: Screening.......................................................................................................................8
Korte geschiedenis. Hier is het mee begonnen..................................................................................9
Wilson and Junger criteria................................................................................................................10
Criteria voor screening.....................................................................................................................10
Voordelen.....................................................................................................................................10
Nadelen........................................................................................................................................10
Kwaliteit van een screeningtest........................................................................................................13
Organisatie van screening.................................................................................................................14
Toekomst: One size fits all?..............................................................................................................17
Videocollege 1 Infectieziekten
We hebben veel geleerd van corona
- Corona beheerst al 2 jaar de media
- Mensen kennen belangrijke begrippen uit infectieziektenbestrijding en -epidemiologie
Leerdoelen;
1. Betekenis belangrijke begrippen uit infectieziekte epidemiologie uitleggen
2. Beschrijven hoe infectieziektenbestrijding in Nederland georganiseerd en wettelijk
ingekaderd is.
3. Basisprincipes infectieziektenbestrijding beschrijven, belang verschillende activiteiten voor
primaire of secundaire preventie van infectieziekten benoemen/beschrijven
4. Cijfers die verloop epidemie beschrijven en correct interpreteren.
Introductie infectieziekten epidemiologie (belangrijke concepten)
- Ziekte veroorzaakt door infectie met virussen, bacteriën, parasieten, schimmels en prionen
(ziekteverwekkers).
- Infectie: als een ziekteverwekkend organisme zich na de besmetting weet te handhaven
en/of vermenigvuldigen in de gastheer.
- Infectieziekten waren in het verleden altijd een belangrijke oorzaak van ziekte en sterfte
- Impact ervan is sterk afgenomen sinds eind 19 e eeuw, met name in hoge-inkomenslanden:
- Vanaf ca. 1875: betere leefomstandigheden, riolering, toegang tot schoon water
- Vanaf ca. 1940: beschikbaarheid van antibiotica en vaccinatie
, - Deze daling kwam later in lage- en middeninkomenslanden. Dit kan nogsteeds beter.
- Wereldwijd succes: eradicatie (= uitroeien, vrijmaken van een bepaald gebied van een
bepaalde besmetting/ziekte) van pokken in 1987
Nogsteeds bedreiging voor de volksgezondheid
- Ondanks daling zijn ‘oude ziekteverwekkers’ nog steeds aanwezig in delen van de wereld.
Bijv. tuberculose en malaria.
- Antimicrobiële resistentie; groot en toenemend probleem bij de behandeling van
verschillende infectieziekten ernstige bedreiging volksgezondheid
- Daarnaast te maken met nieuwe opkomende ziekten: HIV/AIDS (jaren 80), ebola (West- en
Centraal Afrika), ZIKA (Zuid en Midden Amerika), dengue/knokkelkoorts, SARS, MERS,
Monkeypox en COVID-19
Factoren die bijdragen aan opkomst en verspreiding van nieuwe ziekten, deze zijn deels
intergerelateerd (= elk aspect van de ontwikkeling heeft invloed)
- Populatiegroei
- Veelvuldig internationaal en intercontinentaal reizen
- Overbevolking in steden, slechte sanitatie
- Verandering in omgang en verwerking van voedsel, bio-industrie
- Door ontbossing komen dieren makkelijker in contact met mensen. Dieren zijn genoodzaakt
dichter bij mensen te leven
- Veelvuldig gebruik en misbruik van antibiotica
Infectieziekten transmissiecyclus
- Kenmerkend voor infectieziekten: overdracht van de ene “gastheer” naar de andere
(=transmissie)
- Transmissiecyclus: beschrijft de processen die een rol spelen bij de transmissie, en die zich
steeds weer herhalen.
- Hoe verlaat de pathogeen de geïnfecteerde host?
- Waar overleeft de pathogeen na het verlaten van de host?
- Hoe dringt de pathogeen binnen bij een nieuwe host?
- Hoe vindt verdere vermenigvuldiging plaats?
Transmissiecyclus COVID-19
Er is hierbij sprake van directe transmissie van
de ene persoon op de andere persoon.
In dit geval zijn er 2 routes voor de directe
transmissie.
1. Op korte afstand vindt het plaats via grote
druppels
2. Op grotere afstand kan het plaatsvinden via
de kleinere druppels
Het kan ook indirect plaatsvinden via objecten
of oppervlakten. Deze lijkt in de praktijk niet zo
belangrijk te zijn.
, Transmissiecyclus Schistosomiasis
Dit is een infectieziekte die is veroorzaakt door parasieten. Deze transmissiecyclus is dan ook veel
complexer. Er is indirecte transmissie via intermediaire gastheer (slak)
A. Mensen met de parasitaire
besmetting poepen de eitjes
uit via ontlasting
B. Eitjes komen in het water
terecht en ontwikkelen zich
tot Miracidium
C. Worden opgenomen door
slakken die in het water leven
D. Binnen de slak ontwikkelen
de parasieten zich verder en
worden ze als Cercaria weer
uit de slak gepoept
E. Deze kunnen in het water
overleven en op de huid
binnendringen en daar
uitgroeien tot mannelijke of vrouwelijke wormen. Als deze gaan paren kunnen ze eitjes
vormen en zo is de cyclus rond.
Vormen van transmissie
Transmissie kan op verschillende manieren gekarakteriseerd worden
- Direct (pathogeen van ene mens op het andere mens) / indirect (via andere routes, besmet
voorwerp, besmet voedsel (vehicleborn transmissie) of besmet dier (fectoborn transmissie)
- Verticaal (transmissie ouder op kind, bijv. baarmoeder, geboorte) / horizontaal (alle andere
vormen van transmissie)
- Op basis van de bron van infectie (zoönose, ziekte overgedragen van dier op mens, bijv. Q-
koorts)
- Op basis van de routes die het pathogeen volgt (bv. Fecaal-oraal (ontstaan infectie door
innemen ontlasting via de mond), seksueel overdraagbare aandoening)
Transmissiedynamiek
Kenmerken van de pathogeen en de transmissiecyclus bepalen hoe snel de infectie zich verspreid.
Belangrijke termen
- Incubatietijd; tijdsduur tussen besmetting en ontstaan eerste klachten. Besmettelijkheid
begint niet altijd bij moment van symptomen, dit bemoeilijkt de bestrijding.
- Latente periode; periode tussen oplopen van infectie in het moment tot moment dat iemand
besmettelijk wordt
- Duur van de besmettelijke periode
- Generatietijd; tijdsduur tussen de dag waarop iemand besmet is geraakt en de dag waarop
zijn besmetter besmet is geraakt
- Reproductiegetal R; geeft aan hoeveel andere mensen gemiddeld besmet worden door 1
persoon tijdens zijn besmettelijke periode. Deze zijn niet constant en kunnen variëren tussen
